Nam Giới Hút Thuốc Lá Lâu Năm Có Bị Yếu Sinh Lý Không?

---

Hỏi: Em năm nay 28 tuổi, em hút thuốc là từ năm 18 tuổi đến nay đã hơn 10 năm. Hiện tại, em đang hút 1 gói mỗi ngày. Dạo gần đây em thấy tình trạng sinh lý của em giảm hẵn. Cậu nhỏ không thể duy trì được đô cứng trong lúc quan hệ. Bác sĩ cho em hỏi Nam giới hút thuốc lá lâu năm có bị yếu sinh lý không?

Trả lời:

Nhiều người đàn ông hút thuốc từ thời trẻ, ban đầu chỉ nghĩ “hút cho tỉnh”, “hút cho vui”, rồi thành thói quen lúc nào không hay. Đến khi lập gia đình hoặc bước vào giai đoạn công việc căng, ngủ ít, sức bền giảm, chuyện chăn gối bắt đầu “không còn như xưa”, câu hỏi mới xuất hiện: có phải tại thuốc lá không? Câu trả lời gần gũi và thẳng thắn là: có khả năng, và bằng chứng khoa học cũng nói như vậy. Thuốc lá tác động mạnh lên mạch máu – mà mạch máu lại là “đường cấp điện” cho khả năng cương.

1. “Yếu sinh lý” trong câu chuyện thuốc lá thường là rối loạn cương

Trong đời sống, “yếu sinh lý” là từ gọi chung: giảm ham muốn, khó cương, nhanh xìu, xuất tinh sớm… Nhưng liên quan đến thuốc lá, thứ được nhắc nhiều nhất là rối loạn cương (erectile dysfunction – ED), tức khó đạt hoặc duy trì độ cương đủ để quan hệ. Cương không chỉ là “tâm lý” hay “bản lĩnh”, mà là một cơ chế sinh học khá rõ: mạch máu phải giãn tốt, máu phải vào đủ, mô cương phải giữ được máu. Chỉ cần mạch máu bị co, bị “chai”, hoặc nội mạc mạch máu hoạt động kém, khả năng cương sẽ bị ảnh hưởng.

2. Hút thuốc lâu năm có làm tăng nguy cơ ED không?

Đây không phải chuyện truyền miệng. Theo nghiên cứu tổng quan hệ thống của Cao và cộng sự (2013) công bố trên PLOS ONE, khi tổng hợp các nghiên cứu quan sát, nhóm tác giả ghi nhận nguy cơ ED tăng khoảng 51% ở người đang hút thuốc và tăng khoảng 20% ở người đã từng hút so với người chưa từng hút. Nói đơn giản: hút thuốc không đảm bảo chắc chắn sẽ bị “yếu”, nhưng nó làm xác suất gặp rối loạn cương cao hơn rõ rệt.

Một nghiên cứu theo dõi dài hạn khác của Gades và cộng sự (2005) công bố trên American Journal of Epidemiology còn mô tả rằng hút thuốc ở thời điểm ban đầu gần như làm tăng gấp đôi khả năng gặp rối loạn cương mức vừa hoặc nặng trong thời gian theo dõi (tác giả dùng cụm “almost doubled”). Điểm đáng chú ý là mối liên quan còn có xu hướng “liều – đáp ứng”: hút nhiều và hút lâu thường rủi ro hơn.

3. Thuốc lá làm “tụt phong độ” bằng cách nào?

Nếu bạn muốn một hình ảnh dễ nhớ, hãy xem dương vật như một “cấu trúc chạy bằng máu”. Hút thuốc làm hại khả năng này theo vài hướng. Thứ nhất là rối loạn chức năng nội mạc: nội mạc là lớp “điều phối” giúp mạch giãn đúng lúc, nhờ các chất như nitric oxide (NO). Khi nội mạc bị tổn thương, mạch giãn kém, máu vào mô cương giảm. Thứ hai là nicotine gây co mạch, khiến mạch nhỏ “siết” lại, khó đạt độ cương tối đa. Thứ ba là tăng stress oxy hóa (oxidative stress – tăng gốc tự do) và viêm âm ỉ, làm “lão hóa” hệ mạch và ảnh hưởng chất lượng mô cương theo thời gian. Những cơ chế này được tóm lược trong các bài tổng quan cập nhật về hút thuốc và ED, trong đó nhấn mạnh vai trò trung tâm của tổn thương nội mạc và các tác động độc chất lên hệ mạch.

Vì vậy, chuyện “yếu” đôi khi không phải do “hết yêu”, mà do cơ thể đang bị hụt “hạ tầng mạch máu”. Và cũng vì dương vật có hệ mạch nhỏ, ED đôi khi được xem như một dấu hiệu cảnh báo sớm rằng hệ mạch toàn thân đang cần được chăm sóc kỹ hơn.

4. Hút lâu năm có ảnh hưởng ham muốn không?

Ngoài chuyện cương, nhiều người còn than “giảm ham muốn”. Thuốc lá có thể ảnh hưởng nội tiết và sức khỏe chung, nhưng trong đời sống, giảm ham muốn ở người hút lâu năm thường đến từ một “combo”: ngủ kém, stress cao, ít vận động, rượu bia đi kèm, sức bền giảm, tự ti khi bắt đầu “trục trặc”. Khi ED xuất hiện vài lần, người đàn ông dễ lo, né, rồi giảm hứng thú. Vì vậy, nếu đang hút thuốc và thấy ham muốn giảm, đừng chỉ nhìn vào thuốc lá một mình; hãy nhìn cả giấc ngủ, cân nặng, rượu bia, căng thẳng và bệnh nền.

5. Bỏ thuốc có cải thiện không?

Đây là phần quan trọng nhất, vì nhiều người sợ “giờ bỏ cũng muộn”. Theo nghiên cứu tiến cứu của Pourmand và cộng sự (2004) công bố trên BJU International, sau 1 năm theo dõi, tình trạng ED cải thiện ở ≥25% người đã bỏ thuốc, trong khi không cải thiện ở nhóm vẫn hút; tỷ lệ nặng lên là 2,5% ở nhóm bỏ so với 6,8% ở nhóm tiếp tục hút. Đây là con số rất “thật”: bỏ thuốc không phải lời khuyên sáo rỗng, mà có khả năng đem lại cải thiện rõ ràng cho một phần đáng kể người hút lâu năm.

Dĩ nhiên, mức cải thiện phụ thuộc vào tuổi, mức độ ED trước đó và nền bệnh kèm theo (tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu…). Nhưng nếu chọn “một việc lợi nhất” cho phong độ và cho tim mạch, bỏ thuốc gần như luôn nằm ở top đầu.

6. Nếu hút lâu năm và thấy yếu: nên xử trí sao cho bớt hoang mang?

Điều đầu tiên là đừng tự kết luận “hết cứu”. ED thường là chuyện của nhiều yếu tố cộng lại. Hút thuốc là một yếu tố lớn, nhưng thường không đứng một mình. Nếu bạn bỏ thuốc mà vẫn ngủ 3-4 tiếng/đêm, uống rượu bia đều, ít vận động, mỡ bụng nhiều, thì cơ thể vẫn khó hồi. Vì vậy, cách xử trí “đáng tiền” thường là làm theo 3 lớp: bỏ/giảm thuốc lá; cải thiện nền (ngủ – vận động – giảm rượu – giảm vòng eo); và kiểm tra bệnh nền nếu có dấu hiệu (huyết áp, đường huyết, mỡ máu).

Điều thứ hai là nếu ED kéo dài và ảnh hưởng chất lượng sống, nên khám chuyên khoa nam học/tiết niệu để đánh giá mức độ và chọn hướng điều trị phù hợp. Có những trường hợp cần hỗ trợ bằng thuốc điều trị ED, nhưng hiệu quả thường tốt hơn khi nền mạch máu được cải thiện (mà bỏ thuốc là một mũi rất quan trọng).

Kết luận

Nam giới hút thuốc lá lâu năm có nguy cơ cao hơn bị rối loạn cương – biểu hiện hay gặp nhất khi mọi người nói “yếu sinh lý”. Bằng chứng tổng hợp cho thấy người đang hút thuốc có nguy cơ ED tăng khoảng 51%, và người từng hút vẫn tăng khoảng 20% so với người chưa hút. Điểm đáng mừng là bỏ thuốc có thể giúp cải thiện ED ở một phần đáng kể người bệnh; trong nghiên cứu theo dõi 1 năm, ≥25% người bỏ thuốc cải thiện, trong khi nhóm tiếp tục hút không ghi nhận cải thiện. Vì vậy, nếu bạn hút lâu năm và bắt đầu thấy phong độ giảm, bỏ thuốc không chỉ là “tốt cho phổi”, mà còn là một bước rất thực tế để bảo vệ đời sống tình dục và sức khỏe mạch máu lâu dài.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health