Có những nam giới vẫn rất muốn gần gũi, vẫn có ham muốn tình dục (sexual desire), vẫn thấy hấp dẫn với bạn đời. Nhưng khi vào cuộc, cơ thể lại không “hợp tác” như mong muốn: lúc đầu có thể cương, nhưng khó duy trì đến cuối, hoặc đang quan hệ thì mất cương giữa chừng. Sau vài lần như vậy, nỗi lo bắt đầu lớn dần: “Mình còn muốn mà sao không giữ được?”, “Có phải hết bản lĩnh rồi không?”, “Bạn đời có nghĩ mình không còn yêu không?”.

Ở góc nhìn y khoa, còn ham muốn nhưng khó duy trì phong độ không phải là chuyện hiếm. Điều này cũng không đồng nghĩa với việc nam giới đã hết ham muốn hay “hỏng sinh lý”. Ham muốn là một chuyện, duy trì độ cương lại là câu chuyện của mạch máu, thần kinh, hormone, giấc ngủ, stress và tâm lý trong lúc quan hệ.

Muốn là một chuyện, giữ được phong độ là chuyện khác

Ham muốn tình dục chủ yếu liên quan đến não bộ, cảm xúc, testosterone (testosterone), sự hấp dẫn với bạn đời và bối cảnh quan hệ. Còn khả năng cương lại cần sự phối hợp phức tạp hơn: tín hiệu thần kinh phải tốt, mạch máu phải đưa máu vào dương vật đủ nhanh và đủ lâu, nội mô mạch máu (vascular endothelium) phải khỏe, tâm lý phải đủ thư giãn, kích thích tình dục phải phù hợp.

Nói nôm na, “muốn” giống như bật ý định khởi hành, còn “duy trì cương” giống như cả hệ thống xe, đường, xăng, phanh và người lái phải vận hành trơn tru. Chỉ cần một khâu trục trặc, chuyến đi có thể không đến đích như mong muốn.

Theo nghiên cứu của Feldman và cộng sự (1994) công bố trên Journal of Urology, trong nghiên cứu Massachusetts Male Aging Study trên nam giới 40–70 tuổi, khoảng 52% có một mức độ rối loạn cương (erectile dysfunction) nào đó, từ nhẹ đến nặng. Con số này cho thấy khó duy trì cương không phải là chuyện cá biệt, nhất là khi nam giới bước vào tuổi trung niên, có stress, bệnh nền hoặc lối sống ít vận động.

Điều đáng nói là nhiều người chỉ nhìn vào ham muốn rồi nghĩ: “Tôi vẫn còn muốn, vậy đáng lẽ phải ổn chứ”. Nhưng cơ thể không phải lúc nào cũng nghe theo ý chí, nhất là khi nó đang mệt, thiếu ngủ, uống nhiều rượu bia, hút thuốc, tăng vòng bụng hoặc bị bệnh chuyển hóa kéo lại.

Khi mạch máu, stress và lo âu cùng kéo phong độ xuống

Một trong những nhóm nguyên nhân quan trọng nhất khiến nam giới khó duy trì cương là sức khỏe mạch máu. Cương dương phụ thuộc rất nhiều vào khả năng máu đi vào và được giữ lại trong thể hang. Vì vậy, tăng huyết áp, đái tháo đường (diabetes mellitus), rối loạn mỡ máu (dyslipidemia), hút thuốc lá, béo bụng và ít vận động đều có thể làm “đường dẫn máu” hoạt động kém hơn.

Theo nghiên cứu của Bacon và cộng sự (2006) công bố trên Annals of Internal Medicine, nam giới có lối sống lành mạnh hơn, bao gồm vận động thể lực, không hút thuốc và kiểm soát cân nặng tốt hơn, có nguy cơ rối loạn cương thấp hơn. Nghiên cứu này cũng ghi nhận rối loạn cương có liên quan rõ với các yếu tố tim mạch và chuyển hóa, điều mà nhiều người thường bỏ qua vì nghĩ đây chỉ là chuyện phòng ngủ.

Bên cạnh mạch máu, stress và lo âu thành tích (performance anxiety) cũng là “kẻ phá đám” rất thường gặp. Một lần mất cương có thể chỉ do mệt hoặc uống rượu. Nhưng sau đó, nam giới bắt đầu sợ lần sau lặp lại. Khi vào cuộc, thay vì cảm nhận sự thân mật, họ lại tự kiểm tra: “Đã đủ cứng chưa?”, “Có giữ được không?”, “Nếu mất cương thì sao?”. Càng kiểm tra, hệ thần kinh giao cảm (sympathetic nervous system) càng bị kích hoạt, cơ thể càng khó thư giãn, và độ cương càng dễ chập chờn.

Theo nghiên cứu của Nguyen và cộng sự (2017) công bố trên The Journal of Sexual Medicine, trong khảo sát nam giới trưởng thành tại Hoa Kỳ, khoảng 24% nam giới từ 18 tuổi trở lên báo cáo có một mức độ rối loạn cương trong vòng 12 tháng trước đó. Tỷ lệ này tăng theo tuổi và có liên quan đến sức khỏe tổng thể. Dữ liệu này nhắc rằng vấn đề duy trì cương không chỉ gặp ở người lớn tuổi, mà cũng có thể xuất hiện ở nam giới trẻ hơn khi có stress, lo âu, bệnh nền hoặc lối sống không lành mạnh.

Nếu mất cương chỉ thỉnh thoảng xảy ra trong giai đoạn mệt, thiếu ngủ, uống rượu hoặc căng thẳng, nam giới không cần vội gắn nhãn “yếu sinh lý”. Nhưng nếu tình trạng lặp lại trên 3 tháng, gây lo lắng, làm người bệnh né tránh gần gũi hoặc phải dùng thuốc cường dương thường xuyên mới quan hệ được, đó là lúc nên đi khám.

Trường hợp lâm sàng: Vẫn muốn gần gũi nhưng cứ vào cuộc lại mất cương

Tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, chuyên gia bác sĩ sinh lý nam TS.BS.CK2 Trà Anh Duy từng thăm khám cho một nam bệnh nhân 42 tuổi, đã có gia đình, đến khám vì khoảng 5 tháng gần đây vẫn còn ham muốn nhưng khó duy trì cương khi quan hệ. Người bệnh cho biết ban đầu vẫn cương được, nhưng sau vài phút dễ mềm xuống. Anh lo vợ nghĩ mình hết yêu hoặc có người khác nên càng áp lực, càng né tránh.

Khai thác kỹ hơn, BS Duy ghi nhận bệnh nhân làm việc căng thẳng, ngủ sau 1 giờ sáng, ít vận động, tăng cân trong 2 năm gần đây và thường uống bia cuối tuần. Khi thăm khám, vòng bụng 98 cm, BMI 28 kg/m², huyết áp 142/88 mmHg. Xét nghiệm ghi nhận glucose đói 6,2 mmol/L, HbA1c 6,1%, triglyceride 2,3 mmol/L, LDL-C 3,6 mmol/L, testosterone toàn phần buổi sáng 12,6 nmol/L, ở ngưỡng cận thấp. Những con số này cho thấy người bệnh không chỉ có “vấn đề phong độ”, mà còn có thừa cân, huyết áp cao nhẹ, rối loạn đường huyết – mỡ máu và ngủ kém.

Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, việc còn ham muốn nhưng khó duy trì cương cho thấy nam giới không nên tự kết luận mình hết ham muốn hay mất bản lĩnh. Cần đánh giá toàn diện mạch máu, chuyển hóa, nội tiết, giấc ngủ, stress, thuốc đang dùng và tâm lý tình dục để tìm nguyên nhân thật sự.

Ở trường hợp này, hướng xử trí không chỉ là dùng thuốc hỗ trợ cương khi cần, mà còn là giảm vòng bụng, vận động đều, kiểm soát huyết áp – đường huyết – mỡ máu, cải thiện giấc ngủ, giảm rượu bia và trao đổi với bạn đời để bớt áp lực thành tích. Khi người bệnh hiểu rằng mất cương không phải là “bản án về bản lĩnh”, vòng xoắn lo âu cũng bắt đầu được tháo ra.

Kết luận

Còn ham muốn nhưng khó duy trì phong độ khi “lâm trận” không có nghĩa là nam giới hết ham muốn hay mất bản lĩnh. Đây có thể là dấu hiệu của stress, thiếu ngủ, lo âu thành tích, bệnh mạch máu, rối loạn chuyển hóa, testosterone cận thấp hoặc rối loạn cương giai đoạn sớm. Điều quan trọng là không tự trách mình, không né tránh bạn đời và không tự mua thuốc trôi nổi. Nếu tình trạng lặp lại, kéo dài hoặc làm ảnh hưởng mối quan hệ, nam giới nên khám chuyên khoa để được đánh giá đúng nguyên nhân và điều trị theo hướng toàn diện.