Lãnh Cảm Hay Kiệt Sức: Khi “Hết Hứng” Chưa Chắc Là Hết Yêu

---

Có những giai đoạn nam giới thấy mình tụt năng lượng toàn diện: sáng mở mắt đã mệt, đi làm như kéo xe lên dốc, về nhà chỉ muốn nằm im, còn chuyện gần gũi thì nguội dần. Nhiều người vội nghĩ mình “lãnh cảm”, sinh lý xuống dốc hoặc tình cảm có vấn đề. Nhưng đôi khi, ham muốn giảm không phải vì hết yêu, mà vì cơ thể đã bị vắt kiệt quá lâu.

1. Lãnh cảm ở nam giới là gì?

Trong đời thường, “lãnh cảm” thường được hiểu là giảm hoặc mất hứng thú với chuyện gần gũi. Trong y khoa, khái niệm gần hơn là giảm ham muốn tình dục (low sexual desire) hoặc rối loạn giảm ham muốn tình dục (hypoactive sexual desire disorder – HSDD) khi tình trạng kéo dài, lặp lại và gây khó chịu cho bản thân hoặc ảnh hưởng mối quan hệ.

Theo nghiên cứu của Brotto (2010) công bố trên The Journal of Sexual Medicine, giảm ham muốn ở nam giới liên quan đến sức khỏe thể chất, tâm lý, mối quan hệ và chất lượng sống; các khảo sát lớn ghi nhận tỷ lệ nam giới báo cáo giảm ham muốn khoảng 14–17%tùy nhóm tuổi.

2. Kiệt sức có thể làm tắt “đèn ham muốn”

Kiệt sức, hay burnout, là tình trạng cạn kiệt năng lượng do căng thẳng kéo dài, thường liên quan đến công việc, áp lực cuộc sống, thiếu ngủ và quá tải tinh thần. Khi não bộ còn đang lo deadline, tiền bạc, gia đình, trách nhiệm và đủ thứ hóa đơn cuộc đời, cơ thể rất khó chuyển sang chế độ lãng mạn.

Lúc này, giảm ham muốn không hẳn là “hỏng sinh lý”. Nhiều khi hệ thống chỉ đang báo: quá tải, xin bảo trì.

3. Phân biệt thế nào?

Nếu là kiệt sức, nam giới thường mất hứng thú với nhiều thứ cùng lúc: công việc, bạn bè, ăn uống, tập luyện, giải trí và cả chuyện tình cảm. Người bệnh dễ cáu, ngủ kém, khó tập trung, sáng dậy đã thấy hết pin. Khi được nghỉ ngơi, ngủ tốt hơn và giảm áp lực, ham muốn có thể dần quay lại.

Nếu chủ yếu chỉ giảm ham muốn tình dục, trong khi các mặt khác vẫn ổn, cần nghĩ nhiều hơn đến các yếu tố nam khoa như testosterone thấp, rối loạn cương, tác dụng phụ thuốc, bệnh nền chuyển hóa, căng thẳng trong mối quan hệ hoặc lo âu về phong độ.

Một câu hỏi đơn giản là: “Tôi chỉ mất hứng thú với chuyện gần gũi, hay đang mất hứng thú với gần như mọi thứ?”.

4. Giấc ngủ là thủ phạm hay bị bỏ quên

Nhiều nam giới đi tìm thuốc bổ, nhưng lại quên mình đang ngủ quá ít. Testosterone là hormone quan trọng đối với năng lượng, ham muốn và sức khỏe nam giới. Theo nghiên cứu của Leproult và Van Cauter (2011) công bố trên JAMA, sau 1 tuần ngủ 5 giờ mỗi đêm, testosterone ban ngày ở nam giới trẻ khỏe mạnh giảm khoảng 10–15%.

Vì vậy, trước khi tự kết luận mình “lãnh cảm”, hãy nhìn lại vài chuyện rất đời: gần đây có thức khuya liên tục không, stress có kéo dài không, rượu bia có nhiều không, cân nặng có tăng không, còn vận động không?

5. Lời khuyên từ bác sĩ nam khoa

Nam giới không nên tự mua thuốc tăng cường sinh lý khi chưa biết nguyên nhân. Giảm ham muốn có thể liên quan đến nội tiết, mạch máu, thần kinh, tâm lý, giấc ngủ, bệnh nền và chất lượng mối quan hệ.

Nếu tình trạng kéo dài vài tuần đến vài tháng, kèm mệt mỏi, rối loạn cương, mất ngủ, tăng cân, buồn bã, lo âu hoặc ảnh hưởng quan hệ vợ chồng, nên đi khám nam khoa. Bác sĩ có thể đánh giá bệnh sử, thuốc đang dùng, lối sống, tâm lý và chỉ định các xét nghiệm cần thiết như testosterone buổi sáng, đường huyết, mỡ máu hoặc tuyến giáp.

Kết luận

Lãnh cảm và kiệt sức có thể giống nhau ở điểm đều làm nam giới giảm ham muốn và giảm kết nối cảm xúc. Tuy nhiên, kiệt sức thường đi kèm cạn kiệt toàn thân, mất hứng thú với nhiều hoạt động; còn giảm ham muốn tình dục kéo dài, gây lo lắng hoặc ảnh hưởng mối quan hệ cần được đánh giá như một vấn đề nam khoa – tâm lý – nội tiết tổng hợp. Đừng vội tự trách mình “hết phong độ”; đôi khi cơ thể chỉ đang gửi hóa đơn cho những tháng ngày bị vắt kiệt quá lâu.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health