Ngồi Lâu Có Ảnh Hưởng Đến Sức Khỏe Sinh Lý Nam?

---

Trong xã hội hiện đại, nhiều nam giới làm việc văn phòng, lái xe đường dài hoặc tham gia các hoạt động đòi hỏi ngồi liên tục hàng giờ. Ít ai biết rằng thói quen ngồi lâu không chỉ ảnh hưởng đến cột sống, tim mạch hay cân nặng, mà còn gây ra những tác động âm thầm nhưng nghiêm trọng lên sức khỏe sinh lý (sexual health) của nam giới. Cơ chế chính là sự tăng nhiệt độ bìu (scrotal temperature) và chèn ép mạch máu (vascular compression) ở vùng sinh dục, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng (sperm quality), khả năng cương dương (erectile function) và nội tiết tố sinh dục nam (testosterone level).

1. Cơ chế ảnh hưởng của việc ngồi lâu đến sức khỏe sinh lý nam

Khi nam giới ngồi lâu, đặc biệt là ở tư thế không thay đổi hoặc trên ghế có bề mặt cứng, vùng bìu bị ép sát vào đùi, dẫn tới giảm tuần hoàn máu (reduced blood flow) và tăng nhiệt độ xung quanh tinh hoàn. Theo nghiên cứu của Jung và cộng sự (2005) công bố trên Journal of Urology, chỉ cần nhiệt độ tinh hoàn tăng 1°C so với mức bình thường (~34°C) trong vài giờ có thể làm giảm số lượng tinh trùng tới 14% và giảm tỷ lệ tinh trùng di động tới 17%.

Ngoài ra, áp lực cơ học từ việc ngồi lâu gây cản trở tuần hoàn tĩnh mạch ở vùng chậu (pelvic venous return), làm tăng nguy cơ giãn tĩnh mạch thừng tinh (varicocele) – một nguyên nhân thường gặp của vô sinh nam. Theo nghiên cứu của Gat và cộng sự (2005) trên Andrologia, giãn tĩnh mạch thừng tinh có thể làm giảm mật độ tinh trùng hơn 25% so với nhóm không mắc.

Cơ chế thứ ba là do ngồi lâu làm giảm sự phân bố hormon sinh dục nam testosterone (testosterone distribution) do giảm vận động cơ thể. Hoạt động thể chất kích thích tiết testosterone qua cơ chế tăng tuần hoàn và giảm mỡ nội tạng – yếu tố liên quan đến giảm sản xuất testosterone.

2. Tác động lâu dài đến chức năng sinh lý

Việc tăng nhiệt độ bìu kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản mà còn tác động đến chức năng cương dương. Khi tuần hoàn máu đến dương vật bị cản trở lâu ngày, khả năng giãn mạch trong quá trình cương sẽ suy giảm. Theo nghiên cứu của Minh và cộng sự (2019) công bố trên Asian Journal of Andrology, nam giới có thời gian ngồi làm việc >6 giờ/ngày có nguy cơ rối loạn cương dương (erectile dysfunction) cao hơn 1,8 lần so với nhóm ngồi <3 giờ/ngày.

Hơn nữa, trạng thái ít vận động làm tăng nguy cơ béo phì, kháng insulin và rối loạn lipid máu – những yếu tố làm suy giảm sản xuất nitric oxide (NO) tại nội mô mạch máu, vốn cần thiết cho quá trình cương. Một nghiên cứu của Esposito và cộng sự (2004) trên Journal of Sexual Medicine cho thấy chỉ số BMI ≥30 kg/m² có liên quan đến giảm testosterone trung bình 2,4 nmol/L và nguy cơ rối loạn cương cao gấp đôi.

3. Các yếu tố làm tăng nguy cơ

Không phải ai ngồi lâu cũng bị ảnh hưởng sức khỏe sinh lý ở mức độ như nhau. Một số yếu tố làm nguy cơ cao hơn gồm:

• Ngồi trên ghế cứng, ghế không thoáng khí hoặc quần bó sát, làm nhiệt độ bìu tăng nhanh hơn.
• Thói quen bắt chéo chân, khiến dòng máu trở về tĩnh mạch vùng chậu bị cản trở.
• Không thay đổi tư thế hoặc đứng lên vận động trong thời gian dài.
• Sẵn có các bệnh lý như giãn tĩnh mạch thừng tinh, béo phì, tiểu đường hoặc rối loạn nội tiết.

4. Trường hợp lâm sàng

Trường hợp 1: Anh N.T.H, 35 tuổi, nhân viên IT, thường xuyên làm việc tại văn phòng 10-12 giờ/ngày, ít vận động, mặc quần jean bó. Sau 2 năm kết hôn nhưng chưa có con, anh đến khám tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới. Kết quả tinh dịch đồ cho thấy mật độ tinh trùng 10 triệu/mL (bình thường ≥15 triệu/mL), tỷ lệ di động tiến tới 18% (giảm). Siêu âm bìu phát hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh độ II. Nồng độ testosterone toàn phần buổi sáng giảm: 10,5 nmol/L (giới hạn bình thường 12-35 nmol/L). TS.BS.CK2 Trà Anh Duy giải thích nguyên nhân chính là do môi trường làm việc tĩnh tại và tư thế ngồi lâu, khuyến nghị nhập viện phẫu thuật thắt tĩnh mạch thừng tinh kết hợp thay đổi thói quen sinh hoạt. Sau 6 tháng, các chỉ số tinh dịch cải thiện đáng kể.

Trường hợp 2: Anh P.M.T, 42 tuổi, tài xế đường dài, ngồi liên tục trên xe 8-9 giờ/ngày. Bệnh nhân đến khám vì giảm ham muốn và rối loạn cương dương trong 1 năm gần đây. Khám lâm sàng không thấy bất thường rõ, nhưng siêu âm Doppler mạch máu dương vật ghi nhận tốc độ dòng máu động mạch giảm 20% so với giá trị chuẩn. Nồng độ testosterone: 11,2 nmol/L, cholesterol toàn phần 6,8 mmol/L. Bệnh nhân được điều trị bằng liệu pháp testosterone liều thấp kết hợp tư vấn thay đổi lối sống, bổ sung các khoảng nghỉ vận động trong hành trình lái xe. Sau 3 tháng, chức năng cương cải thiện rõ, điểm IIEF-5 tăng từ 15 lên 22.

5. Khuyến cáo từ chuyên gia

TS.BS.CK2 Trà Anh Duy khuyến cáo rằng nam giới làm việc văn phòng hoặc lái xe đường dài nên áp dụng nguyên tắc “30-2”: cứ mỗi 30 phút ngồi làm việc, hãy đứng dậy vận động nhẹ 2 phút để giúp máu lưu thông và giảm nhiệt độ bìu. Ngoài ra, nên lựa chọn ghế ngồi có đệm thoáng khí, quần áo rộng rãi, và duy trì cân nặng hợp lý. Với những người đã có dấu hiệu suy giảm chức năng sinh lý, cần đi khám sớm để tìm nguyên nhân và điều trị kịp thời, tránh để tổn thương mạn tính.

Kết luận

Ngồi lâu là một yếu tố nguy cơ đáng kể đối với sức khỏe sinh lý nam giới, thông qua các cơ chế tăng nhiệt độ bìu, chèn ép mạch máu và rối loạn nội tiết tố. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh mối liên hệ rõ rệt giữa thời gian ngồi dài với suy giảm chất lượng tinh trùng, rối loạn cương dương và giảm testosterone. Thay đổi thói quen sinh hoạt, kết hợp vận động thường xuyên và chế độ dinh dưỡng hợp lý, không chỉ giúp cải thiện sức khỏe tổng thể mà còn bảo vệ bản lĩnh đàn ông.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health