“Ông bạn tôi cứ than đứng lâu là vùng bẹn nằng nặng, hơi tức khó chịu. Ngồi xuống hoặc nằm nghỉ thì dễ chịu hơn. Không biết có phải bệnh nam khoa không bác sĩ?”
Cảm giác này nghe có vẻ mơ hồ, nhưng trong thực tế nam giới lại gặp khá thường xuyên. Có người mô tả như “bị kéo xuống”, “tức tức một bên”, “không đau hẳn nhưng cứ vướng vướng”. Vì vị trí nằm sát tinh hoàn và cơ quan sinh dục nên nhiều người lập tức nghĩ đến bệnh tinh hoàn.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, cảm giác nặng vùng bẹn khi đứng lâu có thể liên quan đến bệnh nam khoa, nhưng cũng có thể xuất phát từ thành bụng, cơ – gân hoặc những cấu trúc lân cận. Muốn biết nguyên nhân, vị trí chính xác của cảm giác khó chịu và những triệu chứng đi kèm rất quan trọng.
Đứng lâu càng nặng, nằm xuống lại đỡ: cần nghĩ đến giãn tĩnh mạch thừng tinh
Một trong những nguyên nhân nam khoa đáng lưu ý là giãn tĩnh mạch thừng tinh. Đây là tình trạng hệ thống tĩnh mạch quanh tinh hoàn giãn bất thường, thường gặp bên trái.
Nam giới có thể không đau rõ mà chỉ cảm giác nặng, tức âm ỉ hoặc khó chịu vùng bìu – bẹn. Đặc điểm khá điển hình là triệu chứng tăng khi đứng lâu, vận động nhiều hoặc vào cuối ngày và giảm khi nằm nghỉ. Mayo Clinic cũng mô tả đau do giãn tĩnh mạch thừng tinh thường là cảm giác âm ỉ, khó chịu tăng khi đứng và có xu hướng giảm khi nằm.
Có trường hợp giãn lớn, người bệnh sờ phía trên tinh hoàn thấy những búi mềm ngoằn ngoèo thường được ví như một “búi giun”. Nhưng nhiều trường hợp nhẹ hoàn toàn không nhìn thấy bằng mắt thường.
Ở góc độ sức khỏe sinh sản nam giới, BS Duy lưu ý rằng giãn tĩnh mạch thừng tinh không chỉ liên quan đến cảm giác đau hay nặng bìu. Ở một số nam giới, bệnh còn liên quan đến suy giảm chức năng tinh hoàn và chất lượng tinh trùng.
Hướng dẫn của Hội Tiết niệu châu Âu cho biết giãn tĩnh mạch thừng tinh hiện diện ở khoảng 15% nam giới nói chung và gặp nhiều hơn ở nhóm nam giới có bất thường tinh dịch hoặc hiếm muộn. Tuy nhiên, không phải ai có giãn tĩnh mạch thừng tinh cũng cần phẫu thuật. Việc điều trị phụ thuộc triệu chứng, mức độ giãn, kích thước tinh hoàn, tinh dịch đồ và kế hoạch sinh con.
Khi khám, bác sĩ thường đánh giá người bệnh cả khi đứng và nằm, có thể yêu cầu nghiệm pháp Valsalva – tức rặn nhẹ để các tĩnh mạch giãn bộc lộ rõ hơn. Khi cần, siêu âm Doppler bìu giúp đánh giá đường kính tĩnh mạch và dòng máu trào ngược.
Nhưng vùng bẹn nặng chưa chắc là do tinh hoàn
Một nguyên nhân khác rất dễ nhầm với bệnh nam khoa là thoát vị bẹn.
Người bệnh có thể cảm thấy nặng, căng hoặc tức vùng bẹn khi đứng lâu, ho, rặn, bê vật nặng hoặc vận động. Một số người thấy một khối phồng xuất hiện ở bẹn khi đứng nhưng nhỏ đi hoặc biến mất khi nằm.
Mayo Clinic ghi nhận thoát vị bẹn có thể gây cảm giác đau, khó chịu hoặc áp lực vùng bẹn, đặc biệt khi cúi người, ho hoặc nâng vật nặng. Khối phồng thường rõ hơn khi người bệnh đứng. Nếu khối thoát vị xuống thấp, nam giới thậm chí có thể đau hoặc sưng quanh tinh hoàn nên càng dễ tưởng là bệnh nam khoa.
Ngoài ra còn một nhóm nguyên nhân ít “nam khoa” hơn nhưng rất phổ biến: căng cơ hoặc gân vùng bẹn, nhất là ở người tập gym, chạy bộ, đá bóng, mang vật nặng hoặc vận động sai tư thế. Mayo Clinic cho biết tổn thương cơ, gân hoặc dây chằng là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất của đau vùng bẹn ở nam giới.
Nếu khó chịu xuất hiện sau buổi tập chân, squat nặng, đá bóng hoặc một động tác xoạc chân quá nhiệt tình, đôi khi vấn đề nằm ở cơ – gân chứ tinh hoàn vẫn hoàn toàn “vô can”.
Ngoài những nguyên nhân trên, viêm mào tinh, viêm tinh hoàn, tràn dịch màng tinh hoàn, nang mào tinh, sỏi đường tiết niệu hoặc một số bệnh lý vùng chậu cũng có thể tạo cảm giác đau lan hoặc nặng xuống vùng bẹn – bìu.
Khi nào chỉ cần đặt lịch khám, khi nào phải đi cấp cứu?
Nếu cảm giác nặng bẹn lặp lại nhiều ngày, xuất hiện thường xuyên khi đứng lâu hoặc kèm một bên bìu nặng hơn, nổi búi tĩnh mạch, có khối phồng vùng bẹn hay ảnh hưởng đến sinh hoạt, nam giới nên được khám trực tiếp.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, khám vùng bẹn – bìu không nên chỉ tập trung vào một điểm đau. Bác sĩ cần kiểm tra tinh hoàn, mào tinh, thừng tinh, hệ tĩnh mạch, ống bẹn và thành bụng; đồng thời hỏi thêm về tập luyện, công việc đứng lâu, triệu chứng tiểu tiện, đời sống tình dục và kế hoạch sinh sản. Tùy trường hợp có thể cần siêu âm Doppler bìu hoặc siêu âm vùng bẹn.
Riêng một tình huống không nên chờ là đau tinh hoàn hoặc bìu xuất hiện đột ngột và dữ dội, đặc biệt kèm sưng, buồn nôn hoặc tinh hoàn nằm cao bất thường. Đây có thể là xoắn tinh hoàn – tình trạng thừng tinh bị xoắn làm giảm hoặc mất dòng máu nuôi tinh hoàn và cần được xử trí cấp cứu.
Tương tự, nếu vùng bẹn có khối phồng đau đột ngột, căng cứng, không đẩy vào được, kèm buồn nôn, nôn hoặc sốt thì phải nghĩ đến biến chứng nghẹt của thoát vị bẹn và cần đi cấp cứu.
Kết luận
Cảm giác nặng và khó chịu vùng bẹn khi đứng lâu có thể liên quan đến bệnh nam khoa, trong đó giãn tĩnh mạch thừng tinh là một nguyên nhân khá điển hình, nhất là khi cảm giác tức tăng về cuối ngày và giảm khi nằm.
Tuy nhiên, triệu chứng tương tự cũng có thể gặp trong thoát vị bẹn, căng cơ – gân và nhiều bệnh lý khác. Vì vậy, chỉ dựa vào cảm giác “nặng bẹn” thì chưa thể chẩn đoán.
Nếu triệu chứng cứ lặp đi lặp lại, có khối bất thường ở bẹn – bìu hoặc một bên tinh hoàn có cảm giác nặng rõ hơn, việc khám nam khoa và siêu âm khi cần thiết sẽ giúp tìm nguyên nhân chính xác hơn.
Còn nếu đang bình thường mà đột ngột đau dữ dội vùng tinh hoàn – bìu, lúc đó đừng áp dụng chiến thuật “để mai xem có hết không”. Đây là tình huống nên được đánh giá cấp cứu càng sớm càng tốt.
