Bệnh lý bìu ở nam giới có thể biểu hiện bằng đau tinh hoàn, sưng bìu, nổi cục, bìu đỏ nóng, nặng bìu, tinh hoàn lệch bất thường hoặc đau sau quan hệ. Một số nguyên nhân lành tính, nhưng cũng có tình huống cần cấp cứu như xoắn tinh hoàn, viêm nhiễm nặng, chấn thương bìu hoặc khối u tinh hoàn. Nam giới nên đi khám Nam khoa – Tiết niệu sớm khi có đau đột ngột, sưng nhanh, sốt, buồn nôn, tiểu buốt, khối cứng trong tinh hoàn hoặc triệu chứng kéo dài không rõ nguyên nhân.
Bìu là gì và vì sao nam giới không nên chủ quan khi bìu bất thường?
Bìu là túi da nằm dưới dương vật, chứa hai tinh hoàn, mào tinh hoàn, đoạn đầu ống dẫn tinh, mạch máu, thần kinh và các cấu trúc thừng tinh. Vai trò quan trọng nhất của bìu là bảo vệ tinh hoàn và duy trì nhiệt độ phù hợp cho quá trình sinh tinh.
Chính vì chứa nhiều cơ quan liên quan trực tiếp đến sinh sản và nội tiết nam, các bất thường ở bìu không nên được xem là chuyện nhỏ. Một cơn đau bìu có thể chỉ do va chạm nhẹ, nhưng cũng có thể là xoắn tinh hoàn. Một khối nhỏ trong bìu có thể là nang mào tinh lành tính, nhưng cũng có thể là dấu hiệu u tinh hoàn. Một cảm giác nặng bìu kéo dài có thể do giãn tĩnh mạch thừng tinh, ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng ở một số nam giới.
Điểm khó là nhiều bệnh lý bìu có triệu chứng khá giống nhau: đau, sưng, tức, nặng, nổi cục. Vì vậy, tự quan sát bằng mắt hoặc sờ tại nhà thường không đủ để kết luận. Khám Nam khoa – Tiết niệu kết hợp siêu âm bìu – tinh hoàn là cách an toàn hơn để xác định nguyên nhân.
Bệnh lý bìu ở nam giới thường gặp gồm những gì?
Bệnh lý bìu là nhóm bệnh liên quan đến da bìu, tinh hoàn, mào tinh hoàn, thừng tinh, mạch máu bìu và các cấu trúc vùng bẹn – bìu. Những bệnh thường gặp gồm:
- Xoắn tinh hoàn.
- Viêm mào tinh hoàn.
- Viêm tinh hoàn.
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Nang mào tinh hoàn.
- Tràn dịch màng tinh hoàn.
- Thoát vị bẹn lan xuống bìu.
- Chấn thương bìu – tinh hoàn.
- U tinh hoàn.
- Viêm da bìu, nấm bìu, chàm bìu.
- Đau bìu mạn tính.
- Đau bìu do viêm tuyến tiền liệt hoặc đau vùng chậu mạn tính.
Không phải bệnh nào cũng nguy hiểm như nhau. Tuy nhiên, nếu nam giới chỉ chờ triệu chứng tự hết, một số bệnh có thể gây hậu quả nặng như mất tinh hoàn, nhiễm trùng lan rộng, đau mạn tính hoặc ảnh hưởng khả năng sinh sản.
Dấu hiệu bệnh lý bìu cần đi khám sớm
Đau tinh hoàn hoặc đau bìu đột ngột, dữ dội
Đây là dấu hiệu quan trọng nhất cần đi khám ngay. Đau tinh hoàn đột ngột, đau dữ dội, đau một bên bìu, kèm buồn nôn hoặc nôn có thể là dấu hiệu xoắn tinh hoàn. Đây là tình trạng tinh hoàn xoay quanh trục thừng tinh, làm tắc mạch máu nuôi tinh hoàn.
Mayo Clinic nhấn mạnh đau tinh hoàn đột ngột, nghiêm trọng có thể là dấu hiệu xoắn tinh hoàn, tình trạng cần điều trị ngay để tránh mất tinh hoàn. Người bệnh cần đi khám khẩn cấp nếu đau tinh hoàn đột ngột hoặc đau kèm buồn nôn, sốt, ớn lạnh hay tiểu máu.
Nam giới không nên chờ “xem có bớt không” nếu cơn đau bìu xuất hiện dữ dội. Dù sau đó đau giảm, vẫn có khả năng xoắn tinh hoàn không hoàn toàn hoặc xoắn tự tháo, có nguy cơ tái phát.
Bìu sưng nhanh, đỏ, nóng hoặc đau khi chạm
Bìu sưng nhanh, đỏ nóng, căng tức và đau khi chạm thường gợi ý tình trạng viêm nhiễm cấp, chấn thương hoặc xoắn tinh hoàn. Nếu kèm sốt, mệt, tiểu buốt, tiểu rắt hoặc chảy dịch niệu đạo, cần nghĩ đến viêm mào tinh hoàn, viêm tinh hoàn hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu – sinh dục.
CDC mô tả viêm mào tinh hoàn cấp thường gây đau tinh hoàn một bên, đau khi sờ, có thể có tràn dịch màng tinh hoàn và sưng mào tinh hoàn; tình trạng viêm có thể lan sang tinh hoàn và làm thừng tinh đau, sưng.
Nếu viêm mào tinh hoàn không điều trị đúng, nam giới có thể bị đau bìu kéo dài, áp xe, tái phát viêm hoặc ảnh hưởng chất lượng tinh trùng.
Sờ thấy cục cứng trong tinh hoàn
Một khối cứng nằm trong tinh hoàn, đặc biệt nếu không đau, không di động rõ, tăng kích thước theo thời gian, cần được khám sớm. Đây là dấu hiệu không nên chủ quan vì có thể liên quan đến u tinh hoàn.
Không phải mọi khối ở bìu đều là ung thư. Nhiều trường hợp là nang mào tinh, tràn dịch, giãn tĩnh mạch hoặc tổn thương lành tính. Tuy nhiên, người bệnh thường khó phân biệt “cục ở mào tinh” với “cục trong tinh hoàn”. Cleveland Clinic khuyến cáo nên gặp nhân viên y tế ngay khi nhận thấy có khối ở tinh hoàn, vì một số khối bìu có thể ảnh hưởng sinh sản hoặc nghiêm trọng nếu không chẩn đoán và điều trị đúng.
Đặc biệt, ung thư tinh hoàn có thể xuất hiện ở nam giới trẻ. Vì vậy, mọi khối cứng bất thường ở tinh hoàn nên được siêu âm bìu kiểm tra.
Bìu nặng, tức âm ỉ, đau tăng khi đứng lâu
Cảm giác nặng bìu, tức tinh hoàn, đau âm ỉ về cuối ngày, đau tăng khi đứng lâu, vận động nhiều hoặc tập nặng có thể liên quan đến giãn tĩnh mạch thừng tinh. Bệnh thường gặp bên trái nhiều hơn.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh không phải lúc nào cũng cần phẫu thuật, nhưng cần đánh giá nếu người bệnh có đau kéo dài, tinh hoàn nhỏ hơn một bên, tinh dịch đồ bất thường hoặc đang chậm có con. Bác sĩ thường cần khám bìu ở tư thế đứng, siêu âm Doppler và xét nghiệm tinh dịch đồ khi cần.
Tinh hoàn bị kéo cao, nằm lệch hoặc xoay bất thường
Nếu một bên tinh hoàn đột ngột nằm cao hơn, xoay ngang, đau dữ dội hoặc bìu sưng nhanh, cần nghĩ đến xoắn tinh hoàn. Đây là tình huống không nên tự chườm, tự uống thuốc giảm đau hay chờ lịch khám thường.
Xoắn tinh hoàn có thể xảy ra ở nhiều lứa tuổi, thường gặp hơn ở thanh thiếu niên nhưng không loại trừ ở người trưởng thành. Điều trị càng sớm, khả năng bảo tồn tinh hoàn càng cao.
Đau bìu kèm tiểu buốt, tiểu rắt, chảy dịch niệu đạo
Đau bìu đi kèm triệu chứng tiết niệu hoặc chảy dịch ở đầu dương vật thường gợi ý viêm đường tiết niệu – sinh dục, viêm niệu đạo, viêm mào tinh hoàn hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Nam giới cần đặc biệt chú ý nếu gần đây có quan hệ không dùng bao cao su, quan hệ với bạn tình mới hoặc bạn tình có triệu chứng phụ khoa. Việc tự mua kháng sinh uống có thể làm bệnh giảm tạm thời nhưng không khỏi hẳn, gây kháng thuốc hoặc lây nhiễm qua lại cho bạn tình.
Đau bìu kèm đau khi xuất tinh hoặc xuất tinh ra máu
Đau bìu không chỉ đến từ tinh hoàn. Một số trường hợp đau lan từ tuyến tiền liệt, túi tinh hoặc vùng chậu. Nếu nam giới có đau khi xuất tinh, đau vùng đáy chậu, đau bụng dưới, tinh dịch có máu hoặc tinh dịch đổi màu, cần khám Nam khoa – Tiết niệu để đánh giá viêm tuyến tiền liệt, viêm túi tinh, viêm mào tinh hoàn hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục.
NIDDK ghi nhận viêm tuyến tiền liệt có thể gây tiểu nhiều, tiểu gấp, đau rát khi tiểu, đau vùng sinh dục, bẹn, bụng dưới hoặc lưng dưới, tiểu đêm, đau khi xuất tinh và bí tiểu.
Bìu to dần, căng nhưng ít đau
Bìu to dần, cảm giác căng nặng, ít đau hoặc không đau có thể do tràn dịch màng tinh hoàn, nang mào tinh, thoát vị bẹn hoặc khối bìu. Nhiều người chủ quan vì không đau, nhưng bìu to kéo dài vẫn cần khám để xác định nguyên nhân.
Thoát vị bẹn có thể làm vùng bẹn – bìu phồng to hơn khi đứng, ho, rặn hoặc nâng vật nặng; khối có thể nhỏ lại khi nằm. Nếu khối phồng đau nhiều, không đẩy lên được, kèm buồn nôn, nôn hoặc bí trung đại tiện, cần đi cấp cứu vì có nguy cơ thoát vị nghẹt.
Ngứa bìu, bong tróc, đỏ da hoặc chảy dịch da bìu
Không phải bệnh lý bìu nào cũng nằm bên trong tinh hoàn. Da bìu có thể bị nấm, viêm da tiếp xúc, chàm, viêm nang lông, nhiễm khuẩn da hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục gây tổn thương da.
Nam giới nên đi khám nếu:
- Ngứa bìu kéo dài.
- Da bìu đỏ, rát, bong vảy.
- Có mụn nước, vết loét, mụn mủ.
- Có mùi hôi, chảy dịch.
- Ngứa lan sang bẹn, dương vật.
- Tự bôi thuốc nhiều ngày không khỏi.
Tự dùng kem pha corticoid hoặc thuốc bôi không rõ loại có thể làm nấm lan rộng, da mỏng, teo da hoặc che lấp triệu chứng bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Những bệnh lý bìu nguy hiểm không được bỏ qua
Xoắn tinh hoàn
Xoắn tinh hoàn là cấp cứu ngoại khoa. Dấu hiệu điển hình là đau tinh hoàn đột ngột, dữ dội, thường một bên, có thể kèm buồn nôn, nôn, bìu sưng, tinh hoàn nằm cao. Điều trị chậm có thể làm tinh hoàn thiếu máu kéo dài và mất khả năng bảo tồn.
Nguyên tắc quan trọng: đau bìu cấp tính ở nam giới trẻ phải được xem là xoắn tinh hoàn cho đến khi bác sĩ loại trừ.
Viêm mào tinh hoàn – viêm tinh hoàn
Viêm mào tinh hoàn thường đau tăng dần, sưng đau phía sau tinh hoàn, có thể kèm tiểu buốt, sốt hoặc tiết dịch niệu đạo. Nguyên nhân có thể là nhiễm khuẩn đường tiết niệu hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục. Điều trị cần đúng tác nhân và đủ liệu trình.
U tinh hoàn
U tinh hoàn có thể biểu hiện bằng khối cứng không đau, tinh hoàn to lên, cảm giác nặng bìu hoặc đau âm ỉ. Phát hiện sớm rất quan trọng. Nam giới không nên vì ngại khám mà trì hoãn khi sờ thấy bất thường trong tinh hoàn.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh
Bệnh thường gây đau tức bìu âm ỉ, nặng bìu, đau tăng khi đứng lâu. Một số trường hợp liên quan đến tinh dịch đồ bất thường hoặc hiếm muộn nam. Khám đúng chuyên khoa giúp xác định cần theo dõi hay điều trị.
Thoát vị bẹn xuống bìu
Thoát vị bẹn có thể làm bìu to, căng, có khối phồng vùng bẹn. Nếu khối đau dữ dội, không đẩy lên được hoặc kèm nôn, cần cấp cứu.
Bệnh lý bìu có ảnh hưởng sinh sản không?
Có thể có, tùy nguyên nhân.
Tinh hoàn là nơi sản xuất tinh trùng và testosterone. Mào tinh hoàn là nơi tinh trùng trưởng thành. Thừng tinh chứa mạch máu và ống dẫn tinh. Vì vậy, các bệnh lý ở bìu nếu kéo dài hoặc điều trị muộn có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nam.
Những tình trạng có thể liên quan đến sinh sản gồm:
- Viêm mào tinh hoàn tái phát.
- Viêm tinh hoàn sau quai bị.
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Xoắn tinh hoàn điều trị muộn.
- Chấn thương tinh hoàn.
- Tắc nghẽn đường dẫn tinh.
- U tinh hoàn.
- Nhiễm trùng sinh dục do bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Nam giới đang mong con, có tinh dịch đồ bất thường, đau bìu kéo dài hoặc tinh hoàn nhỏ hơn một bên nên khám Nam khoa để đánh giá đầy đủ.
Bệnh lý bìu nên khám ở đâu?
Nam giới nên khám bệnh lý bìu tại chuyên khoa Nam khoa – Tiết niệu hoặc Nam học. Đây là các chuyên khoa phù hợp để đánh giá tinh hoàn, mào tinh hoàn, thừng tinh, bìu, tuyến tiền liệt, bệnh lây truyền qua đường tình dục và sức khỏe sinh sản nam.
Một nơi khám bệnh lý bìu uy tín cần có:
- Bác sĩ chuyên sâu về Nam khoa – Tiết niệu.
- Khám kín đáo, tôn trọng riêng tư.
- Siêu âm bìu – tinh hoàn, tốt nhất có Doppler khi cần.
- Xét nghiệm nước tiểu, dịch niệu đạo, tinh dịch khi cần.
- Khả năng đánh giá bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Tư vấn rõ khi nào cần cấp cứu, khi nào theo dõi, khi nào điều trị.
- Không chỉ định thuốc hoặc can thiệp quá mức khi chưa đủ bằng chứng.
Tại TP.HCM, nam giới có các dấu hiệu bất thường ở bìu có thể cân nhắc thăm khám tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health. Đây là đơn vị chuyên sâu về sức khỏe nam giới, phù hợp với các vấn đề như đau tinh hoàn, sưng bìu, giãn tĩnh mạch thừng tinh, viêm mào tinh hoàn, bệnh lây truyền qua đường tình dục, tinh dịch bất thường, rối loạn xuất tinh và sức khỏe sinh sản nam.
Đi khám bệnh lý bìu cần làm những gì?
Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể thực hiện các bước sau:
Khai thác bệnh sử
Bác sĩ sẽ hỏi:
- Đau từ khi nào, đau đột ngột hay tăng dần?
- Đau một bên hay hai bên?
- Có sưng bìu, đỏ da, sốt, buồn nôn không?
- Có tiểu buốt, tiểu rắt, chảy dịch niệu đạo không?
- Có quan hệ tình dục không an toàn không?
- Có chấn thương bìu hoặc chơi thể thao va chạm không?
- Có đang mong con không?
- Có từng mắc quai bị, viêm tinh hoàn, phẫu thuật bẹn – bìu không?
Khám bìu – tinh hoàn – bẹn
Bác sĩ kiểm tra vị trí đau, kích thước tinh hoàn, mào tinh hoàn, thừng tinh, khối bất thường, dấu hiệu thoát vị bẹn, giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc tổn thương da bìu.
Siêu âm bìu – tinh hoàn
Siêu âm giúp đánh giá:
- Xoắn tinh hoàn hoặc giảm tưới máu tinh hoàn.
- Viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn.
- Tràn dịch màng tinh hoàn.
- Nang mào tinh.
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Khối u tinh hoàn.
- Tụ máu sau chấn thương.
Xét nghiệm khi cần
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định tổng phân tích nước tiểu, cấy nước tiểu, xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục, tinh dịch đồ, xét nghiệm máu hoặc marker u tinh hoàn nếu nghi ngờ.
Nam giới không nên làm gì khi bìu bất thường?
Khi có đau, sưng, nổi cục hoặc bất thường ở bìu, nam giới nên tránh:
- Tự mua kháng sinh uống.
- Tự chườm nóng khi chưa rõ nguyên nhân.
- Nắn bóp tinh hoàn hoặc cố đẩy khối bìu.
- Bôi thuốc da bìu không rõ loại.
- Quan hệ tình dục khi đang đau, sưng, sốt hoặc nghi nhiễm trùng.
- Tập gym, chạy bộ, đạp xe nếu đau bìu tăng.
- Trì hoãn khám vì ngại.
Đặc biệt, với đau bìu đột ngột dữ dội, việc uống thuốc giảm đau tại nhà có thể làm chậm chẩn đoán xoắn tinh hoàn.
Cách tự kiểm tra bìu tại nhà
Nam giới có thể tự kiểm tra tinh hoàn định kỳ, tốt nhất sau khi tắm nước ấm vì da bìu mềm hơn. Dùng hai tay nhẹ nhàng sờ từng tinh hoàn, cảm nhận kích thước, bề mặt, độ chắc và so sánh hai bên.
Cần đi khám nếu phát hiện:
- Cục cứng mới xuất hiện.
- Một bên tinh hoàn to nhanh hoặc nhỏ dần.
- Đau khi chạm.
- Bìu sưng hoặc nặng bất thường.
- Tinh hoàn nằm lệch khác thường.
- Da bìu có vết loét, mụn nước, mụn mủ.
Tự kiểm tra không thay thế thăm khám chuyên khoa, nhưng giúp nam giới phát hiện sớm bất thường.
Bệnh lý bìu ở nam giới & Những Câu Hỏi Thường Gặp
Đau bìu một bên là bệnh gì?
Đau bìu một bên có thể do viêm mào tinh hoàn, xoắn tinh hoàn, giãn tĩnh mạch thừng tinh, nang mào tinh, chấn thương, thoát vị bẹn hoặc đau lan từ tuyến tiền liệt. Nếu đau đột ngột, dữ dội, cần đi cấp cứu.
Sưng bìu nhưng không đau có nguy hiểm không?
Có thể không nguy hiểm ngay, nhưng vẫn cần khám nếu sưng kéo dài hoặc to dần. Nguyên nhân có thể là tràn dịch màng tinh hoàn, nang mào tinh, thoát vị bẹn hoặc khối bìu.
Nổi cục ở bìu có phải ung thư tinh hoàn không?
Không phải lúc nào cũng là ung thư. Tuy nhiên, nếu cục nằm trong tinh hoàn, cứng, không đau hoặc lớn dần, cần siêu âm bìu để loại trừ u tinh hoàn.
Đau tinh hoàn sau quan hệ có cần đi khám không?
Nếu đau nhẹ, thoáng qua, không sưng, không tiểu buốt, có thể theo dõi. Nếu đau lặp lại, đau khi xuất tinh, tinh dịch có máu, đau bìu hoặc tiểu buốt, nên khám Nam khoa – Tiết niệu.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh có gây đau bìu không?
Có. Bệnh thường gây đau tức âm ỉ, nặng bìu, đau tăng khi đứng lâu hoặc vận động. Nếu kèm tinh dịch đồ bất thường hoặc chậm có con, cần đánh giá chuyên sâu.
Bệnh lý bìu có gây vô sinh không?
Một số bệnh có thể ảnh hưởng sinh sản, nhất là viêm mào tinh hoàn, viêm tinh hoàn, giãn tĩnh mạch thừng tinh, xoắn tinh hoàn điều trị muộn, chấn thương tinh hoàn hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Khám bệnh lý bìu có đau không?
Thông thường khám không đau nhiều. Bác sĩ chủ yếu hỏi bệnh, khám vùng bìu – tinh hoàn – bẹn, siêu âm và làm xét nghiệm khi cần. Người bệnh nên chọn nơi khám kín đáo để dễ chia sẻ triệu chứng.
Bìu ngứa, đỏ, bong da có phải bệnh nam khoa không?
Có thể là nấm bìu, viêm da, chàm bìu, viêm nang lông hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục. Nếu tự bôi thuốc không khỏi hoặc có loét, mụn nước, chảy dịch, nên đi khám.
Kết luận
Bệnh lý bìu ở nam giới có thể chỉ là tình trạng lành tính, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của bệnh cần xử trí sớm như xoắn tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn, viêm tinh hoàn, giãn tĩnh mạch thừng tinh, thoát vị bẹn hoặc u tinh hoàn. Những dấu hiệu như đau bìu đột ngột, sưng nhanh, bìu đỏ nóng, sốt, buồn nôn, tiểu buốt, nổi cục cứng trong tinh hoàn, tinh hoàn lệch bất thường hoặc đau kéo dài đều cần được khám sớm.
Nam giới không nên tự chẩn đoán hoặc tự dùng thuốc khi bìu có bất thường. Khám đúng chuyên khoa giúp xác định nguyên nhân, điều trị kịp thời và bảo vệ chức năng sinh sản. Tại TP.HCM, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health cùng TS.BS.CK2 Trà Anh Duy là địa chỉ đáng tin cậy trong thăm khám và điều trị các vấn đề sức khỏe nam giới, bao gồm bệnh lý bìu, đau tinh hoàn, sưng bìu, giãn tĩnh mạch thừng tinh, viêm mào tinh hoàn, bệnh lây truyền qua đường tình dục và chăm sóc sức khỏe sinh sản nam.
