Anh 42 tuổi, làm quản lý, lịch làm việc kín từ sáng đến tối. Gần một năm nay, anh thấy ham muốn giảm, đôi lúc cương kém hơn trước, bụng tăng nhanh, ngủ không sâu, thỉnh thoảng tiểu đêm. Vợ khuyên đi khám, anh gạt đi: “Chắc do mệt thôi, nghỉ vài hôm là hết”. Nhưng vài hôm ấy kéo dài thành nhiều tháng.
Không ít nam giới cũng như vậy. Họ có thể nhớ lịch bảo dưỡng ô tô, lịch họp đối tác, lịch đóng học phí cho con, nhưng lại quên mất cơ thể mình cũng cần được kiểm tra định kỳ. Đặc biệt với sức khỏe nam khoa, nhiều người chỉ đi khám khi đau nhiều, yếu rõ, hiếm muộn lâu năm hoặc đời sống vợ chồng đã căng thẳng.
Điều đáng nói là sự chần chừ ấy không đơn giản là chủ quan. Đằng sau chuyện ngại đi khám nam khoa định kỳ là cả một lớp tâm lý phức tạp: xấu hổ, sợ bị đánh giá, sợ mất phong độ, sợ bị kết luận “yếu sinh lý”, “vô sinh” hoặc mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Không đau không có nghĩa là không cần khám
Với nhiều nam giới, sức khỏe thường được hiểu rất đơn giản: còn đi làm được, còn sinh hoạt được, chưa đau dữ dội thì chưa cần đi khám. Nhưng sức khỏe nam khoa không phải lúc nào cũng báo động bằng cơn đau rõ ràng.
Rối loạn cương (erectile dysfunction), giảm ham muốn tình dục (low sexual desire), xuất tinh sớm, đau tức tinh hoàn âm ỉ, viêm nhiễm sinh dục, tiểu khó, tiểu đêm, bất thường tinh dịch, giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn nội tiết hoặc vô sinh nam (male infertility) có thể diễn tiến từ từ. Ban đầu chỉ là “hơi khác trước”, sau đó mới ảnh hưởng đến sự tự tin, quan hệ vợ chồng và chất lượng sống.
Theo nghiên cứu của Galdas và cộng sự năm 2005 công bố trên Journal of Advanced Nursing, nam giới có xu hướng ít tìm kiếm sự hỗ trợ y tế hơn phụ nữ trong nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau, từ bệnh thể chất đến sức khỏe tinh thần. Một phần nguyên nhân đến từ quan niệm nam giới phải mạnh mẽ, chịu đựng tốt và không nên than phiền quá nhiều.
Trong nam khoa, tâm lý này càng rõ hơn. Một người đàn ông có thể nói về đau lưng, đau dạ dày khá dễ dàng, nhưng khi nhắc đến cương kém, giảm ham muốn, tinh dịch bất thường hay nghi ngờ viêm nhiễm vùng kín, câu chuyện lập tức trở nên khó mở lời.
Rào cản lớn nhất đôi khi không nằm ở bệnh, mà nằm ở chữ “ngại”
Nhiều nam giới không đi khám không phải vì không quan tâm đến sức khỏe, mà vì họ sợ phải đối diện với những vấn đề gắn liền với bản lĩnh, phong độ và hình ảnh nam tính của mình. Trong suy nghĩ của không ít người, đi khám nam khoa đồng nghĩa với việc thừa nhận mình “có vấn đề”.
Có người sợ bị bác sĩ phán xét. Có người ngại phải khám vùng kín. Có người lo thông tin cá nhân bị lộ. Có người không muốn nói với vợ vì sợ vợ lo, sợ vợ buồn hoặc tệ hơn là sợ bị hiểu nhầm. Cũng có người từng có trải nghiệm không tốt: tư vấn mơ hồ, quảng cáo quá mức, chi phí không minh bạch, khiến họ càng e dè với hai chữ “nam khoa”.
Ở góc độ xã hội, nam giới thường được kỳ vọng là người gánh vác, kiếm tiền, quyết đoán, ít than vãn. Nhưng chính kỳ vọng ấy đôi khi khiến họ trì hoãn chăm sóc bản thân. Họ có thể rất trách nhiệm với gia đình, công việc, nhân viên, đối tác, nhưng lại đặt sức khỏe của mình ở cuối danh sách ưu tiên.
Theo nghiên cứu của Leproult và Van Cauter năm 2011 công bố trên JAMA, chỉ sau một tuần ngủ giới hạn khoảng 5 giờ mỗi đêm, nồng độ testosterone ban ngày ở nam giới trẻ khỏe mạnh đã giảm khoảng 10–15%. Con số này cho thấy sức khỏe tình dục nam không thể tách khỏi giấc ngủ, stress, nhịp sống và sức khỏe toàn thân.
Khám nam khoa định kỳ là chăm sóc phong độ một cách văn minh
Theo chuyên gia nam khoa TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, khám nam khoa định kỳ không chỉ là khám cơ quan sinh dục. Đó là cơ hội đánh giá toàn diện sức khỏe tình dục nam (male sexual health), sức khỏe sinh sản nam giới (male reproductive health), nội tiết, chuyển hóa, giấc ngủ, stress, tâm lý và chất lượng quan hệ cặp đôi.
Tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy từng thăm khám cho một nam bệnh nhân 44 tuổi, làm quản lý doanh nghiệp, đã có gia đình. Trong khoảng 10 tháng, anh giảm ham muốn, cương kém hơn trước, tăng vòng bụng, hay mệt, ngủ trung bình 5–6 giờ mỗi đêm. Anh trì hoãn đi khám vì nghĩ “đàn ông ngoài 40 ai chẳng vậy” và sợ vợ biết mình phải đi khám vì chuyện sinh lý.
Khi được đánh giá, bệnh nhân có BMI 27,8 kg/m² ở mức thừa cân, vòng bụng 96 cm tăng, huyết áp 138/86 mmHg ở ngưỡng cao, glucose đói 5,9 mmol/L tăng nhẹ, HbA1c 5,8% ở ngưỡng cận cao, triglyceride 2,2 mmol/L tăng, LDL-C 3,5 mmol/L hơi cao. Testosterone toàn phần 11,5 nmol/L ở vùng bình thường thấp. Bên cạnh đó, bệnh nhân có rối loạn cương nhẹ, stress công việc kéo dài và bắt đầu né tránh thân mật vì sợ “không hoàn thành tốt”.
Theo BS Duy, điểm đáng tiếc ở nhiều trường hợp là người bệnh thường đến sau nhiều tháng tự chịu đựng. Khi đó, vấn đề sinh lý đã kéo theo lo âu, giảm tự tin, né tránh gần gũi và căng thẳng trong quan hệ vợ chồng. Nếu được đánh giá sớm, nhiều rối loạn có thể được xử trí từ gốc, thay vì chỉ tìm một loại thuốc “tăng phong độ” tạm thời.
BS Duy, chuyên gia nam khoa với hơn 20 năm kinh nghiệm trong điều trị rối loạn tình dục nam, rối loạn cương, rối loạn ham muốn, xuất tinh sớm, vô sinh nam, vi phẫu thuật nam khoa và tạo hình sinh dục, cho rằng chăm sóc nam khoa hiện đại cần tiếp cận liên ngành. Một người đàn ông cương kém hoặc giảm ham muốn không chỉ cần nghĩ đến testosterone, mà còn cần xem lại giấc ngủ, cân nặng, vòng bụng, huyết áp, đường huyết, mỡ máu, thuốc đang sử dụng, stress, tâm lý và quan hệ vợ chồng.
Kết luận
Nam giới ngại đi khám nam khoa định kỳ là chuyện có thật, liên quan đến tâm lý xấu hổ, định kiến nam tính, áp lực phong độ, nỗi sợ bị đánh giá và cả những trải nghiệm y tế chưa tốt. Nhưng trì hoãn không làm vấn đề biến mất; nhiều khi chỉ khiến lo âu, né tránh và mâu thuẫn âm thầm lớn dần.
Khám nam khoa định kỳ không làm giảm bản lĩnh đàn ông. Ngược lại, đó là cách chăm sóc phong độ một cách văn minh, kín đáo và có trách nhiệm. Khi nam giới chủ động kiểm tra sức khỏe tình dục, sinh sản và toàn thân, họ không chỉ bảo vệ chính mình, mà còn bảo vệ sự tự tin, đời sống vợ chồng, khả năng sinh sản và chất lượng sống lâu dài.
