Nam đồng tính không phải lúc nào cũng cần đưa bạn tình đi khám cùng, nhưng cả hai nên được đánh giá khi một người có triệu chứng, nhận kết quả HIV hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục, vừa quan hệ nguy cơ, chuẩn bị ngừng sử dụng bao cao su hoặc muốn xây dựng kế hoạch PrEP. Với lậu, chlamydia và giang mai sớm, bạn tình gần đây có thể cần điều trị ngay dù chưa có triệu chứng hoặc kết quả ban đầu âm tính. Khám và điều trị đồng thời giúp hạn chế lây nhiễm qua lại, tái nhiễm và bỏ sót bệnh tại họng hoặc trực tràng.
Nam đồng tính có nhất thiết phải khám cả bạn tình không?
Câu trả lời là không bắt buộc trong mọi trường hợp, nhưng có nhiều tình huống việc khám cả hai người rất cần thiết.
Xu hướng tính dục không phải là lý do khiến một người bắt buộc phải đưa bạn tình đi khám. Chỉ định thăm khám phụ thuộc vào:
- Một trong hai người có triệu chứng hay không.
- Có kết quả dương tính với HIV hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục hay không.
- Thời điểm quan hệ nguy cơ gần nhất.
- Hình thức quan hệ qua miệng, hậu môn hoặc tiếp xúc sinh dục.
- Vai trò top, bottom hoặc linh hoạt.
- Việc sử dụng bao cao su và PrEP.
- Số lượng bạn tình ngoài mối quan hệ.
- Tiền sử điều trị lậu, chlamydia, giang mai, herpes hoặc HPV.
- Tình trạng tiêm vaccine viêm gan A, viêm gan B và HPV.
Hai người cũng không nhất thiết phải đến cùng một thời điểm, gặp cùng một bác sĩ hoặc làm cùng một danh mục xét nghiệm. Mỗi người cần được khai thác bệnh sử và chỉ định lấy mẫu theo vị trí phơi nhiễm riêng.
Ví dụ, một người chủ yếu nhận quan hệ hậu môn có thể cần xét nghiệm trực tràng, trong khi người còn lại chủ yếu ở vị trí cho có thể cần xét nghiệm nước tiểu hoặc niệu đạo. Nếu cả hai có quan hệ bằng miệng, mẫu ngoáy họng cũng có thể cần thiết.
Khi nào chỉ cần tầm soát định kỳ, chưa cần khám cùng?
Hai người không nhất thiết phải đi khám cùng ngay nếu:
- Cả hai không có triệu chứng bất thường.
- Không ai vừa được chẩn đoán bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Không có lần quan hệ ngoài mối quan hệ đã thỏa thuận.
- Hai người vẫn sử dụng biện pháp bảo vệ phù hợp.
- Mỗi người đều thực hiện tầm soát định kỳ đúng lịch.
- Không có lần phơi nhiễm HIV cần đánh giá PEP.
- Không có loét, sùi, chảy dịch, đau hậu môn hoặc phát ban bất thường.
Trong trường hợp này, mỗi người vẫn nên duy trì lịch kiểm tra sức khỏe tình dục. Nam quan hệ tình dục đồng giới có nguy cơ tiếp diễn có thể cần xét nghiệm HIV mỗi 3–6 tháng; tần suất tầm soát lậu, chlamydia và giang mai cũng được điều chỉnh theo số lượng bạn tình, việc dùng PrEP và tiền sử mắc bệnh.
Một cặp đôi ổn định cũng có thể chủ động khám cùng trước khi:
- Quyết định ngừng sử dụng bao cao su.
- Bắt đầu mối quan hệ độc quyền.
- Chuyển từ bao cao su sang PrEP.
- Một người dừng PrEP.
- Thực hiện các hoạt động tình dục mới.
- Lập kế hoạch sống chung lâu dài.
- Muốn xác định tình trạng tiêm chủng và miễn dịch viêm gan.
Khám trong tình huống này mang tính chủ động, giúp hai người hiểu rõ tình trạng sức khỏe và thống nhất biện pháp bảo vệ, không phải vì nghi ngờ hoặc quy kết người còn lại có hành vi không chung thủy.
Những trường hợp nên khám cả bạn tình
Một người được chẩn đoán lậu hoặc chlamydia
Nếu một người được chẩn đoán lậu hoặc chlamydia, bạn tình gần đây cần được thông báo và đi khám, kể cả khi hoàn toàn không có triệu chứng.
Theo hướng dẫn điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục, những người đã quan hệ với bệnh nhân mắc chlamydia trong vòng 60 ngày trước khi xuất hiện triệu chứng hoặc được chẩn đoán nên được đánh giá, xét nghiệm và điều trị dự phòng. Nếu lần quan hệ gần nhất đã quá 60 ngày, người bạn tình gần nhất vẫn nên được đánh giá và điều trị.
Nguyên tắc tương tự được áp dụng trong quản lý bạn tình của người mắc lậu. Việc chỉ xét nghiệm nhưng trì hoãn điều trị có thể không phù hợp trong một số trường hợp, bởi bạn tình có thể đang ở giai đoạn chưa phát hiện được hoặc không quay lại nhận kết quả.
Đối với MSM, tự đưa thuốc cho bạn tình mà không qua thăm khám không phải lúc nào cũng là lựa chọn tối ưu. Lậu và chlamydia có thể tồn tại đồng thời tại họng, trực tràng hoặc niệu đạo; người bệnh cũng có thể mắc kèm giang mai hoặc HIV. Hướng dẫn CDC lưu ý dữ liệu về hiệu quả của điều trị bạn tình cấp tốc đối với lậu ở MSM còn hạn chế, vì vậy nên cân nhắc thăm khám trực tiếp và ra quyết định cùng bác sĩ.
Một người bị viêm niệu đạo hoặc niệu đạo chảy dịch
Khi một người có tiểu buốt, ngứa niệu đạo, chảy dịch hoặc được chẩn đoán viêm niệu đạo không do lậu, bạn tình trong 60 ngày trước đó nên được đánh giá và thường được điều trị theo hướng bao phủ chlamydia, tùy nguyên nhân được xác định.
Bạn tình không nên đợi đến khi xuất hiện chảy mủ mới đi khám. Lậu và chlamydia có thể không gây triệu chứng, đặc biệt khi nhiễm tại họng hoặc trực tràng.
Một người được chẩn đoán giang mai
Giang mai là trường hợp cần quản lý bạn tình nghiêm ngặt hơn vì xét nghiệm máu có thể âm tính trong giai đoạn nhiễm rất sớm.
Nếu một người được chẩn đoán giang mai nguyên phát, giang mai thứ phát hoặc giang mai tiềm ẩn sớm, bạn tình có tiếp xúc trong vòng dưới 90 ngày trước thời điểm chẩn đoán thường được điều trị dự phòng giang mai sớm, kể cả khi xét nghiệm huyết thanh ban đầu âm tính.
Nếu lần tiếp xúc đã trên 90 ngày, bác sĩ sẽ dựa vào kết quả xét nghiệm, khả năng theo dõi và giai đoạn bệnh để quyết định có cần điều trị ngay hay không.
Nam giới không nên tự mua doxycycline hoặc tự tiêm thuốc khi nghe bạn tình bị giang mai. Việc điều trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, tiền sử điều trị, biểu hiện thần kinh, mắt, tai và loại thuốc phù hợp. Một kết quả kháng thể giang mai dương tính cũng chưa đủ để tự xác định đang mắc mới hay chỉ còn dấu vết huyết thanh từ lần điều trị trước.
Một người có kết quả HIV dương tính
Khi một người mới được chẩn đoán HIV, các bạn tình có khả năng phơi nhiễm cần được thông báo để xét nghiệm và tiếp cận dự phòng kịp thời. Dịch vụ quản lý bạn tình có thể hỗ trợ thông báo bảo mật, tư vấn, xét nghiệm và kết nối chăm sóc mà không nhất thiết tiết lộ danh tính người được chẩn đoán trong mọi mô hình thông báo.
Nếu lần quan hệ gần nhất xảy ra chưa quá 72 giờ, người bạn tình chưa được xác định nhiễm HIV cần đi khám ngay để đánh giá PEP. PEP phải được khởi trị càng sớm càng tốt và không muộn hơn 72 giờ sau phơi nhiễm; phác đồ hiện hành thường kéo dài 28 ngày.
Nếu đã quá 72 giờ, người bạn tình vẫn cần:
- Xét nghiệm HIV ban đầu.
- Xây dựng lịch xét nghiệm lại theo cửa sổ của loại xét nghiệm.
- Tầm soát giang mai, lậu, chlamydia và viêm gan.
- Được tư vấn PrEP nếu kết quả HIV âm tính và còn khả năng phơi nhiễm.
- Sử dụng biện pháp bảo vệ trong thời gian chưa xác định rõ tình trạng.
Thông báo bạn tình không nhằm truy cứu ai là người lây cho ai. HIV có thể tồn tại không triệu chứng trong thời gian dài, và thời điểm chẩn đoán không nhất thiết phản ánh chính xác thời điểm nhiễm.
Một người sống với HIV nhưng đã điều trị ổn định
Không phải cứ có bạn tình sống với HIV là người còn lại luôn cần PEP hoặc phải dừng quan hệ tình dục.
Người sống với HIV dùng thuốc đều đặn và duy trì tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện sẽ không truyền HIV qua đường tình dục. Đây là nguyên tắc U=U – Không phát hiện bằng không lây truyền. Các nghiên cứu nền tảng không ghi nhận trường hợp lây truyền HIV liên kết nào giữa các cặp đôi khác tình trạng HIV khi người sống với HIV được duy trì ức chế virus.
Tuy nhiên, hai người vẫn nên cùng trao đổi với bác sĩ khi:
- Chưa có kết quả tải lượng virus gần đây.
- Người sống với HIV mới bắt đầu điều trị.
- Có giai đoạn bỏ thuốc hoặc uống thuốc không đều.
- Tải lượng virus tăng trở lại.
- Người HIV âm tính muốn dùng thêm PrEP để chủ động bảo vệ.
- Một trong hai người có bạn tình khác.
- Xuất hiện triệu chứng của bệnh lây truyền qua đường tình dục.
U=U chỉ phòng lây truyền HIV qua đường tình dục. Nguyên tắc này không bảo vệ khỏi lậu, chlamydia, giang mai, HPV, herpes hoặc viêm gan.
Một người có sùi mào gà hoặc nhiễm HPV
Khi một người có sùi mào gà, bạn tình hiện tại nên được thông báo và có thể đi khám để kiểm tra tổn thương vùng sinh dục, quanh hậu môn, trong ống hậu môn hoặc miệng.
Tuy nhiên, bạn tình không cần làm xét nghiệm HPV chỉ vì người còn lại có sùi mào gà. Xét nghiệm HPV không được khuyến cáo như một xét nghiệm bệnh lây truyền thường quy cho bạn tình nam. Hai người có thể đã cùng mang HPV dù chỉ một người xuất hiện nốt sùi.
Khám bạn tình trong tình huống này có giá trị để:
- Phát hiện nốt sùi nhỏ hoặc tổn thương khó quan sát.
- Phân biệt sùi mào gà với chuỗi hạt ngọc, tuyến bã, u mềm lây hoặc herpes.
- Tầm soát các bệnh lây truyền khác.
- Kiểm tra lịch tiêm vaccine HPV.
- Tư vấn theo dõi tổn thương hậu môn ở người có nguy cơ.
Việc một người được phát hiện HPV không chứng minh có quan hệ ngoài luồng. HPV có thể tồn tại âm thầm nhiều tháng hoặc nhiều năm trước khi gây tổn thương có thể quan sát được.
Một người mắc herpes sinh dục
Bạn tình của người có herpes sinh dục nên được tư vấn về dấu hiệu bệnh, nguy cơ lây truyền khi có và không có tổn thương, cũng như biện pháp giảm nguy cơ.
Người bạn tình không có triệu chứng có thể được hỏi kỹ về tiền sử mụn nước, vết trợt, đau rát hoặc loét tái phát và được cân nhắc xét nghiệm kháng thể HSV-2 đặc hiệu theo typ. Xét nghiệm này hữu ích hơn trong một số tình huống chọn lọc, đặc biệt khi bạn tình đã được xác định mắc herpes sinh dục.
Không nên tự làm xét nghiệm IgM herpes để xác định nhiễm mới, vì xét nghiệm này không đặc hiệu theo typ và có thể dương tính trong cả đợt tái phát.
Nếu đang có mụn nước hoặc vết loét mới, người bệnh nên đi khám sớm để lấy mẫu trực tiếp từ tổn thương. Bạn tình không cần tự dùng thuốc kháng virus khi chưa được đánh giá.
Một người bị đau hoặc chảy dịch hậu môn
Đau hậu môn, chảy dịch, chảy máu, mót rặn hoặc khó chịu trực tràng sau quan hệ có thể liên quan đến:
- Lậu trực tràng.
- Chlamydia trực tràng.
- Lymphogranuloma venereum.
- Herpes.
- Giang mai.
- Tổn thương cơ học.
- Nứt hậu môn.
- Viêm trực tràng do nguyên nhân khác.
Nếu xác định viêm trực tràng liên quan lậu hoặc chlamydia, bạn tình có tiếp xúc trong 60 ngày trước khi xuất hiện triệu chứng cần được đánh giá, xét nghiệm và điều trị phù hợp.
Trong trường hợp này, cả hai không nên chỉ làm xét nghiệm nước tiểu. Bác sĩ cần xác định vị trí tiếp xúc để chỉ định ngoáy trực tràng, ngoáy họng hoặc lấy mẫu niệu đạo.
Khám cả hai có phải làm cùng một gói xét nghiệm không?
Không. Mỗi người cần một kế hoạch riêng.
Người ở vị trí bottom
Người nhận quan hệ qua đường hậu môn có thể cần:
- Ngoáy trực tràng tìm lậu và chlamydia.
- Xét nghiệm HIV.
- Xét nghiệm giang mai.
- Khám vùng quanh hậu môn và ống hậu môn khi có triệu chứng.
- Xét nghiệm họng nếu có quan hệ bằng miệng.
- Xét nghiệm nước tiểu nếu niệu đạo có phơi nhiễm.
Người ở vị trí top
Người đưa dương vật vào hậu môn hoặc miệng của bạn tình có thể cần:
- Xét nghiệm nước tiểu đầu dòng hoặc mẫu niệu đạo.
- Xét nghiệm HIV và giang mai.
- Ngoáy họng nếu có quan hệ bằng miệng.
- Ngoáy trực tràng nếu đồng thời có quan hệ ở vị trí nhận.
Người linh hoạt
Người vừa ở vị trí top vừa ở vị trí bottom thường cần đánh giá cả niệu đạo, họng và trực tràng. Bỏ sót một vị trí có thể khiến kết quả âm tính không phản ánh đầy đủ tình trạng nhiễm bệnh.
WHO lưu ý nhiều bệnh lây truyền qua đường tình dục không có triệu chứng, và việc chẩn đoán, điều trị người bệnh cùng quản lý bạn tình là biện pháp quan trọng để cắt đứt chuỗi lây truyền.
Một người xét nghiệm âm tính thì người kia có cần khám không?
Vẫn có thể cần.
Kết quả của một người không thay thế cho kết quả của bạn tình vì:
- Hai người có thể đã nhiễm bệnh ở thời điểm khác nhau.
- Một người có thể đang trong giai đoạn cửa sổ.
- Vị trí nhiễm bệnh có thể khác nhau.
- Một người có thể tự khỏi triệu chứng nhưng vẫn còn nhiễm.
- Xét nghiệm nước tiểu không loại trừ nhiễm tại họng hoặc trực tràng.
- Một người có thể có lần phơi nhiễm khác ngoài mối quan hệ.
- Độ nhạy của xét nghiệm còn phụ thuộc thời điểm và chất lượng mẫu.
Không nên sử dụng kết quả âm tính của bạn tình như “giấy chứng nhận” rằng bản thân chắc chắn không mắc bệnh.
Sau điều trị bao lâu hai người được quan hệ lại?
Thời điểm quan hệ trở lại phụ thuộc loại bệnh và phác đồ điều trị.
Với lậu hoặc chlamydia, hai người thường được khuyến cáo tránh quan hệ cho đến khi:
- Cả hai đã được điều trị.
- Đã hoàn tất phác đồ theo chỉ định.
- Đã qua ít nhất bảy ngày theo hướng dẫn đối với phác đồ tương ứng.
- Các triệu chứng đã hết.
- Không còn bạn tình chưa được đánh giá trong chuỗi phơi nhiễm.
Đối với lậu, hướng dẫn yêu cầu tránh quan hệ không bao cao su trong bảy ngày sau khi cả người bệnh và bạn tình hoàn thành điều trị và các triệu chứng đã hết.
Với giang mai, herpes, sùi mào gà hoặc viêm trực tràng, thời điểm quan hệ lại cần được bác sĩ xác định theo tổn thương, giai đoạn bệnh và đáp ứng điều trị.
Quan hệ lại quá sớm khi chỉ một người đã điều trị có thể tạo vòng lây nhiễm qua lại, khiến bệnh tái xuất hiện dù thuốc ban đầu vẫn có hiệu quả.
Có nên cùng bạn tình đi khám một phòng không?
Hai người có thể cùng đến cơ sở y tế để thuận tiện, nhưng không nhất thiết phải khám chung trong cùng một phòng.
Cách phù hợp hơn thường là:
- Mỗi người được trao đổi riêng về hành vi và triệu chứng.
- Bác sĩ chỉ định xét nghiệm theo vị trí phơi nhiễm của từng người.
- Mỗi người nhận kết quả và phác đồ riêng.
- Phần tư vấn phòng ngừa chung có thể thực hiện cùng nhau khi cả hai đồng ý.
Khám riêng giúp mỗi người có không gian chia sẻ trung thực về bạn tình khác, việc sử dụng PrEP, tiền sử HIV, sử dụng chất hoặc các hành vi khó nói. Điều này không đồng nghĩa khuyến khích che giấu, mà nhằm bảo đảm thông tin lâm sàng đầy đủ để bác sĩ đưa ra chỉ định chính xác.
Làm sao thông báo bệnh cho bạn tình mà không gây xung đột?
Thông báo nên tập trung vào sức khỏe, không bắt đầu bằng việc quy trách nhiệm.
Có thể nói:
“Tôi vừa nhận kết quả có một nhiễm trùng lây qua đường tình dục. Bác sĩ cho biết bệnh có thể không có triệu chứng và chưa thể xác định ai mắc trước. Bạn nên đi kiểm tra và điều trị sớm để cả hai tránh lây qua lại.”
Khi trao đổi, nên cung cấp:
- Tên bệnh đã được chẩn đoán.
- Ngày nhận kết quả.
- Khuyến cáo của bác sĩ dành cho bạn tình.
- Thời gian cần tạm ngưng quan hệ.
- Địa chỉ cơ sở y tế phù hợp.
- Thông tin về PEP nếu có nguy cơ HIV trong 72 giờ.
Không nên:
- Khẳng định chắc chắn ai là người truyền bệnh.
- Đăng thông tin của bạn tình lên mạng xã hội.
- Tự đưa thuốc của mình cho người khác.
- Dùng kết quả để đe dọa hoặc làm nhục.
- Tiếp tục quan hệ trong khi một người chưa được điều trị.
- Che giấu bệnh vì sợ mâu thuẫn.
Nếu lo ngại bị bạo lực, trả thù hoặc xâm phạm an toàn, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về phương án thông báo hỗ trợ hoặc bảo mật thay vì tự gặp trực tiếp.
Nam đồng tính khám cả bạn tình & Những Câu Hỏi Thường Gặp
Cả hai không có triệu chứng có cần đi khám cùng không?
Không bắt buộc đi cùng, nhưng mỗi người vẫn nên tầm soát định kỳ. Bệnh lậu, chlamydia, giang mai và HIV có thể không gây triệu chứng trong giai đoạn đầu.
Một người bị lậu thì bạn tình có phải uống thuốc không?
Bạn tình gần đây thường cần được đánh giá, xét nghiệm và điều trị dự phòng theo chỉ định. Không nên đợi đến khi có triệu chứng mới đi khám.
Bạn tình bị chlamydia nhưng tôi xét nghiệm âm tính có cần điều trị không?
Có thể vẫn cần điều trị dự phòng nếu quan hệ nằm trong khoảng thời gian có nguy cơ, đặc biệt trong 60 ngày trước khi bạn tình được chẩn đoán. Bác sĩ sẽ quyết định dựa trên thời điểm tiếp xúc, loại mẫu và khả năng theo dõi.
Bạn tình bị giang mai nhưng xét nghiệm của tôi âm tính có an toàn không?
Chưa chắc. Nếu tiếp xúc với người mắc giang mai sớm trong vòng dưới 90 ngày, bác sĩ có thể chỉ định điều trị dự phòng dù xét nghiệm ban đầu âm tính.
Bạn tình mới phát hiện HIV thì tôi nên làm gì?
Nếu lần quan hệ gần nhất chưa quá 72 giờ, hãy đi khám ngay để đánh giá PEP. Đồng thời cần xét nghiệm HIV ban đầu, tầm soát các bệnh lây truyền khác và xây dựng lịch xét nghiệm lại.
Bạn tình HIV tải lượng không phát hiện có cần dùng PrEP không?
Người duy trì tải lượng HIV dưới ngưỡng phát hiện không truyền HIV qua đường tình dục. PrEP có thể được cân nhắc nếu người HIV âm tính muốn chủ động thêm một lớp bảo vệ, có bạn tình khác hoặc chưa chắc chắn về việc duy trì tải lượng của bạn tình.
Một người bị sùi mào gà thì người còn lại có cần xét nghiệm HPV không?
Không cần xét nghiệm HPV thường quy cho bạn tình nam. Người còn lại có thể khám tìm tổn thương, tầm soát các bệnh lây truyền khác và kiểm tra chỉ định tiêm vaccine HPV.
Cả hai điều trị lậu xong có quan hệ ngay được không?
Không nên. Cần chờ đủ thời gian theo hướng dẫn, thông thường ít nhất bảy ngày sau khi cả hai đã hoàn thành điều trị và hết triệu chứng.
Có thể dùng chung toa thuốc của bạn tình không?
Không. Cùng một triệu chứng có thể do nguyên nhân khác nhau; thuốc, liều lượng và thời gian điều trị còn phụ thuộc vị trí nhiễm, dị ứng, bệnh nền và tình trạng kháng thuốc.
Khám cả bạn tình có được bảo mật không?
Mỗi người nên được tiếp nhận, tư vấn, xét nghiệm và quản lý hồ sơ riêng. Hai người chỉ nên chia sẻ kết quả với nhau trên cơ sở chủ động và đồng thuận, trừ những quy trình thông báo bệnh bắt buộc được thực hiện theo quy định y tế hiện hành.
Kết luận
Nam đồng tính không phải lúc nào cũng cần đưa bạn tình đi khám cùng. Tuy nhiên, cả hai nên được đánh giá khi một người có triệu chứng, được chẩn đoán HIV, lậu, chlamydia, giang mai hoặc một bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.
Đặc biệt, bạn tình của người mắc lậu hoặc chlamydia trong 60 ngày gần đây thường cần được khám và điều trị; bạn tình tiếp xúc với người mắc giang mai sớm trong vòng dưới 90 ngày có thể cần điều trị ngay dù xét nghiệm ban đầu âm tính. Khi có khả năng phơi nhiễm HIV chưa quá 72 giờ, cần đi khám khẩn cấp để đánh giá PEP.
Việc khám cả hai không nhằm tìm người có lỗi mà nhằm chấm dứt chuỗi lây truyền, ngăn tái nhiễm và xây dựng kế hoạch bảo vệ lâu dài. Mỗi người cần được xét nghiệm theo hành vi và vị trí phơi nhiễm riêng, bao gồm họng, niệu đạo, nước tiểu hoặc trực tràng khi phù hợp.
TS.BS.CK2 Trà Anh Duy cùng đội ngũ tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là chuyên gia và cơ sở hàng đầu trong lĩnh vực nam khoa, sức khỏe tình dục và y học giới tính. Trung tâm có thể tiếp nhận riêng từng người hoặc hỗ trợ các cặp đôi đồng giới khám cùng trong môi trường kín đáo, bảo mật, không kỳ thị; đồng thời xây dựng kế hoạch xét nghiệm, điều trị bạn tình, PEP, PrEP và phòng ngừa tái nhiễm phù hợp với từng mối quan hệ.
