“Bác sĩ ơi, em tính thắt ống dẫn tinh cho vợ đỡ phải uống thuốc tránh thai. Nhưng lỡ vài năm nữa đổi ý muốn có thêm con thì sao? Với lại thắt rồi có yếu sinh lý không?”
Đó là thắc mắc khá thường gặp ở nam giới khi cân nhắc thắt ống dẫn tinh. Có người lo thủ thuật sẽ ảnh hưởng testosterone, khả năng cương hoặc khiến “tinh hoàn hết hoạt động”. Người khác lại nghĩ đơn giản rằng nếu muốn có con trở lại thì chỉ cần “nối lại là xong”.
Thực tế, thắt ống dẫn tinh là một phương pháp tránh thai nam hiệu quả cao và nhìn chung an toàn. Tuy nhiên, trước khi thực hiện, nam giới cần hiểu rõ cả biến chứng có thể gặp lẫn khả năng phục hồi sinh sản sau này.
Thắt ống dẫn tinh có làm yếu sinh lý không?
Thắt ống dẫn tinh là thủ thuật làm gián đoạn đường đi của tinh trùng từ tinh hoàn ra ngoài bằng cách cắt, thắt hoặc làm tắc hai ống dẫn tinh.
Điều quan trọng là thủ thuật này không can thiệp vào chức năng sản xuất testosterone của tinh hoàn.
Nam giới sau thắt ống dẫn tinh vẫn có ham muốn, vẫn cương, đạt cực khoái và xuất tinh gần như bình thường. Thể tích tinh dịch cũng không thay đổi đáng kể vì tinh trùng chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng lượng tinh dịch; phần lớn dịch xuất tinh được tạo ra từ túi tinh và tuyến tiền liệt.
Theo hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ, thắt ống dẫn tinh không được chứng minh làm tăng nguy cơ rối loạn cương, giảm ham muốn hay suy giảm testosterone.
Tuy vậy, cũng như bất kỳ thủ thuật ngoại khoa nào, thắt ống dẫn tinh không hoàn toàn không có biến chứng.
Trong vài ngày đầu, nam giới có thể đau nhẹ, sưng hoặc bầm vùng bìu. Một số trường hợp xuất hiện tụ máu, nhiễm trùng vết mổ hoặc u hạt tinh trùng – một nốt nhỏ hình thành do tinh trùng rò ra mô xung quanh vị trí thắt.
Hiếm hơn là đau bìu kéo dài sau thủ thuật, thường được gọi là hội chứng đau sau thắt ống dẫn tinh. Phần lớn nam giới không gặp biến chứng nghiêm trọng, nhưng nguy cơ này vẫn cần được tư vấn trước khi quyết định.
Một điểm khác dễ bị bỏ sót là thắt ống dẫn tinh không có tác dụng tránh thai ngay lập tức. Sau thủ thuật, tinh trùng vẫn có thể còn tồn tại trong đoạn đường dẫn tinh phía dưới vị trí thắt. Vì vậy, người nam vẫn cần sử dụng biện pháp tránh thai khác cho đến khi xét nghiệm tinh dịch sau thủ thuật xác nhận không còn tinh trùng hoặc chỉ còn lượng rất nhỏ tinh trùng bất động theo tiêu chuẩn chuyên môn.
Thắt rồi có nối lại được không?
Câu trả lời là: có thể, nhưng không nên xem việc nối lại như một sự bảo đảm chắc chắn.
Phẫu thuật nối lại ống dẫn tinh thường được thực hiện bằng vi phẫu. Nếu hai đầu ống dẫn tinh còn thuận lợi, bác sĩ có thể nối trực tiếp ống dẫn tinh với ống dẫn tinh, gọi là vasovasostomy.
Tuy nhiên, nếu sau nhiều năm thắt xuất hiện tắc nghẽn thứ phát ở mào tinh, phẫu thuật có thể phức tạp hơn và phải nối trực tiếp ống dẫn tinh với mào tinh, gọi là vasoepididymostomy.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, điều nam giới cần hiểu là có hai khái niệm khác nhau: tinh trùng xuất hiện trở lại trong tinh dịch và vợ chồng có thai tự nhiên thành công.
Một ca nối lại có thể giúp tinh trùng xuất hiện trở lại, nhưng việc có con còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như thời gian từ khi thắt đến khi nối, tình trạng tinh hoàn – mào tinh, chất lượng tinh trùng, tuổi của người vợ, dự trữ buồng trứng và các yếu tố sinh sản nữ.
Thông thường, thời gian sau thắt càng kéo dài, khả năng xuất hiện thêm vị trí tắc nghẽn ở mào tinh càng tăng và việc nối lại càng có thể khó khăn.
Vì vậy, tư duy “thắt trước, vài năm nữa muốn có con thì nối lại” không phải là lựa chọn lý tưởng về mặt kế hoạch sinh sản.
Lỡ thắt rồi, muốn có con thì còn cách nào?
Nam giới đã thắt ống dẫn tinh nhưng sau đó thay đổi kế hoạch gia đình vẫn còn cơ hội có con bằng hai hướng chính.
Hướng thứ nhất là vi phẫu nối lại ống dẫn tinh nhằm phục hồi đường đi tự nhiên của tinh trùng. Phương án này có thể phù hợp với những cặp đôi mà người vợ còn trẻ, chức năng sinh sản tốt và hai người mong muốn có nhiều hơn một con.
Hướng thứ hai là lấy tinh trùng trực tiếp từ mào tinh hoặc tinh hoàn, sau đó sử dụng tinh trùng cho kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, phổ biến nhất là thụ tinh trong ống nghiệm kết hợp tiêm tinh trùng vào bào tương noãn – ICSI.
Trong thực tế tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy cho rằng lựa chọn giữa nối lại ống dẫn tinh và lấy tinh trùng làm IVF không nên chỉ dựa vào mong muốn của người chồng.
Ví dụ, một nam giới 35 tuổi đã thắt ống dẫn tinh 3 năm, vợ 29 tuổi và dự trữ buồng trứng tốt có thể được cân nhắc rất khác với một người đã thắt hơn 15 năm và người vợ đang ở tuổi 40.
Ở trường hợp thứ hai, yếu tố thời gian đối với khả năng sinh sản của người vợ đôi khi trở nên quan trọng hơn việc cố gắng phục hồi hoàn toàn đường dẫn tinh.
Đó là lý do đánh giá trước điều trị nên thực hiện ở cả hai vợ chồng, thay vì chỉ tập trung vào việc “ống dẫn tinh có nối được hay không”.
Kết luận
Thắt ống dẫn tinh là phương pháp tránh thai nam hiệu quả cao, tương đối an toàn và không làm mất testosterone, ham muốn hay khả năng cương của nam giới.
Một số biến chứng có thể xảy ra như đau, sưng bìu, tụ máu, nhiễm trùng, u hạt tinh trùng hoặc hiếm hơn là đau bìu kéo dài.
Sau khi thắt, ống dẫn tinh có thể được nối lại bằng vi phẫu, nhưng khả năng phục hồi tinh trùng và khả năng có thai tự nhiên không thể bảo đảm tuyệt đối.
Nếu đã thắt mà muốn có con, nam giới vẫn có hai lựa chọn chính: vi phẫu nối lại đường dẫn tinh hoặc lấy tinh trùng trực tiếp từ mào tinh – tinh hoàn để thực hiện hỗ trợ sinh sản.
Vì vậy, trước khi thắt ống dẫn tinh, nam giới nên xem đây là một quyết định mang tính lâu dài. Nếu vẫn còn khả năng muốn sinh thêm con trong tương lai, nên trao đổi kỹ với bác sĩ nam khoa và có thể cân nhắc lưu trữ tinh trùng trước khi thực hiện thủ thuật.
