Tại Sao Có Những Giai Đoạn Nam Giới Hoàn Toàn Không Có Nhu Cầu, Dù Trước Đó Rất Bình Thường?

---

Có những giai đoạn đàn ông đang rất ổn, rất bình thường, thậm chí trước đó chuyện gần gũi vẫn đều đặn, vậy mà bỗng dưng… tắt máy. Không hẳn là hết yêu, cũng không phải cứ thế là “yếu sinh lý”. Nhiều khi cơ thể chỉ đang lên tiếng theo cách rất riêng: quá mệt, quá căng, quá thiếu ngủ, hoặc đang có một rối loạn nào đó mà bản thân người trong cuộc chưa nhận ra. Ham muốn tình dục của nam giới thật ra không phải công tắc bật là sáng, tắt là tối. Nó giống một hệ thống nhạy cảm hơn nhiều người nghĩ.

1. Không có nhu cầu một thời gian có phải là bất thường không?

Chuyện nam giới có những giai đoạn giảm hoặc mất hẳn ham muốn không phải là hiếm. Vấn đề là cần phân biệt giữa sự dao động tạm thời và một tín hiệu cảnh báo thật sự. Nếu một người chỉ mệt vài hôm, áp lực công việc tăng, ngủ thiếu vài đêm rồi thấy ít hứng thú hơn, điều đó có thể vẫn nằm trong phản ứng bình thường của cơ thể. Nhưng nếu tình trạng kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng, kèm theo cảm giác xuống sức, né tránh gần gũi, khó cương, dễ cáu gắt hoặc khí sắc đi xuống, thì không nên xem nhẹ.

Theo hướng dẫn của Mulhall và cộng sự (2018) công bố trên The Journal of Urology, thiếu testosterone không thể kết luận chỉ bằng cảm giác “dạo này không còn hứng”. Cần có cả triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm hormone thấp, thường tương đương ngưỡng khoảng 10,4 nmol/L trở xuống khi đo buổi sáng ở ít nhất hai lần khác nhau. Nói đơn giản, mất ham muốn là một dấu hiệu, nhưng nó không tự động có nghĩa là hormone chắc chắn đang thấp.

2. Nhiều khi vấn đề không nằm ở “chuyện ấy”, mà nằm ở cuộc sống

Trong thực hành lâm sàng, nguyên nhân gặp nhiều nhất lại không phải là bệnh lý quá hiếm, mà là stress kéo dài. Khi đầu óc phải gồng liên tục cho công việc, tiền bạc, gia đình, các mối quan hệ hay cảm giác thất bại cá nhân, cơ thể rất khó bước vào trạng thái thư giãn để có ham muốn. Nhiều đàn ông vẫn đi làm, vẫn giao tiếp, vẫn cười nói bình thường, nhưng bên trong đã mệt rã rời. Và ham muốn thường là một trong những thứ mất đi sớm nhất.

Giấc ngủ cũng là một yếu tố rất đáng nói. Theo nghiên cứu của Leproult và Van Cauter (2011) công bố trên JAMA, chỉ sau 1 tuần ngủ khoảng 5 giờ mỗi đêm, testosterone ban ngày ở nam giới trẻ khỏe đã giảm khoảng 10–15%, từ 18,4 xuống 16,5 nmol/L, đồng thời người tham gia cũng ghi nhận cảm giác xuống sức rõ rệt hơn. Nói cách khác, nếu một người sống trong guồng quay thức khuya, dậy sớm, cuối tuần cũng không nghỉ nổi, thì chuyện cơ thể “không còn thiết tha gì” là điều khá dễ hiểu.

Ngoài stress và thiếu ngủ, còn nhiều nguyên nhân khác cũng rất hay gặp: trầm cảm, lo âu, mối quan hệ đang có khoảng cách, tăng cân, ít vận động, uống nhiều rượu bia, bệnh đái tháo đường, rối loạn tuyến giáp, hội chứng chuyển hóa, hoặc tác dụng phụ của một số thuốc, nhất là thuốc chống trầm cảm. Có những người không mất ham muốn vì “cậu nhỏ có vấn đề”, mà vì đầu óc và cơ thể đã quá tải trong thời gian dài.

3. Trường hợp lâm sàng

Bệnh nhân nam 36 tuổi, làm quản lý kinh doanh, đến khám vì tình trạng “3 tháng nay hoàn toàn không còn nhu cầu”, trong khi trước đó đời sống tình dục vẫn bình thường. Người bệnh không đau, không có tổn thương thực thể vùng sinh dục, nhưng than rất rõ chuyện mệt liên tục, ngủ chỉ khoảng 4–5 giờ mỗi đêm, dễ cáu, tăng cân và ngày càng né tránh gần gũi vì “không thấy hứng gì cả”.

Kết quả thăm khám ban đầu cho thấy testosterone toàn phần 9,8 nmol/L (giảm). Sau khi khai thác kỹ hơn, bác sĩ ghi nhận người bệnh đang rơi vào tình trạng stress kéo dài, ngủ thiếu và có biểu hiện kiệt sức nghề nghiệp. Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, đây là kiểu ca rất thường gặp: bệnh nhân tưởng mình “xuống phong độ sinh lý”, nhưng gốc vấn đề lại nằm ở sự quá tải của hệ thần kinh, giấc ngủ và chuyển hóa. Khuyến cáo của bác sĩ là không nên tự mua testosterone hay thuốc tăng cường sinh lý khi chưa được đánh giá đầy đủ, vì điều trị đúng phải nhắm vào nguyên nhân thật chứ không chỉ dập triệu chứng.

4. Khi nào cần đi khám?

Không phải hôm nay mệt, mai lười yêu là đã thành bệnh. Nhưng nếu tình trạng không có nhu cầu kéo dài, ảnh hưởng đến mối quan hệ, làm người bệnh mất tự tin, né tránh thân mật hoặc đi kèm khó cương, xuống sức, ngủ kém, tăng mỡ bụng, dễ buồn chán, thì nên đi khám nam khoa hoặc nội tiết.

Theo BS Duy, nhiều người sai ở chỗ để quá lâu. Có người cứ cố chịu, cố gồng, cố chứng minh là mình vẫn ổn, cho đến khi mối quan hệ rạn nứt hoặc tâm lý tụt rất sâu mới đi khám. Trong khi thực tế, có những trường hợp chỉ cần điều chỉnh giấc ngủ, giảm stress, tập lại thể lực, giảm cân hoặc xử lý trầm cảm sớm là ham muốn đã cải thiện rõ rệt.

5. Nam giới nên làm gì khi rơi vào giai đoạn này?

Điều đầu tiên là đừng hoảng. Mất ham muốn trong một giai đoạn không tự động có nghĩa là “hỏng rồi”. Việc cần làm là nhìn lại toàn bộ nhịp sống của mình. Dạo này ngủ có đủ không? Có đang làm việc quá sức không? Có đang uống rượu bia nhiều không? Có đang ở trong một mối quan hệ căng thẳng hoặc âm thầm chất chứa nhiều bực bội không?

Điều thứ hai là đừng tự điều trị theo lời đồn. Nhiều người chỉ cần nghe chữ “testosterone” là tự mua thuốc, trong khi nguyên nhân thật có thể là trầm cảm, stress, béo bụng hoặc tiền đái tháo đường. Điều trị sai không những không giúp ích mà đôi khi còn làm cơ thể rối hơn.

Điều thứ ba là đi khám đúng chuyên khoa nếu tình trạng kéo dài. Một cuộc đánh giá bài bản sẽ giúp trả lời xem vấn đề nằm ở hormone, giấc ngủ, chuyển hóa, thuốc đang dùng hay tâm lý. Khi nguyên nhân được gọi đúng tên, việc xử lý mới thật sự hiệu quả.

Kết luận

Ở góc nhìn y học, có những giai đoạn nam giới hoàn toàn không có nhu cầu dù trước đó rất bình thường là điều không hiếm. Đó có thể là phản ứng tạm thời của cơ thể trước stress, thiếu ngủ, kiệt sức và áp lực cảm xúc; cũng có thể là dấu hiệu của rối loạn nội tiết, chuyển hóa hoặc bệnh lý tâm thần cần được quan tâm. Vì vậy, mất ham muốn không nên bị xem là điều đáng xấu hổ, nhưng cũng không nên xem nhẹ nếu nó kéo dài. Nhiều khi, điều cơ thể cần không phải là thêm một viên thuốc, mà là được nghỉ ngơi, được điều chỉnh lối sống và được thăm khám đúng lúc.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health