Rối Loạn Cương Dương: Dấu Hiệu Sớm Của Bệnh Tim, Đái Tháo Đường?

---

Rối loạn cương dương (Erectile dysfunction – ED) không chỉ là vấn đề tình dục đơn thuần mà còn là một “tín hiệu cảnh báo” quan trọng về sức khỏe toàn thân của nam giới, đặc biệt liên quan đến bệnh tim mạch và đái tháo đường. Nhiều nghiên cứu y khoa đã chứng minh rằng các tổn thương vi mạch máu và rối loạn chức năng nội mô (endothelial dysfunction) thường xuất hiện sớm ở thể hang dương vật trước khi bộc lộ ở các cơ quan khác, do đó ED có thể là dấu hiệu đầu tiên của các bệnh lý nguy hiểm tiềm ẩn.

1. Cơ chế liên quan giữa rối loạn cương dương, bệnh tim mạch và đái tháo đường

Cơ chế sinh lý của sự cương dương phụ thuộc vào dòng máu đến thể hang dương vật, điều hòa bởi hệ mạch máu, thần kinh và hormon testosterone. Khi thành mạch bị tổn thương do xơ vữa động mạch (atherosclerosis) hoặc rối loạn chức năng nội mô, quá trình giải phóng nitric oxide (NO) – chất làm giãn cơ trơn thành mạch – sẽ suy giảm, dẫn đến máu khó lưu thông vào dương vật, gây ED.

Theo nghiên cứu của Montorsi và cộng sự (2003) công bố trên European Urology, ở 67% nam giới bị bệnh mạch vành, ED xuất hiện trước cơn đau thắt ngực trung bình 38,8 tháng, cho thấy ED là chỉ điểm sớm của bệnh tim. Ngoài ra, đái tháo đường type 2 làm tăng stress oxy hóa, gây glycat hóa protein thành mạch, làm dày màng đáy vi mạch và giảm tính đàn hồi, từ đó làm suy yếu khả năng cương.

Một phân tích gộp của Vlachopoulos và cộng sự (2013) trên Circulation cho thấy nam giới mắc ED có nguy cơ mắc bệnh mạch vành cao hơn 44% và nguy cơ đột quỵ cao hơn 39% so với người không bị ED.

2. Các yếu tố nguy cơ chung

Bệnh tim mạch, đái tháo đường và ED có nhiều yếu tố nguy cơ chung: tăng huyết áp (hypertension), rối loạn lipid máu (dyslipidemia), béo phì (obesity), hút thuốc lá (smoking), ít vận động (physical inactivity) và tuổi tác. Các yếu tố này tác động trực tiếp lên hệ mạch máu, làm giảm lưu lượng máu đến dương vật.

Theo nghiên cứu của Bacon và cộng sự (2003) trên The Journal of Urology, nguy cơ ED ở nam giới béo phì (BMI ≥ 30) cao hơn 90% so với người cân nặng bình thường, và nam giới hút thuốc lá có nguy cơ cao hơn 51%.

3. Dấu hiệu nhận biết sớm

ED liên quan bệnh lý toàn thân thường diễn tiến từ từ: ban đầu là khó duy trì cương khi giao hợp, sau đó giảm tần suất cương tự nhiên vào buổi sáng, cuối cùng là mất khả năng cương hoàn toàn. Khác với ED do tâm lý (psychogenic ED) thường xuất hiện đột ngột và có liên quan đến các yếu tố stress, ED do bệnh mạch máu tiến triển chậm, kéo dài và ít hồi phục nếu không điều trị nguyên nhân.

Nam giới cần đặc biệt lưu ý khi xuất hiện đồng thời các dấu hiệu như: đau ngực khi gắng sức, khó thở, mệt mỏi, tê bì tay chân, tiểu nhiều, uống nhiều nước, sụt cân bất thường… vì đây có thể là biểu hiện sớm của bệnh tim hoặc đái tháo đường.

4. Trường hợp lâm sàng

Trường hợp 1:

Anh N.Q.H, 52 tuổi, không có tiền sử uống rượu bia nhiều, hút thuốc lá 15 năm, đến khám tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health vì tình trạng khó duy trì cương 6 tháng gần đây. Khai thác bệnh sử cho thấy anh có cơn đau ngực khi leo cầu thang, dễ mệt khi làm việc nặng. Khám lâm sàng huyết áp 150/95 mmHg, BMI 28, xét nghiệm đường huyết lúc đói 7,4 mmol/L, HbA1c 6,8%, LDL-C 4,2 mmol/L. Điện tim gắng sức cho kết quả dương tính, chẩn đoán bệnh mạch vành giai đoạn sớm kèm rối loạn cương dương do nguyên nhân mạch máu.

Khuyến cáo của bác sĩ: Bệnh nhân được điều trị đồng thời bệnh tim mạch (thuốc hạ áp, statin) và ED (ức chế PDE5), kết hợp thay đổi lối sống (giảm cân, bỏ thuốc lá, tập thể dục 150 phút/tuần).

Trường hợp 2:

Anh L.T.M, 45 tuổi, không hút thuốc, không uống rượu, có lối sống ít vận động, đến khám vì mất dần khả năng cương tự nhiên buổi sáng và khó đạt cương cứng khi quan hệ trong 1 năm qua. Xét nghiệm đường huyết lúc đói 8,1 mmol/L, HbA1c 7,2%, cholesterol toàn phần 6,0 mmol/L, testosterone toàn phần buổi sáng 9,5 nmol/L (giảm nhẹ so với mức bình thường 12-30 nmol/L). Chẩn đoán: đái tháo đường type 2 chưa kiểm soát tốt, rối loạn lipid máu và rối loạn cương dương.

Khuyến cáo của bác sĩ: Điều trị kiểm soát đường huyết bằng metformin kết hợp chế độ ăn, tăng vận động, điều trị rối loạn lipid máu, dùng thuốc PDE5 khi cần, đồng thời theo dõi tim mạch định kỳ để phát hiện sớm biến chứng.

5. Giải pháp phòng ngừa và điều trị

Phòng ngừa ED gắn liền với phòng ngừa bệnh tim và đái tháo đường. Nam giới cần:

• Duy trì cân nặng hợp lý (BMI 18,5-24,9).
• Ăn uống lành mạnh: tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế mỡ bão hòa, đường tinh luyện.
• Tập thể dục đều đặn: ít nhất 150 phút/tuần bài tập aerobic vừa phải hoặc 75 phút/tuần bài tập cường độ cao.
• Không hút thuốc lá và hạn chế rượu bia.
• Kiểm soát bệnh mạn tính: tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường.

Theo nghiên cứu của Esposito và cộng sự (2004) trên JAMA, sau 2 năm áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải (Mediterranean diet), tỉ lệ phục hồi khả năng cương ở nam giới béo phì mắc hội chứng chuyển hóa đạt 31% so với 8,6% ở nhóm không can thiệp.

Kết luận

Rối loạn cương dương không chỉ ảnh hưởng đến đời sống tình dục mà còn là “tấm gương” phản chiếu tình trạng sức khỏe mạch máu toàn thân. Việc nhận diện sớm và xử lý ED có thể giúp chẩn đoán sớm bệnh tim mạch và đái tháo đường, từ đó can thiệp kịp thời, giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Nam giới khi có dấu hiệu ED cần đi khám chuyên khoa để được đánh giá toàn diện, không nên tự điều trị hoặc chỉ tập trung giải quyết triệu chứng.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health