Siêu Âm Tuyến Tiền Liệt Có Cần Thiết Trước Khi Thụ Tinh Nhân Tạo?

---

Trước khi thụ tinh nhân tạo, nhiều nam giới thường nghĩ chỉ cần làm tinh dịch đồ là xong. Thực tế, tinh dịch đồ (semen analysis) vẫn là xét nghiệm nền tảng, nhưng trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm tuyến tiền liệt qua trực tràng (transrectal ultrasound – TRUS) để kiểm tra “đường ra” của tinh trùng có bị tắc nghẽn hay không. Nói vui một chút: tinh hoàn là “nhà máy”, còn tuyến tiền liệt, túi tinh và ống phóng tinh là “đường vận chuyển”. Nhà máy chạy tốt mà đường bị kẹt xe thì kết quả vẫn có thể không như mong muốn.

1. Siêu âm tuyến tiền liệt giúp xem gì?

Siêu âm tuyến tiền liệt, đặc biệt là siêu âm qua trực tràng, giúp bác sĩ quan sát tuyến tiền liệt, túi tinh và ống phóng tinh. Đây là các cấu trúc có liên quan đến quá trình tạo thành và phóng tinh dịch ra ngoài.

Theo chương của Gurkan, Harbin và Hellstrom trong sách Ultrasonography in Reproductive Medicine and Infertility, siêu âm qua trực tràng có thể giúp phát hiện các bất thường như nang, vôi hóa, giãn túi tinh, giãn ống phóng tinh hoặc dấu hiệu tắc nghẽn đường xuất tinh.

2. Có phải ai trước thụ tinh nhân tạo cũng cần làm?

Không. Siêu âm tuyến tiền liệt không phải xét nghiệm bắt buộc cho mọi nam giới trước thụ tinh nhân tạo trong buồng tử cung IUI (intrauterine insemination) hoặc thụ tinh trong ống nghiệm IVF (in vitro fertilization).

Thông thường, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định khi tinh dịch đồ có dấu hiệu bất thường như lượng tinh dịch quá ít, không có tinh trùng, tinh trùng quá thấp, pH tinh dịch thấp, nghi ngờ tắc ống phóng tinh hoặc bất thường túi tinh. Nói cách khác, siêu âm không phải để “làm cho đủ bộ”, mà để trả lời một câu hỏi cụ thể: tinh trùng có đang bị nghẽn ở đường ra hay không?

3. Siêu âm có đánh giá được khả năng sinh sản không?

Siêu âm tuyến tiền liệt không trực tiếp kết luận một người nam “có sinh sản được hay không”. Khả năng sinh sản nam còn phụ thuộc vào số lượng tinh trùng, độ di động, hình dạng tinh trùng, nội tiết, tinh hoàn, giãn tĩnh mạch tinh, viêm nhiễm, lối sống và bệnh nền.

Tuy nhiên, siêu âm rất hữu ích khi cần tìm nguyên nhân phía sau một tinh dịch đồ bất thường. Theo nghiên cứu của Engin và cộng sự (2009) công bố trên Fertility and Sterility, trong 70 nam giới nghi tắc ống phóng tinh, siêu âm qua trực tràng ghi nhận dấu hiệu tắc ở 55 người, tương đương 78,6%; nhưng khi xác nhận thêm, chỉ 27/55 trường hợp, tức 49,1%, thật sự có tắc. Con số này cho thấy siêu âm có giá trị định hướng, nhưng vẫn cần bác sĩ diễn giải cùng các xét nghiệm khác.

4. Nam giới nên chuẩn bị gì trước hỗ trợ sinh sản?

Trước khi làm IUI hoặc IVF, nam giới nên khám nam khoa, làm tinh dịch đồ đúng chuẩn, kiêng xuất tinh theo hướng dẫn, kiểm tra viêm nhiễm và nội tiết khi cần. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ tắc nghẽn, đau khi xuất tinh, tinh dịch quá ít hoặc không có tinh trùng, bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm tuyến tiền liệt – túi tinh.

Điều quan trọng là không nên tự yêu cầu xét nghiệm theo kiểu “làm hết cho chắc”, cũng không nên bỏ qua khi bác sĩ đã có chỉ định. Trong hiếm muộn nam, mỗi xét nghiệm là một mảnh ghép; thiếu thì khó đoán, thừa thì tốn công mà chưa chắc thêm giá trị.

Kết luận

Siêu âm tuyến tiền liệt có thể hỗ trợ đánh giá chức năng sinh sản nam trước thụ tinh nhân tạo, nhất là khi nghi ngờ tắc ống phóng tinh, bất thường túi tinh hoặc nguyên nhân sau tinh hoàn. Tuy nhiên, đây không phải xét nghiệm bắt buộc cho tất cả nam giới và không thay thế tinh dịch đồ. Cách tiếp cận hợp lý là khám nam khoa, làm tinh dịch đồ trước, sau đó bác sĩ sẽ quyết định có cần siêu âm tuyến tiền liệt hay không.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health