Một người đàn ông nghe bạn bè khoe “tuần mấy lần”, xem vài nội dung trên mạng, rồi bất giác nhìn lại mình: dạo này không còn nghĩ nhiều đến chuyện chăn gối, tần suất cũng ít hơn thời 25-30 tuổi. Thế là nỗi lo xuất hiện: “Mình có bất thường không?”, “Có phải giảm ham muốn?”, “Có phải yếu sinh lý rồi không?”.

Điều đáng nói là nhiều nam giới không đến khám vì một triệu chứng thật sự nghiêm trọng, mà vì đang dùng một chiếc thước đo rất dễ sai: so sánh bản thân với người khác. Trong khi đó, ham muốn tình dục (sexual desire) không phải cuộc thi thành tích. Không phải cứ ít hơn người khác là bệnh, và cũng không phải cứ nhiều hơn là khỏe.

Ham muốn bình thường không có một con số chung cho mọi người

Ham muốn tình dục ở nam giới là một phổ rất rộng. Có người thường xuyên nghĩ đến tình dục, có người chỉ thấy ham muốn khi có sự gần gũi, an toàn và kích thích phù hợp. Có người tuổi 30 ham muốn cao, nhưng đến 40 giảm vì công việc, con cái, giấc ngủ, bệnh nền hoặc áp lực tài chính. Có người ham muốn không cao nhưng vẫn hài lòng với đời sống tình dục và mối quan hệ. Vì vậy, rất khó có một con số chung gọi là “bình thường” cho tất cả nam giới.

Theo nghiên cứu của Rosen và cộng sự (2000) công bố trên JAMA, rối loạn giảm ham muốn tình dục được ghi nhận khoảng 15% ở nam giới trong các nghiên cứu dân số, thấp hơn so với khoảng 30% ở nữ giới. Con số này cho thấy giảm ham muốn không phải chuyện hiếm, nhưng cũng không có nghĩa mọi trường hợp ham muốn thấp đều là bệnh.

Ở góc độ y khoa, ham muốn thấp chỉ nên được xem là vấn đề khi kéo dài, gây khổ sở cho chính người đó, ảnh hưởng mối quan hệ hoặc đi kèm dấu hiệu sức khỏe khác như mệt mỏi kéo dài, mất ngủ, rối loạn cương, trầm buồn, tăng cân, giảm khối cơ hoặc nghi ngờ testosterone thấp. Nếu một người ít ham muốn hơn bạn bè nhưng vẫn khỏe, vẫn hài lòng, vẫn có đời sống thân mật phù hợp với bạn đời, thì chưa chắc có gì bất thường.

Một điểm thường bị bỏ qua là sự khác nhau giữa “ham muốn tự phát” và “ham muốn đáp ứng”. Có người ít khi tự nhiên nghĩ đến tình dục, nhưng khi có sự gần gũi, trò chuyện, chạm vào, cảm giác an toàn và không bị áp lực, ham muốn vẫn xuất hiện. Nếu chỉ lấy tần suất “tự nhiên muốn” làm thước đo, nhiều nam giới sẽ tưởng mình có vấn đề trong khi cơ thể chỉ vận hành theo một kiểu ham muốn khác.

So sánh bản thân: chiếc thước đo dễ làm nam giới hiểu sai

Mạng xã hội, phim ảnh, nội dung người lớn và những câu chuyện khoe khoang thường không phải thước đo y khoa. Chúng dễ tạo ra ảo tưởng rằng nam giới “bình thường” thì lúc nào cũng phải sẵn sàng, ham muốn cao, cương tốt, quan hệ thường xuyên và không bao giờ mệt. Thực tế đời sống con người không vận hành như vậy.

Theo nghiên cứu của Mark (2015) công bố trên Current Sexual Health Reports, chênh lệch ham muốn trong cặp đôi (sexual desire discrepancy) là vấn đề phổ biến trong các mối quan hệ lâu dài, và điều ảnh hưởng lớn không chỉ là mức ham muốn của từng người, mà là cách hai người giao tiếp, kỳ vọng và xử lý sự khác biệt đó. Nói cách khác, vấn đề đôi khi không phải ai đúng ai sai, mà là hai người có nhịp ham muốn khác nhau.

Không ít nam giới rơi vào bẫy so sánh với chính mình thời trẻ. Tuổi 25 có thể thức khuya, làm việc nhiều, vẫn đầy năng lượng. Tuổi 40, cơ thể đã khác: ngủ kém hơn, stress nhiều hơn, vòng bụng dễ tăng hơn, bệnh chuyển hóa xuất hiện nhiều hơn. Nếu cứ lấy phiên bản trẻ hơn của mình làm chuẩn duy nhất, nam giới rất dễ cảm thấy thất bại.

Theo tổng quan của Corona và cộng sự (2022) công bố trên Reviews in Endocrine and Metabolic Disorders, testosterone có liên quan đến ham muốn tình dục nam giới, nhưng hiệu quả của điều trị testosterone lên chức năng tình dục ở nam giới trung niên và lớn tuổi có testosterone thấp khá thay đổi, không phải ai cũng cải thiện giống nhau. Điều này nhắc rằng ham muốn không chỉ nằm ở một chỉ số xét nghiệm, mà còn liên quan đến giấc ngủ, stress, chuyển hóa, tâm lý và mối quan hệ.

Vấn đề không nằm ở việc bạn giống ai, mà là sự thay đổi đó có gây khổ sở, ảnh hưởng quan hệ hoặc đi kèm dấu hiệu sức khỏe hay không.

Trường hợp lâm sàng: Tưởng mình giảm ham muốn, hóa ra đang dùng sai thước đo

Tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, chuyên gia nam khoa và tâm lý tình dục TS.BS.CK2 Trà Anh Duy từng thăm khám cho một nam bệnh nhân 41 tuổi, đã có gia đình, đến khám vì lo mình “giảm ham muốn bất thường”. Người bệnh cho biết vài tháng trước nghe bạn bè nói về tần suất quan hệ, cộng thêm việc xem nhiều nội dung trên mạng, anh bắt đầu thấy mình “không bằng người khác”. Anh vẫn có khả năng cương, vẫn quan hệ được, nhưng tần suất giảm so với thời 25-30 tuổi.

Khai thác kỹ hơn, BS Duy ghi nhận bệnh nhân đang stress công việc, ngủ sau 1 giờ sáng, ít vận động, tăng vòng bụng và ít trò chuyện với vợ về đời sống thân mật. Khi thăm khám, vòng bụng 96 cm, BMI 27,2 kg/m², huyết áp 136/84 mmHg. Xét nghiệm ghi nhận glucose đói 5,9 mmol/L, HbA1c 5,8%, triglyceride 2,0 mmol/L, testosterone toàn phần buổi sáng 13,8 nmol/L, ở mức chưa thấp rõ. Các chỉ số cho thấy người bệnh có thừa cân, rối loạn chuyển hóa nhẹ và giấc ngủ kém, nhưng không đủ cơ sở để kết luận “thiếu testosterone” hay “yếu sinh lý” chỉ vì ham muốn không giống lời kể của bạn bè.

Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, nhiều nam giới đến khám không phải vì ham muốn thật sự bất thường, mà vì họ đang dùng một thước đo sai: so sánh với thời trẻ, với bạn bè, với phim ảnh hoặc với những câu chuyện được kể quá lên. Đánh giá ham muốn cần dựa vào sự thay đổi của chính người đó, mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống và các yếu tố sức khỏe đi kèm.

Ở góc độ nam khoa và tâm lý tình dục, BS Duy cho rằng giảm ham muốn cần được nhìn trong bối cảnh giấc ngủ, stress, hormone, mối quan hệ và sức khỏe tổng thể. Với trường hợp này, hướng xử trí không phải là tự dùng testosterone hay thuốc tăng ham muốn, mà là cải thiện giấc ngủ, vận động, giảm vòng bụng, trao đổi với bạn đời và theo dõi lại nếu triệu chứng kéo dài.

Kết luận

Ham muốn tình dục nam không có một chuẩn chung để so sánh máy móc. Điều quan trọng không phải là bạn giống ai, mà là bạn có thay đổi rõ so với chính mình hay không, sự thay đổi đó có kéo dài, gây khổ sở, ảnh hưởng mối quan hệ hoặc đi kèm dấu hiệu sức khỏe nào không. So sánh với bạn bè, mạng xã hội, phim ảnh hoặc chính mình thời trẻ rất dễ khiến nam giới hiểu sai và tự gán nhãn “yếu sinh lý”. Khi lo lắng kéo dài, cách đúng nhất không phải là tự mua thuốc hay cố chứng minh bản lĩnh, mà là khám chuyên khoa để được đánh giá toàn diện và khách quan.