Tôi từng nghĩ đi khám nam khoa chỉ cần can đảm bước vào phòng bác sĩ là xong. Gặp bác sĩ, nói triệu chứng, làm vài xét nghiệm, nhận kết quả rồi điều trị. Nhưng lần đầu đi khám tại một bệnh viện công, tôi mới hiểu rằng với những bệnh quá riêng tư, rào cản không chỉ nằm ở câu nói đầu tiên. Rào cản còn nằm ở cả hành trình phải cầm một tờ giấy chỉ định đi qua quá nhiều cánh cửa.
Tôi chọn bệnh viện công vì tin vào chuyên môn, hệ thống và sự an toàn. Điều đó đến giờ tôi vẫn không phủ nhận. Nhưng khi vấn đề của mình liên quan đến tiểu tiện, sinh lý, sức khỏe tình dục hoặc vùng sinh dục, một quy trình vốn bình thường với rất nhiều bệnh khác bỗng trở nên rất khó với người bệnh nam.
Tờ giấy chỉ định trên tay và cảm giác muốn giấu đi
Sau khi đăng ký, chờ khám và gặp bác sĩ, tôi được chỉ định làm xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục và siêu âm bộ phận sinh dục. Về mặt y khoa, mọi thứ đều hợp lý. Nhưng về mặt tâm lý, tôi bắt đầu thấy lúng túng.
Tôi phải cầm phiếu đi đóng phí, rồi qua khu xét nghiệm, rồi hỏi đường đến phòng siêu âm, rồi ngồi chờ ở một khu vực khác. Mỗi lần đưa tờ giấy cho nhân viên, tôi lại có cảm giác mình đang phải công khai một chuyện không muốn ai biết. Trên tờ chỉ định có tên xét nghiệm, có lý do khám, có những dòng chữ mà tôi chỉ muốn gấp lại thật nhỏ.
Tôi không sợ xét nghiệm. Tôi chỉ sợ cảm giác những vấn đề rất riêng tư của mình bị đặt giữa một không gian quá công cộng.
Ở khu xét nghiệm, tôi ngồi cạnh nhiều nhóm bệnh nhân khác nhau. Có người lớn tuổi đi khám tổng quát, có phụ nữ đi cùng người nhà, có người đến khám bệnh mạn tính, có người chỉ chờ lấy máu như một thủ tục rất bình thường. Còn tôi thì ngồi đó, cố giữ vẻ bình thản, trong đầu chỉ nghĩ: “Không biết ai có nhìn thấy phiếu của mình không?”.
Có những xét nghiệm rất bình thường về mặt y khoa, nhưng với người bệnh nam, hành trình đi từ phòng này sang phòng khác lại khiến sự xấu hổ lớn dần lên.
Khi siêu âm vùng nhạy cảm nằm trong một khu siêu âm chung
Điều khiến tôi ngại nhất là khâu siêu âm. Tôi được hướng dẫn đến khu siêu âm chung. Ở đó có nhiều người chờ: người khám bụng, người khám tuyến giáp, người khám tiết niệu, người đi cùng thân nhân. Không ai quan tâm đến tôi, thật ra là vậy. Nhưng cảm giác của người bệnh thì không vận hành theo lý trí đơn giản như thế.
Tôi biết nhân viên y tế chỉ làm đúng quy trình. Tôi cũng biết siêu âm tinh hoàn, bìu hay vùng sinh dục là một kỹ thuật y khoa bình thường. Nhưng phải ngồi chờ siêu âm một vùng quá nhạy cảm giữa một khu vực đông người khiến tôi thấy không thoải mái. Tôi không muốn ai biết mình đang làm siêu âm gì. Tôi càng không muốn phải giải thích vì sao mình ở đó.
Vấn đề không phải là bệnh viện làm sai. Vấn đề là một quy trình chung cho nhiều nhóm bệnh đôi khi chưa đủ kín đáo cho những bệnh quá riêng tư.
Với bệnh nam khoa, sự ngại ngùng có thể khiến người bệnh không làm đủ các bước cần thiết. Có người ngại xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục. Có người bỏ qua tinh dịch đồ vì không biết lấy mẫu ở đâu, có kín đáo không. Có người sợ siêu âm tinh hoàn – bìu nên hẹn lần sau rồi không quay lại. Có người nhận phiếu xét nghiệm xong thấy phải đi quá nhiều nơi, quá nhiều khâu, rồi lặng lẽ bỏ về.
Sự chậm trễ ấy không phải vì người bệnh xem thường sức khỏe. Đôi khi chỉ vì họ quá ngại.
Khám nam khoa cần chuyên môn, nhưng cũng cần một hành trình đủ riêng tư
Bệnh viện công có vai trò rất quan trọng trong hệ thống y tế. Với các bệnh phức tạp, cấp cứu, phẫu thuật lớn hoặc điều trị chuyên sâu, đó là nơi người bệnh cần tìm đến. Không thể phủ nhận năng lực chuyên môn, kinh nghiệm và vai trò đào tạo của bệnh viện công.
Tuy nhiên, với các vấn đề nam khoa nhạy cảm, người bệnh không chỉ cần đúng chuyên môn. Họ còn cần một quy trình đủ tế nhị. Mô hình bệnh viện công thường đông, nhiều khu vực chức năng tách rời, thời gian chờ lâu và khó bảo đảm riêng tư tuyệt đối. Người bệnh có thể phải đi qua nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều nhân sự, ngồi chung với nhiều nhóm bệnh nhân khác nhau, trong khi điều họ cần nhất là kín đáo và an toàn tâm lý.
Nam giới không “khó tính” khi cần riêng tư. Với bệnh nhạy cảm, trải nghiệm người bệnh là một phần của chất lượng chăm sóc. Một quy trình tốt không chỉ đúng về chuyên môn, mà còn giúp người bệnh bớt xấu hổ, không phải trình bày chuyện riêng tư quá nhiều lần, không phải di chuyển lòng vòng không cần thiết và được bảo mật thông tin ở từng khâu.
Ở nhiều quốc gia, chăm sóc sức khỏe nam giới đang phát triển theo hướng các trung tâm chuyên sâu, riêng biệt. Những nơi này tập trung vào nam khoa, tiết niệu, nội tiết nam, sức khỏe sinh sản nam, sức khỏe tình dục và tâm lý nam giới. Mô hình này không thay thế bệnh viện công hay bệnh viện đa khoa, mà bổ sung thêm một lựa chọn cho những nam giới cần sự riêng tư, thuận tiện và trải nghiệm chăm sóc tinh tế hơn.
Tại Việt Nam, khoảng 10 năm trở lại đây, xu hướng các trung tâm chăm sóc sức khỏe nam giới chuyên sâu cũng ngày càng phát triển. Điểm đáng chú ý của các mô hình này là quy trình thường khép kín hơn, không gian ít đông đúc hơn, thời gian linh hoạt hơn, nhân viên được huấn luyện giao tiếp tế nhị hơn và có thể tích hợp nhiều dịch vụ tại chỗ như khám, xét nghiệm, siêu âm, tư vấn, nhà thuốc, chăm sóc hậu phẫu hoặc hỗ trợ tâm lý.
Một trung tâm nam khoa chuyên sâu không chỉ là nơi khám bệnh “cho đàn ông”. Đó nên là nơi hiểu rằng nam giới thường khó mở lời và dễ bỏ cuộc nếu hành trình khám quá lộ liễu. Vì vậy, từng chi tiết nhỏ đều quan trọng: cách tiếp nhận, cách hỏi bệnh, cách gọi tên, cách hướng dẫn xét nghiệm, cách thực hiện siêu âm, cách trả kết quả và cách tái khám.
Có người cần bệnh viện công vì bệnh lý phức tạp, cần phẫu thuật lớn hoặc điều trị chuyên sâu. Có người cần một mô hình chuyên biệt để được thăm khám kín đáo, thuận tiện, bớt ngại và dễ nói thật hơn. Cả hai mô hình đều có vai trò. Điều quan trọng là người bệnh được quyền chọn nơi phù hợp với tình trạng sức khỏe và tâm lý của mình.
Sau lần khám đó, tôi hiểu rằng khám nam khoa không chỉ cần bác sĩ giỏi. Với nhiều nam giới, điều cần không kém là một hành trình ít làm họ xấu hổ hơn. Bởi khi người bệnh cảm thấy đủ an toàn để nói thật, y khoa mới có cơ hội bắt đầu đúng cách.
