“Em vẫn có nhu cầu, vẫn thấy hấp dẫn khi gần bạn gái. Nhưng cứ đến lúc chuẩn bị quan hệ thì lại không cương đủ, hoặc đang được một lúc lại mềm. Càng sợ lần sau bị như vậy thì lần sau càng dễ xảy ra. Có phải tất cả chỉ do tâm lý không bác sĩ?”
Đây là kiểu tâm sự khá thường gặp ở phòng khám nam khoa. Người đàn ông biết mình vẫn còn ham muốn, nhưng cơ thể lại không “hợp tác” đúng lúc. Một vài lần như vậy đủ khiến nhiều người bắt đầu tự hỏi mình có bị yếu sinh lý, thiếu testosterone hay thậm chí “hết phong độ” hay không.
Thực tế, ham muốn tình dục và khả năng cương có liên quan nhưng không phải một. Một người hoàn toàn có thể vẫn muốn quan hệ nhưng khả năng đạt hoặc duy trì độ cương lại không như mong muốn.
Còn ham muốn nhưng khó cương – tâm lý có thể đóng vai trò lớn
Ham muốn là sự thôi thúc và quan tâm đến hoạt động tình dục. Còn để dương vật đạt được và duy trì độ cương, cơ thể cần sự phối hợp giữa não bộ, hệ thần kinh, mạch máu, hormone và trạng thái tâm lý.
Chỉ cần một mắt xích bị ảnh hưởng, đáp ứng cương đã có thể thay đổi.
Trong những trường hợp liên quan nhiều đến tâm lý, một vòng luẩn quẩn khá điển hình thường xuất hiện. Người đàn ông có một lần cương không tốt vì mệt mỏi, stress, uống nhiều rượu hoặc đơn giản là hôm đó cơ thể không ở trạng thái tốt nhất. Nhưng sau lần ấy, anh bắt đầu lo: “Lần tới có bị nữa không?”.
Đến lần quan hệ tiếp theo, thay vì chú ý vào cảm giác gần gũi và kích thích, anh liên tục “kiểm tra” chính mình: đủ cứng chưa, có sắp mềm không, bạn tình có nhận ra không?
Tình dục từ một trải nghiệm thân mật bỗng trở thành… một kỳ thi.
Tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy từng thăm khám một nam giới 32 tuổi với tình trạng tương tự. Anh vẫn có ham muốn, vẫn cương tốt khi thức dậy vào buổi sáng và khi thủ dâm nhưng thường mất độ cương khi chuẩn bị giao hợp. Khám nam khoa không ghi nhận bất thường đáng kể, testosterone toàn phần trong giới hạn bình thường.
Khi khai thác sâu hơn, yếu tố nổi bật lại là áp lực công việc và nỗi sợ “không làm bạn gái hài lòng”. Sau vài lần thất bại, trước mỗi cuộc yêu anh gần như chỉ tập trung theo dõi độ cương.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, những trường hợp như vậy gợi ý vai trò của lo âu hiệu năng tình dục/ lo âu hiệu suất (sexual performance anxiety). Càng cố kiểm soát một phản ứng vốn cần sự thư giãn và kích thích tự nhiên, người đàn ông đôi khi càng khó đạt được điều mình muốn.
Nhưng đừng vội kết luận “chỉ là tâm lý”
Một sai lầm ở chiều ngược lại là thấy người đàn ông còn trẻ, vẫn ham muốn rồi mặc định mọi khó khăn về cương đều do tâm lý.
Khả năng cương phụ thuộc rất nhiều vào sức khỏe mạch máu và chuyển hóa. Đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, béo phì, hút thuốc lá, thiếu vận động và một số bệnh thần kinh đều có thể ảnh hưởng chức năng cương. Một số thuốc điều trị bệnh mạn tính cũng có thể góp phần gây ra vấn đề.
Rối loạn giấc ngủ, stress kéo dài, sử dụng nhiều rượu bia, chất kích thích và tình trạng nội tiết cũng cần được xem xét. Đặc biệt, rối loạn cương đôi khi có thể xuất hiện trước khi một số vấn đề tim mạch trở nên rõ ràng về mặt triệu chứng.
Vì thế, câu hỏi của bác sĩ thường không chỉ là “Anh có cương được không?” mà còn là: Anh có cương tự nhiên vào buổi sáng không? Khi thủ dâm thì thế nào? Khó cương xảy ra với mọi hoàn cảnh hay chỉ khi quan hệ? Khởi phát đột ngột hay từ từ?
Nếu vẫn cương tốt khi ngủ dậy hoặc khi thủ dâm nhưng khó cương chủ yếu trong một hoàn cảnh nhất định, yếu tố tâm lý có thể được nghĩ đến nhiều hơn. Tuy nhiên, đây chỉ là dấu hiệu định hướng chứ không phải một phép thử đủ để tự chẩn đoán.
Càng cố chứng minh “phong độ”, đôi khi càng khó cương
Ở góc độ nam khoa và tâm lý tình dục, BS Duy cho rằng một trong những vấn đề thường gặp là nam giới gắn khả năng cương với giá trị bản thân. Một lần mất cương không còn được nhìn như một dao động sinh lý có thể xảy ra mà lập tức trở thành câu hỏi: “Mình còn là đàn ông không?”.
Chính suy nghĩ ấy có thể làm áp lực tăng thêm.
Trong những trường hợp yếu tố tâm lý chiếm ưu thế, cách xử trí không chỉ là nhắc người bệnh “đừng nghĩ nữa”. Điều đó gần như bất khả thi với một người đang lo âu. Cần tìm ra nguồn gây áp lực, điều chỉnh kỳ vọng về tình dục, cải thiện giao tiếp với bạn tình và đôi khi phối hợp trị liệu tâm lý – tình dục. Một số trường hợp bác sĩ có thể cân nhắc điều trị thuốc trong một giai đoạn thích hợp để hỗ trợ phá vỡ vòng lặp lo âu – mất cương – càng lo âu.
Quan trọng hơn, đừng tự mua các sản phẩm được quảng cáo là “tăng testosterone”, “bổ thận” hay thuốc cường dương không rõ nguồn gốc chỉ để vượt qua một vài lần quan hệ không như ý.
Kết luận
Vẫn có ham muốn nhưng khi “vào cuộc” lại không đạt được như mong muốn hoàn toàn có thể liên quan đến tâm lý, đặc biệt là lo âu hiệu năng, nhưng không nên mặc định mọi trường hợp đều do tâm lý.
Ham muốn, độ cương, cực khoái và xuất tinh là những thành phần khác nhau của đáp ứng tình dục. Một người còn ham muốn không có nghĩa hệ mạch máu, thần kinh, hormone và trạng thái tâm lý chắc chắn đều bình thường.
Nếu tình trạng chỉ xảy ra đôi lần trong giai đoạn mệt mỏi hoặc căng thẳng, chưa cần quá lo lắng. Nhưng nếu khó đạt hoặc duy trì độ cương lặp lại, kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đến sự tự tin hoặc mối quan hệ, việc thăm khám giúp phân biệt yếu tố thể chất và tâm lý sẽ hợp lý hơn việc cố “thử sức” thêm nhiều lần.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, mục tiêu sau cùng không phải giúp người đàn ông lúc nào cũng phải đạt “100% phong độ”, mà là tìm đúng yếu tố đang cản trở đáp ứng tình dục. Bởi đôi khi cơ thể không thiếu ham muốn; thứ khiến nó khó đáp ứng lại chính là áp lực phải chứng minh rằng mình nhất định phải làm được.
