Có những nam giới bước vào phòng khám với một “combo” rất thời hiện đại: tối nằm trên giường nhưng mắt vẫn nhìn điện thoại, nửa đêm còn trả lời công việc, sáng dậy bằng hai ly cà phê, vài tháng sau bắt đầu thấy mệt, giảm ham muốn, khó tập trung và phong độ tình dục không còn như trước.
Câu hỏi thường xuất hiện lúc này là: “Có phải thiếu ngủ làm tụt testosterone không?”.
Câu trả lời là có thể, đặc biệt khi thiếu ngủ nghiêm trọng, kéo dài hoặc giấc ngủ liên tục bị phá vỡ. Tuy nhiên, khoa học hiện nay chưa cho phép kết luận rằng cứ ngủ dưới một con số giờ nhất định thì testosterone chắc chắn sẽ giảm. Mối quan hệ giữa giấc ngủ và nội tiết nam phức tạp hơn thế.
Testosterone không chỉ được tạo ra ban ngày
Testosterone chịu sự điều hòa của trục hạ đồi – tuyến yên – tinh hoàn và có nhịp tiết thay đổi trong ngày. Ở nam giới trẻ, nồng độ thường tăng trong khi ngủ và đạt mức cao vào buổi sáng.
Một nghiên cứu khá nổi tiếng của Leproult và Van Cauter công bố trên JAMA năm 2011 cho 10 nam giới trẻ khỏe mạnh chỉ được ngủ khoảng 5 giờ mỗi đêm trong một tuần. Kết quả cho thấy testosterone ban ngày giảm khoảng 10–15% so với giai đoạn được ngủ đầy đủ. Những người tham gia cũng cảm thấy giảm sức sống và năng lượng.
Con số này thường được nhắc lại khi nói về “thiếu ngủ làm tụt testosterone”, nhưng cần hiểu đúng: đây là nghiên cứu thực nghiệm rất nhỏ, trên 10 người trẻ khỏe mạnh, nên không thể đơn giản lấy mức 10–15% áp cho tất cả nam giới mất ngủ.
Một phân tích gộp năm 2021 gồm 18 nghiên cứu với 252 nam giới cũng cho thấy câu chuyện không hoàn toàn một chiều. Mất ngủ hoàn toàn từ 24 giờ trở lên làm testosterone giảm rõ, trong khi thiếu ngủ một phần trong thời gian ngắn chưa cho thấy mức giảm có ý nghĩa thống kê một cách nhất quán.
Thậm chí, một nghiên cứu lớn công bố năm 2026 sử dụng cả dữ liệu quan sát và phương pháp di truyền Mendel chưa tìm được bằng chứng chắc chắn rằng thời lượng ngủ ngắn tự nó gây giảm testosterone ở nam giới. Điều này cho thấy mối liên hệ quan sát được ngoài đời còn bị chi phối bởi béo phì, stress, bệnh chuyển hóa, tuổi tác và nhiều yếu tố khác.
Vấn đề không chỉ là ngủ mấy tiếng, mà còn là ngủ như thế nào
Trong thực tế tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy thường gặp nam giới làm việc căng thẳng, ngủ muộn kéo dài, chỉ ngủ 4–5 giờ mỗi đêm rồi xuất hiện cùng lúc nhiều triệu chứng: mệt mỏi, giảm ham muốn, khó duy trì cương, tăng cân vùng bụng và lo rằng mình đang “tụt testosterone”.
Theo BS Duy, nếu chỉ làm một xét nghiệm testosterone sau vài đêm mất ngủ rồi nhìn thấy kết quả thấp, chưa nên vội kết luận suy sinh dục.
Có những người ngủ đủ 7–8 giờ trên đồng hồ nhưng giấc ngủ liên tục bị gián đoạn bởi ngáy và ngưng thở khi ngủ. Đây lại là một vấn đề khác. Phân tích gộp trên 1.823 nam giới công bố trên Andrology cho thấy ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ có liên quan với testosterone thấp hơn, đặc biệt ở những trường hợp bệnh nặng. Một phân tích khác cũng ghi nhận testosterone toàn phần thấp hơn ở nam giới mắc ngưng thở khi ngủ, dù béo phì và các yếu tố chuyển hóa khiến việc xác định quan hệ nhân quả trở nên phức tạp.
Vì thế, một người ngủ 8 tiếng nhưng thức giấc hàng chục lần, ngáy lớn, buồn ngủ ban ngày chưa chắc có “chất lượng nội tiết” tốt hơn người ngủ ít hơn một chút nhưng giấc ngủ liên tục.
Khi mất ngủ đi cùng giảm ham muốn, đừng tự mua testosterone
Khó nhất là các triệu chứng của thiếu ngủ và testosterone thấp lại khá giống nhau: mệt mỏi, giảm năng lượng, khó tập trung, giảm động lực, giảm ham muốn và đôi khi giảm chất lượng cương.
Vì vậy, theo hướng dẫn của Endocrine Society, chẩn đoán suy sinh dục nam không được dựa chỉ vào triệu chứng hoặc một lần xét nghiệm. Người bệnh phải vừa có biểu hiện phù hợp, vừa có testosterone thấp một cách rõ ràng và lặp lại; testosterone toàn phần nên được kiểm tra lại vào buổi sáng trong điều kiện phù hợp. Khi xác nhận testosterone thấp, bác sĩ tiếp tục xét nghiệm LH, FSH và những chỉ số cần thiết để tìm nguyên nhân nằm ở tinh hoàn hay hệ hạ đồi – tuyến yên.
Điều này đặc biệt quan trọng với nam giới đang muốn có con. Tự dùng testosterone ngoại sinh có thể ức chế LH và FSH, từ đó làm giảm mạnh quá trình sản xuất tinh trùng, thậm chí gây vô tinh ở một số người. Endocrine Society vì vậy khuyến cáo không bắt đầu liệu pháp testosterone cho nam giới đang có kế hoạch sinh sản trong tương lai gần.
Giấc ngủ cũng có thể liên quan rộng hơn đến sức khỏe sinh sản. Một nghiên cứu với nhiều lần xét nghiệm tinh dịch ghi nhận những người ngủ dưới 6 giờ hoặc có chất lượng giấc ngủ kém có một số thông số như thể tích tinh dịch, tổng số tinh trùng hoặc khả năng di động thấp hơn. Tuy nhiên đây chủ yếu là dữ liệu quan sát, chưa đủ để nói rằng thiếu ngủ trực tiếp gây vô sinh.
Kết luận
Mất ngủ kéo dài hoặc thường xuyên ngủ không đủ có khả năng làm rối loạn nhịp tiết testosterone và góp phần khiến testosterone giảm ở một số nam giới, nhất là khi tình trạng thiếu ngủ nghiêm trọng, kèm stress, béo phì, làm việc ca đêm hoặc ngưng thở khi ngủ.
Nhưng không nên biến “ngủ ít = testosterone thấp” thành một công thức tuyệt đối.
Ở góc độ nam khoa và sức khỏe sinh sản nam giới, BS Duy cho rằng khi một người vừa mất ngủ vừa giảm ham muốn, mệt mỏi hoặc rối loạn cương, điều đáng làm trước tiên không phải tìm thuốc “boost testosterone”, mà là đánh giá lại giấc ngủ, cân nặng, vận động, stress, rượu bia và các bệnh chuyển hóa, đồng thời xét nghiệm nội tiết đúng thời điểm nếu triệu chứng kéo dài.
Đôi khi, thứ cần được điều trị trước không phải là testosterone thấp, mà chính là những đêm ngủ đã bị đánh cắp quá lâu.
