Đau vùng chậu ở nam giới là kiểu đau rất “biết giấu mặt”: lúc đau tầng sinh môn, lúc tức bìu, lúc buốt niệu đạo, lúc lại âm ỉ vùng dưới bụng. Có người còn giảm ham muốn vì cứ nghĩ đến gần gũi là nhớ… cơn đau. Tuy nhiên, đau do thần kinh và đau liên quan viêm tuyến tiền liệt không giống nhau hoàn toàn, dù đôi khi hai nhóm này chồng lấp khiến người bệnh rất dễ bị “lạc đường chẩn đoán”.
1. Đau vùng chậu mạn tính là gì?
Đau vùng chậu mạn tính ở nam giới (Male Chronic Pelvic Pain) thường được hiểu là tình trạng đau vùng chậu, tầng sinh môn, sinh dục hoặc đường tiểu kéo dài ít nhất 3 tháng. Trong thực hành, nhiều trường hợp được xếp vào hội chứng viêm tuyến tiền liệt mạn tính/đau vùng chậu mạn tính (Chronic Prostatitis/Chronic Pelvic Pain Syndrome – CP/CPPS).
Theo Healy và cộng sự (2023) công bố trên BMJ, CP/CPPS được định nghĩa là đau vùng chậu kèm mức độ khác nhau của triệu chứng tiểu tiện và rối loạn tình dục, kéo dài ít nhất 3 tháng. Đây là bệnh không hiếm, nhưng thường bị hiểu nhầm là “viêm nhiễm” đơn thuần.
2. Đau do viêm tuyến tiền liệt thường gợi ý gì?
Đau liên quan tuyến tiền liệt thường đi kèm các triệu chứng đường tiểu dưới (Lower Urinary Tract Symptoms – LUTS) như tiểu buốt, tiểu gấp, tiểu nhiều lần, tiểu khó, cảm giác tiểu không hết. Một số người đau khi xuất tinh, đau vùng tầng sinh môn hoặc đau âm ỉ sau quan hệ.
Theo Rees và cộng sự (2015) công bố trên BJU International, viêm tuyến tiền liệt mạn tính/đau vùng chậu mạn tính có 4 nhóm triệu chứng chính: đau niệu dục, triệu chứng tiểu tiện, vấn đề tâm lý và rối loạn chức năng tình dục. Điều này giải thích vì sao người bệnh không chỉ đau, mà còn giảm ham muốn, né tránh quan hệ hoặc lo lắng kéo dài.
3. Đau do thần kinh khác ở điểm nào?
Đau do thần kinh (neuropathic pain) thường có tính chất bỏng rát, châm chích, tê, kiến bò, điện giật hoặc đau tăng khi ngồi lâu. Một ví dụ hay gặp là đau thần kinh thẹn (pudendal neuralgia), liên quan dây thần kinh chi phối vùng tầng sinh môn, hậu môn và cơ quan sinh dục.
Theo mô tả của Antolak và cộng sự (2002) trên Medical Hypotheses, đau do chèn ép thần kinh thẹn thường đau ở dương vật, bìu, tầng sinh môn hoặc vùng hậu môn – trực tràng; đau tăng khi ngồi, giảm khi đứng hoặc nằm. Nói nôm na, nếu “ngồi là đau, đứng lên lại đỡ”, bác sĩ sẽ nghĩ nhiều hơn đến yếu tố thần kinh hoặc sàn chậu.
4. Vì sao cả hai đều làm giảm ham muốn?
Ham muốn tình dục (libido) không chỉ do hormone. Đau kéo dài khiến cơ thể luôn ở trạng thái cảnh giác, giấc ngủ kém, tâm trạng xuống và não bắt đầu gắn chuyện gần gũi với nguy cơ đau. Khi đó, giảm ham muốn là phản ứng dễ hiểu chứ không phải “hết yêu” hay “yếu bản lĩnh”.
Theo tài liệu tổng hợp về CP/CPPS, khoảng 40–70% bệnh nhân có rối loạn chức năng tình dục, gồm rối loạn cương, rối loạn xuất tinh và giảm ham muốn. Ngoài ra, Tran và cộng sự (2013) công bố trên World Journal of Urology ghi nhận ở nam giới CP/CPPS, 24% đau khi xuất tinh thường xuyên, 50% đau từng lúc và chỉ 26% không bị đau khi xuất tinh. Những con số này cho thấy đau vùng chậu có thể ảnh hưởng rất rõ đến đời sống tình dục.
5. Phân biệt bằng cách nào trong thực tế?
Không nên tự kết luận chỉ dựa vào cảm giác. Bác sĩ thường khai thác kiểu đau, vị trí đau, liên quan đến ngồi lâu, tiểu tiện, xuất tinh, stress, vận động và khám vùng sàn chậu. Có thể cần xét nghiệm nước tiểu, cấy nước tiểu, siêu âm, đánh giá tuyến tiền liệt, tầm soát bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc đánh giá thần kinh – cơ sàn chậu.
Nếu có sốt, tiểu máu, đau dữ dội, bí tiểu, sụt cân, đau tinh hoàn cấp hoặc yếu/tê lan xuống chân, cần đi khám sớm.
Kết luận
Đau vùng chậu do thần kinh thường gợi ý bởi cảm giác bỏng rát, tê châm chích, đau tăng khi ngồi và giảm khi đứng/nằm. Đau liên quan viêm tuyến tiền liệt thường đi kèm triệu chứng tiểu tiện, đau khi xuất tinh hoặc khó chịu vùng tầng sinh môn. Tuy nhiên, hai nhóm này có thể chồng lấp, nên cách đúng nhất là khám chuyên khoa nam học – tiết niệu để đánh giá toàn diện thay vì tự dùng kháng sinh hoặc thuốc giảm đau kéo dài.
