Hiếm muộn nam và vô sinh nam thường được dùng để chỉ cùng một nhóm vấn đề: người chồng có yếu tố làm giảm khả năng giúp bạn đời mang thai. Tuy nhiên, “hiếm muộn” là cách gọi nhẹ nhàng, phổ biến trong giao tiếp; còn “vô sinh nam” là thuật ngữ mang tính chẩn đoán y khoa. Vô sinh nam không đồng nghĩa với mất vĩnh viễn khả năng làm cha. Nhiều trường hợp vẫn có thể cải thiện bằng điều trị nguyên nhân, phẫu thuật hoặc sử dụng tinh trùng của chính người chồng trong hỗ trợ sinh sản.

Hiếm muộn nam và vô sinh nam có giống nhau không?

Trong giao tiếp hằng ngày tại Việt Nam, “hiếm muộn nam” và “vô sinh nam” thường được sử dụng gần như đồng nghĩa. Cả hai đều đề cập đến tình trạng người chồng có một hoặc nhiều yếu tố khiến cặp đôi khó có thai tự nhiên.

Tuy nhiên, hai cách gọi mang sắc thái khác nhau:

• Hiếm muộn nam thường được dùng như một cách nói nhẹ nhàng, giảm cảm giác nặng nề và kỳ thị.
• Vô sinh nam là thuật ngữ chuyên môn, được sử dụng khi các yếu tố từ phía người nam góp phần gây ra tình trạng không đạt được thai kỳ.
• Mất hoàn toàn và vĩnh viễn khả năng sinh sản là một khái niệm khác, không thể suy ra chỉ từ việc người bệnh được chẩn đoán vô sinh nam.

Bảng thuật ngữ quốc tế về vô sinh và chăm sóc sinh sản năm 2025 định nghĩa vô sinh nam là tình trạng vô sinh do yếu tố nam, bao gồm bất thường tinh dịch, giải phẫu, nội tiết, di truyền, miễn dịch, bệnh mạn tính hoặc rối loạn tình dục khiến tinh dịch không được đưa vào âm đạo. Tài liệu này đồng thời phân biệt vô sinh với “sterility” – trạng thái mất khả năng sinh sản vĩnh viễn.

Do đó, một người được chẩn đoán vô sinh nam chưa chắc đã mất hoàn toàn cơ hội có con. Chẩn đoán này cho biết đang tồn tại một trở ngại sinh sản cần được tìm nguyên nhân và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Vì sao nhiều người ngại dùng từ “vô sinh nam”?

Từ “vô sinh” dễ khiến người bệnh liên tưởng đến một tình trạng tuyệt đối: không có tinh trùng, không thể điều trị và không thể làm cha. Cách hiểu này không chính xác trong phần lớn trường hợp.

Trên thực tế, vô sinh nam bao gồm một phổ rất rộng:

• Tinh trùng hơi giảm số lượng.
• Tinh trùng di động kém.
• Tỷ lệ hình dạng bình thường thấp.
• Rối loạn cương hoặc xuất tinh.
• Tắc nghẽn đường dẫn tinh.
• Không có tinh trùng trong tinh dịch.
• Suy giảm chức năng tinh hoàn.
• Rối loạn nội tiết sinh sản.
• Bất thường di truyền.

Một số trường hợp có thể điều chỉnh bằng thay đổi lối sống, điều trị nội tiết, điều trị nhiễm trùng hoặc phẫu thuật. Một số trường hợp khác cần hỗ trợ sinh sản nhưng vẫn có thể sử dụng tinh trùng của chính người chồng.

Vì vậy, trong quá trình tư vấn, nhiều cơ sở sử dụng cụm từ “vô sinh – hiếm muộn nam” để vừa bảo đảm ý nghĩa chuyên môn, vừa giảm áp lực tâm lý cho người bệnh.

Hiếm muộn nam có phải là thuật ngữ chẩn đoán chính xác không?

“Hiếm muộn” là cách gọi quen thuộc nhưng không phải lúc nào cũng xác định rõ mức độ và nguyên nhân.

Trong tiếng Anh, “subfertility” đôi khi được sử dụng để mô tả khả năng sinh sản suy giảm nhưng chưa mất hoàn toàn. Tuy nhiên, bảng thuật ngữ quốc tế năm 2025 đánh giá đây là một thuật ngữ mơ hồ và không khuyến khích sử dụng như một chẩn đoán riêng biệt.

Điều này không có nghĩa từ “hiếm muộn” bị cấm trong giao tiếp. Vấn đề là người bệnh không nên dựa vào từ này để tự đánh giá mức độ bệnh.

Hai người cùng được gọi là hiếm muộn nam có thể có tình trạng hoàn toàn khác nhau:

• Một người có tinh trùng giảm nhẹ và vẫn có khả năng thụ thai tự nhiên.
• Một người không có tinh trùng trong tinh dịch do tắc ống dẫn tinh.
• Một người bị suy tinh hoàn nặng.
• Một người sản xuất tinh trùng bình thường nhưng không thể xuất tinh khi quan hệ.
• Một người có tinh dịch đồ bình thường nhưng vẫn chưa tìm được nguyên nhân cặp đôi chưa có thai.

Muốn biết tình trạng cụ thể, người bệnh cần được khám Nam khoa – Y học sinh sản nam thay vì chỉ dựa vào tên gọi.

Khi nào một cặp đôi được xem là vô sinh?

Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa vô sinh là bệnh của hệ sinh sản nam hoặc nữ, được xác định khi không đạt được thai kỳ sau ít nhất 12 tháng quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai. Nguyên nhân có thể xuất phát từ phía nam, phía nữ, cả hai hoặc chưa xác định được.

Mốc 12 tháng là tiêu chuẩn chung, không phải yêu cầu bắt buộc phải chờ trong mọi tình huống.

Đánh giá sinh sản có thể được bắt đầu sớm hơn nếu:

• Người vợ từ 35 tuổi trở lên và đã mong con khoảng sáu tháng.
• Người vợ có chu kỳ kinh không đều hoặc nghi giảm dự trữ buồng trứng.
• Người chồng từng có tinh hoàn ẩn.
• Từng viêm tinh hoàn do quai bị.
• Từng phẫu thuật vùng bẹn – bìu.
• Đang hoặc từng sử dụng testosterone, steroid tăng cơ.
• Tinh hoàn nhỏ, teo hoặc có khối bất thường.
• Có rối loạn cương, không xuất tinh hoặc xuất tinh ngược dòng.
• Tinh dịch đồ đã cho thấy bất thường nghiêm trọng.
• Một trong hai người đã biết có bệnh lý ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản.

Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ cho phép bắt đầu đánh giá trước mốc 12 tháng dựa trên tuổi, bệnh sử sinh sản, tiền sử tình dục, khám lâm sàng và kết quả xét nghiệm.

Khi nào được gọi là vô sinh nam?

Vô sinh nam không đơn giản là “hai vợ chồng chưa có con và lỗi nằm ở chồng”. Đây là tình trạng có yếu tố phía người nam làm giảm hoặc ngăn cản khả năng đạt thai kỳ.

Những yếu tố đó có thể được phát hiện qua:

• Bệnh sử và tiền sử sinh sản.
• Khám cơ quan sinh dục.
• Tinh dịch đồ.
• Xét nghiệm hormone.
• Siêu âm bìu – tinh hoàn.
• Xét nghiệm di truyền.
• Đánh giá chức năng cương và xuất tinh.

Theo bảng thuật ngữ quốc tế năm 2025, vô sinh nam có thể liên quan đến bất thường tinh trùng, cấu trúc đường sinh dục, hormone, di truyền, miễn dịch, bệnh mạn tính hoặc vấn đề tình dục làm cản trở việc đưa tinh dịch vào đường sinh dục nữ.

Chẩn đoán cần được đặt trong bối cảnh của cả cặp đôi. Không nên quy trách nhiệm hoàn toàn cho người chồng chỉ vì tinh dịch đồ có một vài chỉ số dưới ngưỡng tham chiếu.

Tinh dịch đồ bất thường có đồng nghĩa với vô sinh nam không?

Không thể kết luận chỉ từ một thông số tinh dịch đồ.

Tinh dịch đồ cung cấp thông tin về:

• Thể tích tinh dịch.
• Mật độ tinh trùng.
• Tổng số tinh trùng.
• Khả năng di động.
• Tỷ lệ tinh trùng sống.
• Hình dạng tinh trùng.
• Một số tế bào khác trong tinh dịch.

Các ngưỡng tham chiếu không phải là đường ranh tuyệt đối giữa người có khả năng sinh sản và người vô sinh. Một người có kết quả dưới ngưỡng vẫn có thể giúp bạn đời mang thai tự nhiên. Ngược lại, một người có tinh dịch đồ nằm trong giới hạn tham chiếu vẫn có thể gặp khó khăn sinh sản do những yếu tố chưa được phát hiện.

Hướng dẫn của Hội Tiết niệu châu Âu cho biết nếu tinh dịch đồ ban đầu bình thường, một lần xét nghiệm có thể đủ trong đánh giá cơ bản. Nếu kết quả bất thường, nên thực hiện ít nhất hai tinh dịch đồ liên tiếp trước khi kết luận và tiến hành đánh giá Nam khoa chuyên sâu.

Kết quả có thể dao động do:

• Sốt hoặc bệnh cấp tính.
• Thời gian kiêng xuất tinh không phù hợp.
• Mất một phần mẫu khi lấy.
• Thiếu ngủ kéo dài.
• Sử dụng rượu, thuốc lá hoặc chất kích thích.
• Thuốc và hormone đang sử dụng.
• Thời gian vận chuyển mẫu.
• Quy trình phân tích của phòng xét nghiệm.

Vì vậy, không nên tự đọc một phiếu tinh dịch đồ rồi kết luận bản thân vô sinh.

Tinh trùng yếu có phải là vô sinh nam không?

“Tinh trùng yếu” là cách nói dân gian, không phải một chẩn đoán đầy đủ.

Cụm từ này có thể được người bệnh sử dụng khi:

• Mật độ tinh trùng thấp.
• Tổng số tinh trùng thấp.
• Tỷ lệ di động tiến tới thấp.
• Tỷ lệ sống thấp.
• Hình dạng tinh trùng bình thường ít.
• Nhiều chỉ số cùng bất thường.

Mức độ ảnh hưởng đến khả năng có thai phụ thuộc vào toàn bộ mẫu tinh dịch, nguyên nhân phía sau, tuổi và sức khỏe sinh sản của người vợ, tần suất quan hệ cũng như thời gian mong con.

Một chỉ số bất thường nhẹ chưa chắc đủ để giải thích việc chưa có thai. Ngược lại, tình trạng giảm tinh trùng nghiêm trọng có thể cần đánh giá nội tiết và di truyền sớm.

Không có tinh trùng có phải vô sinh vĩnh viễn không?

Không có tinh trùng trong tinh dịch được gọi là vô tinh. Đây là một nguyên nhân quan trọng của vô sinh nam nhưng chưa đồng nghĩa mất vĩnh viễn khả năng làm cha.

Vô tinh được chia thành hai nhóm chính:

Vô tinh do tắc nghẽn

Tinh hoàn vẫn tạo tinh trùng nhưng đường vận chuyển bị tắc hoặc thiếu bẩm sinh. Người bệnh có thể được cân nhắc:

• Vi phẫu nối thông đường dẫn tinh.
• Lấy tinh trùng từ mào tinh.
• Lấy tinh trùng từ tinh hoàn.
• Đông lạnh tinh trùng.
• Tiêm tinh trùng vào bào tương noãn.

Vô tinh không do tắc nghẽn

Quá trình sản xuất tinh trùng trong tinh hoàn bị suy giảm nghiêm trọng hoặc tinh hoàn không nhận đủ tín hiệu hormone.

Một số nguyên nhân thiếu hormone tuyến yên có thể điều trị bằng nội tiết để kích thích sinh tinh. Một số trường hợp suy giảm sinh tinh vẫn còn những ổ nhỏ tạo được tinh trùng và có thể được cân nhắc vi phẫu tìm tinh trùng trong tinh hoàn.

Hướng dẫn châu Âu yêu cầu vô tinh phải được xác nhận bằng xét nghiệm tinh dịch đúng quy trình và tiến hành đánh giá Nam khoa toàn diện để phân biệt tắc nghẽn với suy giảm sinh tinh.

Vô sinh nam nguyên phát và thứ phát khác nhau thế nào?

Vô sinh nam nguyên phát

Vô sinh nam nguyên phát là tình trạng người đàn ông chưa từng góp phần tạo ra một thai kỳ lâm sàng và hiện đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán vô sinh.

Nguyên nhân có thể gồm:

• Tinh hoàn ẩn.
• Bất thường di truyền.
• Rối loạn sinh tinh.
• Tắc nghẽn bẩm sinh.
• Rối loạn nội tiết.
• Bất thường chức năng tình dục.

Vô sinh nam thứ phát

Vô sinh nam thứ phát xảy ra khi người đàn ông trước đây từng góp phần tạo ra thai kỳ nhưng hiện tại gặp tình trạng vô sinh.

Việc đã từng có con không bảo đảm khả năng sinh sản luôn duy trì bình thường. Chất lượng tinh trùng có thể thay đổi do:

• Tuổi tác và bệnh mạn tính.
• Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
• Viêm hoặc chấn thương tinh hoàn.
• Phẫu thuật.
• Sử dụng testosterone.
• Hóa trị hoặc xạ trị.
• Rối loạn chuyển hóa.
• Thuốc và các yếu tố môi trường.

Bảng thuật ngữ quốc tế năm 2025 phân biệt rõ vô sinh nam nguyên phát và thứ phát dựa trên việc người đàn ông đã từng góp phần tạo ra một thai kỳ lâm sàng hay chưa.

Những nguyên nhân thường gặp của hiếm muộn nam

Bất thường sản xuất tinh trùng

Quá trình sinh tinh có thể bị ảnh hưởng bởi:

• Tinh hoàn ẩn.
• Viêm tinh hoàn sau quai bị.
• Xoắn hoặc chấn thương tinh hoàn.
• Bất thường nhiễm sắc thể.
• Mất đoạn nhiễm sắc thể Y.
• Hóa trị, xạ trị.
• Suy tinh hoàn.
• Một số bệnh mạn tính.
• Tiếp xúc nhiệt hoặc hóa chất nghề nghiệp.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh

Giãn tĩnh mạch thừng tinh có thể ảnh hưởng đến môi trường nhiệt độ và chức năng tinh hoàn. Không phải mọi trường hợp đều cần phẫu thuật.

Quyết định can thiệp phải dựa trên khám lâm sàng, mức độ giãn, tinh dịch đồ, triệu chứng và tình trạng sinh sản của cả hai vợ chồng.

Rối loạn nội tiết

Thiếu hormone tuyến yên, tăng prolactin, suy tuyến sinh dục hoặc một số rối loạn tuyến giáp có thể ảnh hưởng đến sinh tinh, ham muốn và chức năng tình dục.

Hormone cần được xét nghiệm theo chỉ định, không nên thực hiện tràn lan hoặc tự mua thuốc điều chỉnh.

Tắc nghẽn đường dẫn tinh

Tinh trùng có thể được sản xuất nhưng không xuất hiện trong tinh dịch do:

• Tắc mào tinh.
• Tắc ống dẫn tinh.
• Tắc ống phóng tinh.
• Không có ống dẫn tinh bẩm sinh.
• Di chứng nhiễm trùng.
• Biến chứng phẫu thuật.
• Triệt sản nam.

Rối loạn cương và xuất tinh

Một số người sản xuất tinh trùng bình thường nhưng khó đạt thai kỳ do:

• Không thể duy trì cương.
• Không xuất tinh khi quan hệ.
• Xuất tinh ngược dòng.
• Xuất tinh rất muộn.
• Đau khi xuất tinh.
• Lo âu khi quan hệ theo ngày rụng trứng.

Nhóm này cần đánh giá cả nguyên nhân thể chất và tâm lý tình dục.

Lối sống, thuốc và hormone

Khả năng sinh sản có thể chịu ảnh hưởng bởi:

• Hút thuốc.
• Uống nhiều rượu.
• Béo phì.
• Thiếu ngủ.
• Nhiệt độ cao kéo dài ở vùng bìu.
• Testosterone ngoại sinh.
• Steroid tăng cơ.
• Một số thuốc điều trị bệnh mạn tính.
• Tiếp xúc hóa chất hoặc tia xạ.

Đặc biệt, testosterone ngoại sinh có thể ức chế LH và FSH, làm giảm hoặc ngừng sản xuất tinh trùng. Người đang mong con không nên tự tiêm testosterone hoặc dùng steroid tăng cơ.

Khi nào nam giới nên đi khám hiếm muộn?

Nam giới nên khám Nam khoa – Y học sinh sản khi:

• Hai vợ chồng mong con đủ 12 tháng nhưng chưa có thai.
• Người vợ từ 35 tuổi trở lên và đã mong con khoảng sáu tháng.
• Tinh dịch đồ có bất thường.
• Tinh hoàn nhỏ, mềm hoặc không đều hai bên.
• Có giãn tĩnh mạch thừng tinh.
• Từng bị tinh hoàn ẩn.
• Từng viêm tinh hoàn do quai bị.
• Từng phẫu thuật vùng bẹn – bìu.
• Có tiền sử hóa trị hoặc xạ trị.
• Đang hoặc từng dùng testosterone, steroid.
• Rối loạn cương, không xuất tinh hoặc xuất tinh ngược dòng.
• Tinh dịch có thể tích rất ít.
• Đã từng có con nhưng hiện mong con kéo dài không thành công.
• Người vợ có yếu tố làm giảm thời gian sinh sản.

Không nên chờ đủ một năm khi đã có yếu tố nguy cơ rõ ràng. Đánh giá sớm có thể phát hiện những nguyên nhân điều trị được và hạn chế mất thời gian sinh sản của cả hai vợ chồng.

Khám hiếm muộn nam gồm những gì?

Khai thác bệnh sử

Bác sĩ sẽ tìm hiểu:

• Thời gian hai vợ chồng mong con.
• Tần suất và thời điểm quan hệ.
• Tiền sử từng có thai.
• Bệnh tinh hoàn và cơ quan sinh dục.
• Thuốc, hormone hoặc thực phẩm bổ sung.
• Phẫu thuật và bệnh mạn tính.
• Thói quen hút thuốc, uống rượu.
• Nghề nghiệp và yếu tố môi trường.
• Chức năng cương và xuất tinh.

Khám cơ quan sinh dục

Khám trực tiếp giúp bác sĩ đánh giá:

• Kích thước và mật độ tinh hoàn.
• Vị trí tinh hoàn.
• Mào tinh và ống dẫn tinh.
• Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
• Bất thường dương vật.
• Các đặc điểm thiếu testosterone.
• Khối bất thường vùng bẹn – bìu.

Hội Tiết niệu châu Âu khuyến nghị mọi nam giới tìm đến cơ sở y tế vì vấn đề sinh sản, đặc biệt người có tinh dịch đồ bất thường, đều cần được khám trực tiếp thay vì chỉ làm xét nghiệm.

Tinh dịch đồ

Tinh dịch đồ là xét nghiệm nền tảng để đánh giá khả năng sinh sản nam. Nếu kết quả bất thường, hướng dẫn chuyên môn khuyến nghị thực hiện ít nhất hai lần xét nghiệm liên tiếp.

Xét nghiệm nội tiết

FSH, LH và testosterone thường được chỉ định khi:

• Không có tinh trùng.
• Mật độ tinh trùng rất thấp.
• Tinh hoàn nhỏ.
• Giảm ham muốn.
• Rối loạn cương.
• Có biểu hiện suy tuyến sinh dục.

Siêu âm bìu – tinh hoàn

Siêu âm có thể hỗ trợ đo thể tích tinh hoàn, phát hiện khối bất thường, giãn tĩnh mạch thừng tinh và dấu hiệu tắc nghẽn. Tuy nhiên, siêu âm không thay thế tinh dịch đồ hoặc khám lâm sàng.

Xét nghiệm di truyền

Xét nghiệm nhiễm sắc thể, mất đoạn nhiễm sắc thể Y hoặc gene CFTR có thể được chỉ định ở người vô tinh, giảm tinh trùng nghiêm trọng hoặc bất thường ống dẫn tinh. Hướng dẫn châu Âu khuyến nghị xét nghiệm nhiễm sắc thể và tư vấn di truyền cho nam giới vô tinh hoặc có mật độ tinh trùng dưới 5 triệu/ml trong những trường hợp phù hợp.

Có cần khám cả hai vợ chồng không?

Có. Vô sinh là vấn đề sinh sản của cặp đôi, dù đã phát hiện bất thường rõ ràng ở người chồng.

Người vợ vẫn cần được đánh giá:

• Khả năng rụng trứng.
• Dự trữ buồng trứng.
• Tử cung và vòi trứng.
• Tuổi và bệnh lý phụ khoa.
• Tiền sử thai kỳ.
• Khả năng mang thai an toàn.

Hội Tiết niệu châu Âu khuyến nghị đánh giá song song khả năng sinh sản và dự trữ buồng trứng của người vợ vì dữ liệu này ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn điều trị người chồng, chẳng hạn ưu tiên phẫu thuật hay tiến hành hỗ trợ sinh sản.

Việc khám đồng thời không phải để quy trách nhiệm cho ai mà nhằm lựa chọn phương án có thai phù hợp nhất với quỹ thời gian sinh sản của cả hai.

Hiếm muộn nam có điều trị được không?

Khả năng điều trị phụ thuộc nguyên nhân.

Trường hợp có thể cải thiện hoặc điều trị nguyên nhân

• Rối loạn hormone tuyến yên.
• Một số dạng tắc nghẽn đường dẫn tinh.
• Giãn tĩnh mạch thừng tinh có chỉ định can thiệp.
• Rối loạn cương hoặc xuất tinh.
• Nhiễm trùng phù hợp.
• Tác động của thuốc hoặc testosterone.
• Một số yếu tố lối sống.

Trường hợp cần hỗ trợ sinh sản

Khi tinh trùng quá ít, di động kém nghiêm trọng hoặc không thể điều trị nguyên nhân hoàn toàn, cặp đôi có thể được tư vấn:

• Bơm tinh trùng vào buồng tử cung.
• Thụ tinh trong ống nghiệm.
• Tiêm tinh trùng vào bào tương noãn.
• Lấy tinh trùng từ mào tinh hoặc tinh hoàn.
• Đông lạnh tinh trùng.
• Các phương án sinh sản khác khi không thể sử dụng tinh trùng của người chồng.

Không nên lựa chọn phương pháp chỉ dựa vào một chỉ số tinh dịch. Bác sĩ phải cân nhắc đồng thời nguyên nhân phía nam, tuổi người vợ, dự trữ buồng trứng, thời gian mong con và nguyện vọng của cặp đôi.

Hiếm muộn nam & Những Câu Hỏi Thường Gặp

Hiếm muộn nam và vô sinh nam có khác nhau không?

Về cách sử dụng phổ biến, hai cụm từ thường chỉ cùng một nhóm vấn đề. “Hiếm muộn nam” mang sắc thái nhẹ nhàng, còn “vô sinh nam” là thuật ngữ chẩn đoán khi yếu tố nam góp phần gây ra tình trạng không đạt thai kỳ.

Vô sinh nam có đồng nghĩa không thể có con không?

Không. Vô sinh không phải lúc nào cũng là trạng thái mất khả năng sinh sản vĩnh viễn. Nhiều người vẫn có thể có con tự nhiên sau điều trị hoặc có con bằng tinh trùng của chính mình nhờ hỗ trợ sinh sản. Khái niệm mất khả năng sinh sản vĩnh viễn được phân biệt riêng trong thuật ngữ quốc tế.

Tinh trùng yếu có được gọi là vô sinh nam không?

Không thể kết luận chỉ dựa vào cụm từ “tinh trùng yếu”. Người bệnh cần được đánh giá toàn bộ tinh dịch đồ, ít nhất hai kết quả khi có bất thường, kết hợp khám lâm sàng và tình trạng sinh sản của người vợ.

Tinh dịch đồ bình thường có loại trừ hiếm muộn nam không?

Không hoàn toàn. Tinh dịch đồ bình thường giúp giảm khả năng có bất thường rõ về số lượng, độ di động và hình dạng tinh trùng nhưng không đánh giá được mọi chức năng của tinh trùng hoặc tất cả rối loạn tình dục, di truyền và sinh sản nam.

Đã từng có con thì có bị vô sinh nam không?

Có. Đây có thể là vô sinh nam thứ phát. Khả năng sinh sản có thể thay đổi sau khi đã có con do bệnh tinh hoàn, phẫu thuật, thuốc, testosterone, bệnh chuyển hóa hoặc nhiều nguyên nhân khác.

Chưa đủ 12 tháng có được khám hiếm muộn nam không?

Có. Người bệnh nên khám sớm khi có yếu tố nguy cơ như tinh hoàn ẩn, viêm tinh hoàn, phẫu thuật bìu, sử dụng testosterone, rối loạn cương – xuất tinh, tinh dịch đồ bất thường hoặc người vợ có tuổi sinh sản cao.

Một lần tinh dịch đồ bất thường có kết luận vô sinh không?

Thường chưa. Nếu kết quả ban đầu bất thường, Hội Tiết niệu châu Âu khuyến nghị thực hiện ít nhất hai tinh dịch đồ liên tiếp trước khi đánh giá chuyên sâu.

Hiếm muộn nam có phải do yếu sinh lý không?

Không nhất thiết. Nhiều người có tinh trùng bất thường nhưng ham muốn và khả năng cương hoàn toàn bình thường. Ngược lại, người rối loạn cương vẫn có thể sản xuất tinh trùng tốt.

Hiếm muộn nam có nên tự uống thuốc bổ tinh không?

Không nên dùng kéo dài khi chưa xác định nguyên nhân. Thuốc bổ không thể xử lý đường dẫn tinh bị tắc, bất thường di truyền, thiếu hormone tuyến yên hoặc tổn thương tinh hoàn nặng.

Đang mong con có được dùng testosterone không?

Không nên tự sử dụng. Testosterone ngoại sinh có thể ức chế tín hiệu hormone từ tuyến yên và làm giảm hoặc ngừng sản xuất tinh trùng. Người có testosterone thấp nhưng đang mong con cần được bác sĩ Nam khoa – Nội tiết sinh sản xây dựng phương án riêng.

Hiếm muộn nam nên khám ở đâu?

Nam giới nên chọn cơ sở chuyên sâu về Nam khoa – Y học sinh sản nam, có khả năng khám tinh hoàn, thực hiện tinh dịch đồ, xét nghiệm nội tiết – di truyền, siêu âm bìu và phối hợp hỗ trợ sinh sản.

Kết luận

Hiếm muộn nam và vô sinh nam về cơ bản thường cùng đề cập đến tình trạng yếu tố phía người chồng làm giảm khả năng đạt thai kỳ. Điểm khác biệt chủ yếu nằm ở sắc thái ngôn ngữ: “hiếm muộn” là cách gọi nhẹ nhàng, còn “vô sinh nam” là thuật ngữ chẩn đoán y khoa.

Quan trọng nhất, vô sinh nam không đồng nghĩa mất vĩnh viễn khả năng làm cha. Một số người có thể cải thiện khả năng sinh sản sau điều trị nguyên nhân; một số khác vẫn có thể sử dụng tinh trùng của mình trong các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Nam giới không nên tự kết luận dựa trên một phiếu tinh dịch đồ, cũng không nên tự dùng testosterone hoặc thuốc bổ tinh. Quy trình đúng cần kết hợp bệnh sử, khám cơ quan sinh dục, ít nhất hai tinh dịch đồ khi kết quả bất thường, xét nghiệm hormone và các khảo sát chuyên sâu theo chỉ định.

TS.BS.CK2 Trà Anh Duy là bác sĩ chuyên sâu trong lĩnh vực Tiết niệu – Nam khoa – Y học giới tính, có chuyên môn đánh giá và điều trị vô sinh – hiếm muộn, bệnh lý tinh hoàn, nội tiết sinh sản và rối loạn chức năng tình dục nam.

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health triển khai các dịch vụ liên quan đến sức khỏe sinh sản nam, tư vấn vô sinh – hiếm muộn, tinh dịch đồ và đánh giá chuyên sâu các bất thường sinh sản. Thăm khám đúng chuyên khoa giúp người bệnh hiểu chính xác tình trạng của mình, tránh mặc cảm không cần thiết và lựa chọn hướng có con phù hợp với sức khỏe của cả hai vợ chồng.