LGBTQ+ Có Phải Là Trái Tự Nhiên Hay Không?

---

Cứ mỗi lần bàn tới LGBTQ+, kiểu gì cũng có người chốt một câu rất gọn: “Trái tự nhiên”. Nghe thì dứt khoát như đóng dấu đỏ, nhưng vấn đề là câu này thường dựa trên cảm giác, thói quen văn hóa hoặc niềm tin cá nhân nhiều hơn là dữ liệu khoa học. Mà khoa học thì có một tật rất khó chịu: nó không chịu nghe bằng… trực giác. Khi nhìn từ y học, tâm lý học và sinh học, câu chuyện về LGBTQ+ hóa ra không đơn giản là “đúng hay sai”, mà là câu hỏi về sự đa dạng tự nhiên của con người.

1. “Trái tự nhiên” là một câu phán, không phải một kết luận khoa học

Muốn nói một điều gì đó “trái tự nhiên”, ít nhất phải chứng minh nó không xuất hiện trong tự nhiên hoặc đi ngược quy luật sinh học cơ bản. Nhưng với xu hướng tính dục (sexual orientation) và bản dạng giới (gender identity), khoa học hiện nay không đi theo hướng đó. Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ khẳng định đồng tính, song tính không phải là rối loạn tâm thần; đồng thời Tổ chức Y tế Thế giới cũng đã đưa “gender incongruence” ra khỏi nhóm rối loạn tâm thần trong ICD-11. Nói nôm na, y học hiện đại không xem LGBTQ+ là một “bệnh lạ của nhân loại”, càng không coi đó là một sai lệch cần bị sửa chữa.

Nếu dùng từ “tự nhiên” theo nghĩa “có tồn tại trong sinh giới hay không”, thì câu trả lời lại càng bớt kịch tính. Theo bài tổng quan của Bailey và Zuk (2009) công bố trên Trends in Ecology & Evolution, hành vi tình dục cùng giới (same-sex sexual behavior) đã được ghi nhận rộng rãi ở động vật không phải người. Gần đây hơn, nghiên cứu của Gómez và cộng sự (2023) công bố trên Nature Communications cho thấy hành vi này đã xuất hiện nhiều lần trong tiến hóa của động vật có vú, đặc biệt nổi bật ở một số nhánh như linh trưởng. Thiên nhiên, nói cho vui một chút, không vận hành kiểu “một công thức dùng cho tất cả”.

2. LGBTQ+ không phải là “do thích thì chọn”

Một hiểu lầm phổ biến khác là nghĩ người LGBTQ+ “tự chọn” xu hướng hay bản dạng của mình như chọn món trà sữa ít đường. Khoa học không ủng hộ cách nhìn đơn giản đó. Theo nghiên cứu quy mô lớn của Ganna và cộng sự (2019) công bố trên Science, dữ liệu từ 477.522 người cho thấy hành vi tình dục cùng giới có thành phần di truyền, với 5 vị trí gen liên quan được xác định, nhưng không có cái gọi là “gen đồng tính” duy nhất. Nói cách khác, xu hướng tính dục chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố sinh học và môi trường, rất phức tạp, chứ không phải một nút bấm sáng nay ngủ dậy thích bấm là bấm.

Điểm này quan trọng vì nó nhắc chúng ta rằng con người không được “lập trình” chỉ theo hai ô cứng nhắc. Tính dục và giới có thể đa dạng hơn những gì xã hội quen nhìn. Điều đó không có nghĩa mọi thứ đều mơ hồ; nó chỉ có nghĩa là sinh học con người vốn phức tạp hơn các câu trả lời kiểu “phải thế này mới đúng”.

3. Điều gây tổn thương thường không phải LGBTQ+, mà là sự kỳ thị

Khi một người LGBTQ+ gặp khó khăn về tâm lý, nhiều người vội quy kết nguyên nhân là vì họ “sống lệch tự nhiên”. Nhưng dữ liệu lại kể câu chuyện khác. Theo tổng quan tường thuật của Hatzenbuehler và cộng sự (2024) công bố trên The Lancet Public Health, có bằng chứng nhất quán cho thấy kỳ thị cấu trúc (structural stigma) làm tăng nguy cơ sức khỏe kém ở người LGBTQ+. Nghĩa là, điều làm họ mệt mỏi hơn không phải bản dạng hay xu hướng của họ, mà là môi trường luôn buộc họ phải giấu mình, giải thích mình hoặc chống đỡ trước sự phán xét.

Câu chuyện càng rõ hơn khi nhìn vào các nỗ lực “uốn thẳng” người LGBTQ+. Theo nghiên cứu của Tran và cộng sự (2024) công bố trên The Lancet Psychiatry, phân tích dữ liệu từ 4.426 người LGBTQ+ cho thấy những người từng trải qua “conversion practices” có triệu chứng trầm cảm và stress sau sang chấn cao hơn. Nói dễ hiểu: cái gây hại không phải là việc họ là ai, mà là việc người khác cố ép họ thành một người khác. Y học hiện đại vì thế không xem “chuyển đổi xu hướng tính dục” là điều trị đúng nghĩa, mà coi đó là thực hành thiếu căn cứ và có thể gây hại.

4. Tự nhiên không có nghĩa là ai cũng giống nhau

Một ngộ nhận rất đời thường là: “Nếu tự nhiên thì phải đa số”. Nhưng trong sinh học, hiếm không đồng nghĩa với sai. Người thuận tay trái ít hơn người thuận tay phải, nhưng đâu ai bảo tay trái là “trái tự nhiên”. Một số kiểu gen hiếm hơn kiểu gen khác, nhưng vẫn là một phần bình thường của quần thể. Với LGBTQ+ cũng vậy: không phải vì số lượng ít hơn mà tự động biến thành bất thường.

Theo nghiên cứu của Ganna và cộng sự (2019) công bố trên Science, khoảng 2-10% người trong các xã hội khác nhau báo cáo từng có quan hệ tình dục với người cùng giới, dù độc quyền hay kết hợp với quan hệ khác giới. Con số có thể dao động tùy cách khảo sát, bối cảnh xã hội và mức độ an toàn khi người tham gia trả lời, nhưng nó cho thấy đây không phải là hiện tượng “hiếm tới mức ngoài hành tinh”. Nó là một phần đã hiện diện trong trải nghiệm con người từ lâu.

5. Vậy nên nhìn LGBTQ+ như thế nào cho bớt… căng?

Ở góc nhìn khoa học, cách tiếp cận hợp lý nhất là xem LGBTQ+ như một phần của sự đa dạng con người. Không phải thần thánh hóa, cũng không bệnh lý hóa. Không cần dựng sân khấu bi kịch, nhưng cũng không nên cười cợt như thể đây là chuyện “lệch chuẩn”. Người LGBTQ+ trước hết vẫn là con người, có nhu cầu được an toàn, được tôn trọng, được chăm sóc sức khỏe và được sống mà không phải mang trên trán tờ giấy giải trình.

Y học, tâm lý học và sức khỏe cộng đồng ngày càng thống nhất ở một điểm: điều giúp người LGBTQ+ khỏe hơn không phải là ép họ thay đổi, mà là tạo môi trường ít kỳ thị hơn, hỗ trợ hơn, và cho phép họ sống thật với bản thân mà không phải trả giá bằng sức khỏe tinh thần.

Kết luận

Từ góc nhìn y học và khoa học hành vi, chưa có cơ sở để nói LGBTQ+ là “trái tự nhiên”. Xu hướng tính dục và bản dạng giới đa dạng là hiện tượng có thật trong con người và cả sinh giới; đồng thời các tổ chức y tế lớn không xem đồng tính, song tính hay bản dạng giới đa dạng là rối loạn tâm thần. Điều cần phân biệt rõ là: một giá trị đạo đức cá nhân có thể khác nhau giữa các cộng đồng, nhưng đó không phải là bằng chứng khoa học. Về mặt y học khách quan, LGBTQ+ nên được hiểu là một phần của sự đa dạng tự nhiên của con người, còn điều gây hại thường nằm ở kỳ thị, phân biệt đối xử và những nỗ lực ép buộc thay đổi con người khỏi chính bản thân họ.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health