Nghiện Thủ Dâm Có Ảnh Hưởng Tâm Lý Nam Giới?

---

Thủ dâm (masturbation) từ lâu đã được xem là một hoạt động tình dục tự nhiên, phổ biến ở hầu hết nam giới ngay từ giai đoạn dậy thì. Khi được thực hiện điều độ, đây là một hành vi sinh lý bình thường, góp phần giải tỏa căng thẳng và đáp ứng nhu cầu sinh lý. Tuy nhiên, khi hành vi này vượt quá giới hạn kiểm soát, trở thành một nhu cầu cưỡng bức, lặp đi lặp lại với tần suất cao và gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tâm lý cũng như đời sống xã hội, nó được gọi là nghiện thủ dâm (masturbation addiction). Trong phân loại bệnh quốc tế ICD-11 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tình trạng này nằm trong nhóm rối loạn hành vi tình dục cưỡng bức (Compulsive Sexual Behavior Disorder – CSBD).

Căn bệnh này thường tiến triển âm thầm, không gây cảm giác đau đớn ngay lập tức, nên phần lớn người bệnh không nhận ra sự nghiêm trọng. Chỉ đến khi các vấn đề như rối loạn cương, giảm ham muốn, mệt mỏi kéo dài hoặc rối loạn tâm lý xuất hiện rõ rệt, họ mới tìm đến sự trợ giúp y tế.

1. Cơ chế hình thành

Về mặt thần kinh học, hành vi thủ dâm kích hoạt hệ thống khen thưởng của não (brain reward system), trong đó đặc biệt quan trọng là vùng nhân vân (nucleus accumbens) và vỏ não trước trán (prefrontal cortex). Khi đạt cực khoái, cơ thể giải phóng dopamine, serotonin và endorphin – những chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn và thư giãn. Khi hành vi này được lặp lại thường xuyên và liên tục, não bộ bắt đầu thích nghi bằng cách giảm độ nhạy của hệ thống khen thưởng. Đây chính là cơ chế nhờn cảm xúc (desensitization), buộc người nghiện phải tăng tần suất hoặc mức độ kích thích mới đạt được khoái cảm như trước. Quá trình này tương tự cơ chế của nhiều dạng nghiện hành vi khác như nghiện cờ bạc hay nghiện internet.

2. Ảnh hưởng đến tâm lý và hành vi

Nghiện thủ dâm không chỉ đơn thuần là vấn đề tình dục. Theo nghiên cứu của Kraus và cộng sự (2016) công bố trên Journal of Behavioral Addictions, những người mắc chứng này có mức độ lo âu, trầm cảm và cảm giác cô đơn cao hơn hẳn so với nhóm đối chứng. Họ thường sử dụng thủ dâm như một cách “thoát ly” tạm thời khỏi áp lực công việc hoặc các vấn đề cá nhân. Tuy nhiên, sau khoảnh khắc khoái cảm, cảm giác tội lỗi và xấu hổ lại xuất hiện, tạo thành vòng lặp tiêu cực: căng thẳng dẫn đến thủ dâm, rồi cảm giác tội lỗi khiến căng thẳng gia tăng, từ đó lại tìm đến thủ dâm để giải tỏa.

Một hậu quả khác là giảm hứng thú với tình dục thực tế. Khi não đã quen với các kích thích mạnh mẽ và đa dạng từ nội dung khiêu dâm, nhiều người gặp khó khăn trong việc đạt hứng khởi hoặc duy trì cương dương khi ở bên bạn tình. Tình trạng này được gọi là rối loạn cương dương do nội dung khiêu dâm (Porn-Induced Erectile Dysfunction – PIED), và là một nguyên nhân khiến nhiều mối quan hệ tình cảm bị rạn nứt.

Không dừng lại ở đó, thủ dâm quá mức còn ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và chất lượng cuộc sống. Nhiều bệnh nhân cho biết họ mất nhiều thời gian tìm kiếm, chuẩn bị và thực hiện hành vi, dẫn đến giảm tập trung, giảm năng suất lao động, rối loạn giấc ngủ và thiếu năng lượng cho các hoạt động xã hội.

3. Tác động đến sức khỏe thể chất

Về mặt thể chất, nghiện thủ dâm có thể gây ra rối loạn cương dương (erectile dysfunction) do giảm đáp ứng của hệ mạch máu và thần kinh dương vật. Ma sát quá mức dễ dẫn đến giảm nhạy cảm dương vật (penile desensitization), khiến cần nhiều kích thích hơn để đạt cực khoái. Ngoài ra, sự thay đổi nhịp sinh lý của hormone giới tính, đặc biệt là testosterone, cũng là một vấn đề đáng lưu ý. Exton và cộng sự (2001) trong nghiên cứu đăng trên Urology đã ghi nhận sự biến động rõ rệt của testosterone sau khi đạt cực khoái, và nếu tình trạng này lặp lại quá nhiều lần trong ngày, nó có thể dẫn tới mất cân bằng nội tiết. Cùng với đó, nhiều bệnh nhân than phiền về tình trạng mệt mỏi mạn tính (chronic fatigue), đau cơ, giảm sức bền và giảm miễn dịch.

4. Yếu tố nguy cơ

Những yếu tố dẫn đến nghiện thủ dâm rất đa dạng. Về mặt tâm lý, stress, trầm cảm hoặc lo âu xã hội có thể khiến nam giới tìm đến thủ dâm như một cách tự xoa dịu. Môi trường sống với sự tiếp cận dễ dàng tới nội dung khiêu dâm, cùng với thiếu hụt giáo dục giới tính lành mạnh, càng làm gia tăng nguy cơ. Một số người có yếu tố sinh học như rối loạn dẫn truyền thần kinh hoặc nồng độ testosterone thấp, khiến họ dễ lệ thuộc vào kích thích tình dục. Ngoài ra, thói quen hình thành từ tuổi dậy thì và duy trì nhiều năm liền mà không kiểm soát cũng là một nguyên nhân phổ biến.

5. Trường hợp lâm sàng

Trường hợp 1: Một nam bệnh nhân 24 tuổi, làm việc trong lĩnh vực công nghệ thông tin, tìm đến Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health vì nhận thấy ham muốn tình dục với bạn gái giảm hẳn trong vòng 8 tháng. Anh mô tả rằng dù có kích thích, dương vật cũng khó đạt được độ cương cần thiết hoặc chỉ duy trì trong thời gian ngắn. Trái lại, khi ở một mình và thủ dâm với video khiêu dâm, anh vẫn đạt cực khoái dễ dàng.

Khai thác kỹ bệnh sử cho thấy anh bắt đầu thủ dâm từ năm 13 tuổi, ban đầu 1–2 lần mỗi ngày. Từ khi đi làm và sống một mình, tần suất tăng lên 4–5 lần/ngày, mỗi lần kéo dài tới 20–30 phút, có khi cả tiếng. Anh thừa nhận cảm giác xấu hổ và mất tự tin khi ở bên bạn gái. Kết quả khám lâm sàng cho thấy cơ quan sinh dục hoàn toàn bình thường. Xét nghiệm nội tiết cho thấy testosterone tổng ở mức 13,5 nmol/L – sát ngưỡng thấp bình thường (13–28 nmol/L). Thang đánh giá DASS-21 cho thấy lo âu ở mức cao và stress ở mức trung bình.

TS.BS.CK2 Trà Anh Duy đã tư vấn giảm tần suất thủ dâm xuống dưới một lần/ngày, kết hợp luyện tập thể thao, ngủ đủ giấc và “cai” nội dung khiêu dâm ít nhất 3 tháng. Bệnh nhân được hướng dẫn áp dụng liệu pháp nhận thức – hành vi (Cognitive Behavioral Therapy – CBT) và hẹn tái khám sau 6 tuần để đánh giá lại chức năng cương.

Trường hợp 2: Một bệnh nhân khác, 32 tuổi, nhân viên kinh doanh, đến Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health khám vì mất ngủ kéo dài hơn một năm, kèm theo giảm tập trung, mệt mỏi và hay cáu gắt. Anh cho biết thường tìm đến thủ dâm như một cách “xả stress” sau những ngày làm việc căng thẳng. Ban đầu, tần suất chỉ 1–2 lần/ngày nhưng trong 6 tháng gần đây đã tăng lên 3–6 lần/ngày. Có những ngày cuối tuần, anh dành tới 4–5 tiếng chỉ để tìm kiếm và xem nội dung khiêu dâm, kèm theo nhiều lần thủ dâm liên tiếp. Khi quan hệ thực tế, anh gặp khó khăn trong việc đạt hoặc duy trì cương, thậm chí không thể xâm nhập, dẫn tới né tránh tình dục.

Khám lâm sàng không ghi nhận bất thường về cơ quan sinh dục. Xét nghiệm cho thấy testosterone tổng chỉ 11,2 nmol/L – thấp hơn mức trung bình, cortisol buổi sáng tăng lên 780 nmol/L (bình thường 140–690 nmol/L). Đánh giá tâm lý ghi nhận dấu hiệu rối loạn lo âu lan tỏa (generalized anxiety disorder) với điểm stress cao.

Bác sĩ Duy đã xây dựng lộ trình giảm tần suất thủ dâm, khuyến khích tham gia các hoạt động xã hội và thể dục thể thao, kết hợp tư vấn tâm lý và liệu pháp thư giãn (relaxation therapy). Bệnh nhân được theo dõi lại nồng độ testosterone và cortisol sau ba tháng.

6. Chẩn đoán và điều trị

Chẩn đoán nghiện thủ dâm dựa vào tiền sử hành vi, mức độ kiểm soát và hậu quả tâm lý – xã hội – tình dục. Các thang đo như Hypersexual Behavior Inventory (HBI-19) hoặc tiêu chuẩn CSBD trong ICD-11 được sử dụng để định lượng. Về điều trị, liệu pháp tâm lý đóng vai trò trung tâm, đặc biệt là CBT và liệu pháp chánh niệm (mindfulness). Cùng với đó, bệnh nhân cần thay đổi lối sống, bao gồm ngủ đủ, luyện tập thể chất và hạn chế hoàn toàn nội dung khiêu dâm trong giai đoạn đầu. Ở một số trường hợp đặc biệt, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc như SSRI hoặc các thuốc điều chỉnh androgen. Ngoài ra, việc tham gia nhóm hỗ trợ đồng đẳng cũng giúp duy trì động lực và tránh tái nghiện.

7. Kết luận

Nghiện thủ dâm là một vấn đề sức khỏe tâm – sinh lý phức tạp, không chỉ gây ảnh hưởng đến chức năng tình dục mà còn tác động tiêu cực đến tâm lý, các mối quan hệ và chất lượng sống. Các trường hợp lâm sàng cho thấy, việc phát hiện và can thiệp sớm là rất quan trọng. Điều trị cần phối hợp đa phương pháp, từ liệu pháp tâm lý, thay đổi lối sống đến hỗ trợ y tế khi cần thiết, nhằm khôi phục sự cân bằng cho người bệnh.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy
Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health