Một chàng trai chưa đến 30 tuổi bước vào phòng khám với một câu khẳng định khá chắc chắn: “Em nghĩ mình bị yếu sinh lý”. Nhưng kết quả thăm khám không tìm thấy vấn đề rõ ràng về thể chất. Anh vẫn có cương tự nhiên vào buổi sáng, hormone trong giới hạn bình thường, ham muốn vẫn còn. Điều khiến anh mất tự tin lại xuất hiện chủ yếu khi quan hệ với bạn gái: càng muốn “thể hiện tốt”, anh càng khó duy trì độ cương.
Khi trò chuyện sâu hơn, phía sau câu chuyện là nhiều năm tiếp xúc với những hình ảnh về cơ thể nam giới, tình dục và “phong độ” trên mạng. Anh luôn nghĩ mình phải có thân hình đẹp hơn, kích thước lớn hơn, cương nhanh hơn, lâu hơn và khiến đối phương đạt cực khoái theo một “kịch bản” nhất định.
Đây là một lát cắt ngày càng đáng chú ý trong sức khỏe tình dục thời đại số: khi tình dục thực tế bắt đầu bị đem ra so sánh với một phiên bản đã được chọn lọc, dàn dựng và chỉnh sửa trên màn hình.
Từ “lovemap” đến bản đồ kích thích trong thời đại thuật toán
“Lovemap” là khái niệm được nhà tâm lý học – tình dục học John Money sử dụng để mô tả một dạng bản đồ tinh thần về những đặc điểm, hoàn cảnh và trải nghiệm mà một cá nhân gắn với tình yêu và kích thích tình dục. Tuy nhiên, đây không phải một chẩn đoán y khoa và cũng không nên hiểu rằng mỗi người có một “bản đồ” cố định nằm đâu đó trong não.
Theo cách hiểu rộng hơn của tâm lý học tình dục hiện đại, phản ứng tình dục chịu ảnh hưởng của kinh nghiệm, học tập, kỳ vọng, mối quan hệ, cảm xúc và những kích thích mà một người thường xuyên tiếp xúc.
Môi trường số khiến quá trình này có thêm một biến số rất lớn: tần suất và cường độ tiếp xúc.
Trước đây, một người trẻ chủ yếu hình thành kỳ vọng về cơ thể và tình dục từ trải nghiệm đời thực, bạn bè, giáo dục và văn hóa xung quanh. Ngày nay, chỉ cần vài phút lướt mạng, họ có thể nhìn thấy hàng chục cơ thể được chọn lọc, chỉnh ánh sáng, tạo dáng hoặc chỉnh sửa hình ảnh. Nội dung tình dục trực tuyến còn có thể cung cấp những kích thích mới lạ gần như vô tận.
Vì vậy, điều đáng bàn không phải mạng xã hội hay phim ảnh có thể “viết lại não bộ” theo một công thức đơn giản, mà là việc tiếp xúc lặp đi lặp lại có thể góp phần định hình kỳ vọng về điều gì được xem là hấp dẫn, bình thường và đáng mong đợi trong tình dục.
Một tổng quan hệ thống của Holland và Tiggemann công bố năm 2016 trên Body Image cho thấy việc sử dụng mạng xã hội có liên quan với những lo ngại về hình ảnh cơ thể và hành vi ăn uống không lành mạnh. Phần lớn dữ liệu trong lĩnh vực này cho thấy mối liên quan chứ chưa đủ để kết luận mạng xã hội đơn độc gây ra vấn đề ở mọi người.
Khi chuyện chăn gối biến thành một bài kiểm tra hiệu suất
Tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy từng thăm khám một nam giới 27 tuổi vì khó duy trì độ cương khi quan hệ với bạn gái. Điều khiến người bệnh bối rối là khi thủ dâm hoặc lúc thức dậy buổi sáng, khả năng cương vẫn tốt.
Đánh giá nam khoa không ghi nhận bất thường đáng kể ở cơ quan sinh dục; testosterone toàn phần trong giới hạn bình thường. Khi khai thác về tâm lý – tình dục, người bệnh thừa nhận trước mỗi lần quan hệ thường xuyên tự kiểm tra: “Đủ cứng chưa?”, “Có bị xìu không?”, “Mình kéo dài được bao lâu?”, “Cô ấy có thấy mình kém không?”.
Anh cũng thường xuyên xem những nội dung đề cao hình thể nam giới và từng lấy phim người lớn làm chuẩn để đánh giá khả năng tình dục của mình.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, đây là kiểu tình huống mà bác sĩ nam khoa ngày càng cần chú ý: cơ thể có thể không gặp vấn đề đáng kể, nhưng người đàn ông bước vào cuộc yêu với tâm thế của một thí sinh bước vào phòng thi.
Lo âu hiệu năng tình dục (sexual performance anxiety) có thể tạo ra một vòng lặp khá điển hình. Người đàn ông từng có một lần cương không như mong muốn, bắt đầu sợ lần sau thất bại. Đến lần tiếp theo, thay vì tập trung vào cảm giác gần gũi, anh liên tục quan sát phản ứng của chính mình. Càng kiểm tra độ cương, anh càng căng thẳng; càng căng thẳng, phản ứng tình dục tự nhiên càng dễ bị gián đoạn. Một lần “không đạt” tiếp theo lại củng cố nỗi sợ ban đầu.
Không thể quy mọi rối loạn tình dục cho mạng xã hội hay phim người lớn
Điều cần thận trọng là hiện chưa có cơ sở để nói rằng cứ xem mạng xã hội hoặc nội dung khiêu dâm nhiều thì “lovemap bị hỏng” và chắc chắn dẫn đến rối loạn cương.
Nghiên cứu của Dwulit và Rzymski công bố năm 2019 trên Journal of Clinical Medicine, khi tổng hợp các nghiên cứu về sử dụng nội dung khiêu dâm và rối loạn chức năng tình dục, cho thấy kết quả còn không đồng nhất. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan với giảm thỏa mãn tình dục hoặc những khó khăn tình dục, trong khi những nghiên cứu khác không tìm thấy mối liên hệ mạnh. Tần suất xem đơn thuần cũng chưa giải thích được toàn bộ vấn đề.
Trong thực hành, một người trẻ khó duy trì độ cương vẫn cần được đánh giá đúng chuyên môn. Bác sĩ phải xem xét bệnh chuyển hóa, hormone, thuốc đang sử dụng, giấc ngủ, rượu bia, nicotine, stress, trầm cảm – lo âu, chất lượng mối quan hệ và nhiều yếu tố khác trước khi kết luận nguyên nhân chủ yếu thuộc về tâm lý.
Ở góc độ nam khoa và sức khỏe tình dục, BS Duy cho rằng vấn đề đáng quan tâm không phải yêu cầu giới trẻ “cai màn hình” một cách cực đoan, mà là giúp họ đưa chuẩn tham chiếu trở lại đời thực. Cơ thể thật có những khác biệt. Ham muốn không phải lúc nào cũng xuất hiện đúng lúc. Độ cương có thể dao động. Không phải mọi cuộc quan hệ đều kéo dài giống nhau và cực khoái của bạn tình cũng không phải một KPI mà một người đàn ông phải hoàn thành.
Kết luận
Mạng xã hội, phim ảnh và nội dung tình dục trực tuyến đang cung cấp cho giới trẻ một lượng hình ảnh và chuẩn mực về cơ thể – tình dục chưa từng có. Việc tiếp xúc thường xuyên có thể góp phần định hình kỳ vọng và “bản đồ kích thích”, nhưng khoa học hiện nay chưa cho phép kết luận đơn giản rằng chúng trực tiếp “lập trình lại” tình dục hay gây rối loạn chức năng tình dục ở tất cả người sử dụng.
Điều đáng chú ý hơn trong thực hành nam khoa là những người trẻ hoàn toàn hoặc gần như bình thường về thể chất nhưng bị mắc kẹt trong vòng xoáy tự quan sát, so sánh và sợ thất bại khi quan hệ.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, khi đó mục tiêu không đơn thuần là tìm một viên thuốc giúp cương tốt hơn. Người bệnh cần được đánh giá đồng thời về nam khoa, tâm lý tình dục, thói quen sử dụng nội dung số và mối quan hệ. Có trường hợp điều quan trọng nhất là học lại cách chuyển sự chú ý từ câu hỏi “Mình thể hiện có đủ tốt không?” sang một điều cơ bản hơn nhiều: “Mình đang cảm nhận và kết nối với người bên cạnh như thế nào?”
Tình dục ngoài đời vốn không có góc máy đẹp nhất, không có nút chỉnh sửa và cũng chẳng cần một bảng điểm hiệu suất. Đôi khi, chính việc thôi coi cuộc yêu như một bài kiểm tra mới là bước đầu để cơ thể được trở lại với phản ứng tự nhiên của nó.
