Có một cảnh rất quen của đời sống hiện đại: nam giới làm việc cả ngày trước máy tính, tối về tiếp tục đặt laptop lên đùi để xử lý thêm vài email, điện thoại thì gần như thường trú trong túi quần trước. Mọi chuyện vẫn bình thường cho đến khi hai vợ chồng bắt đầu mong con. Lúc đó, một câu hỏi rất thật xuất hiện: “Không biết laptop nóng với sóng điện thoại có ảnh hưởng tinh trùng không?”.
Nỗi lo này không vô lý, nhưng cũng không nên bị đẩy thành hoảng sợ. Laptop không phải bếp nướng, điện thoại cũng không thể bị kết tội là nguyên nhân trực tiếp gây vô sinh nam chỉ vì nằm gần vùng bẹn. Tuy nhiên, tinh hoàn cần mát; còn thói quen công nghệ của nam giới đôi khi lại khiến vùng bìu bị giữ nhiệt quá lâu.
Tinh hoàn cần mát, còn laptop thì không nên đặt lâu trên đùi
Tinh hoàn nằm trong bìu không phải tình cờ. Quá trình sinh tinh cần nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ trung tâm cơ thể. Vì vậy, bất kỳ thói quen nào làm vùng bìu bị nóng kéo dài đều đáng được chú ý, nhất là ở nam giới đang mong con hoặc đã có tinh dịch đồ bất thường.
Laptop đặt trực tiếp lên đùi có hai vấn đề. Thứ nhất, máy có thể tỏa nhiệt trong quá trình hoạt động, nhất là khi chạy phần mềm nặng, sạc pin hoặc thông gió kém. Thứ hai, tư thế đặt laptop trên đùi thường khiến hai chân khép lại, làm vùng bìu bị giữ nhiệt nhiều hơn. Nếu chuyện này chỉ thỉnh thoảng xảy ra vài phút thì không đáng hoảng. Nhưng nếu mỗi tối đều đặt laptop lên đùi 2–3 giờ, kéo dài nhiều tháng, đó không phải thói quen lý tưởng cho môi trường sinh tinh.
Theo nghiên cứu của Sheynkin và cộng sự (2005) công bố trên Human Reproduction, tư thế đặt laptop trên đùi có thể làm tăng nhiệt độ vùng bìu đáng kể, chủ yếu do tư thế khép đùi và nhiệt từ thiết bị. Nhóm tác giả ghi nhận chỉ sau khoảng 1 giờ sử dụng laptop theo tư thế này, nhiệt độ bìu có thể tăng rõ so với trạng thái ban đầu. Con số này không nhằm làm nam giới sợ laptop, mà nhắc rằng “làm việc tiện tay” đôi khi lại bất tiện cho vùng tinh hoàn.
Điều đáng nói là nhiệt không chỉ đến từ laptop. Quần bó, ngồi lâu, ghế nóng, tắm nước quá nóng, xông hơi kéo dài, làm việc nhiều giờ không đứng dậy, béo bụng và giãn tĩnh mạch thừng tinh đều có thể góp phần làm vùng bìu kém thông thoáng. Vì vậy, nếu đang mong con, việc giảm các nguồn giữ nhiệt là lựa chọn hợp lý và dễ thực hiện.
Sóng điện thoại và tinh trùng: lo đúng, đừng lo quá
Câu chuyện điện thoại trong túi quần trước lại phức tạp hơn. Nhiều người lo “sóng điện thoại làm hỏng tinh trùng”. Về mặt khoa học, các nghiên cứu về bức xạ điện từ tần số radio và tinh trùng cho kết quả chưa hoàn toàn thống nhất. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa sử dụng điện thoại nhiều hoặc đặt điện thoại gần vùng sinh dục với giảm độ di động tinh trùng, giảm mật độ tinh trùng hoặc tăng stress oxy hóa. Nhưng cũng có nghiên cứu chưa chứng minh được mối liên hệ rõ ràng trong đời sống thực tế.
Theo phân tích tổng hợp của Adams và cộng sự (2014) công bố trên Environment International, việc phơi nhiễm với điện thoại di động trong các nghiên cứu quan sát và thực nghiệm có liên quan đến giảm độ di động và khả năng sống của tinh trùng, dù mức độ ảnh hưởng và cơ chế vẫn cần được nghiên cứu thêm. Nói cách khác, có tín hiệu đáng quan tâm, nhưng chưa đủ để kết luận đơn giản rằng “để điện thoại túi quần là vô sinh”.
Vấn đề là rất khó tách riêng chiếc điện thoại khỏi toàn bộ lối sống. Người để điện thoại trong túi quần cả ngày thường cũng có thể là người ngồi lâu, ít vận động, ngủ muộn, stress, hút thuốc, uống rượu bia, tăng cân hoặc làm việc trong môi trường áp lực. Những yếu tố này đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng.
Vì vậy, ở góc nhìn thực tế, không nên đổ hết lỗi cho chiếc điện thoại, nhưng cũng không cần để nó sát vùng bẹn cả ngày nếu có lựa chọn khác. Khi ngồi làm việc, có thể để điện thoại trên bàn. Khi di chuyển, có thể để trong túi áo, túi xách hoặc ba lô. Đây là thay đổi nhỏ, không tốn tiền, không cần miếng dán chống sóng và cũng không biến nam giới thành người “sợ công nghệ”.
Trường hợp lâm sàng: Tưởng do điện thoại, hóa ra còn nhiều yếu tố khác
Tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, chuyên gia điều trị vô sinh – hiếm muộn nam TS.BS.CK2 Trà Anh Duy từng thăm khám cho một nam bệnh nhân 36 tuổi, làm trong lĩnh vực công nghệ, vợ chồng mong con hơn 14 tháng chưa có thai. Người bệnh rất lo vì nhiều năm có thói quen đặt laptop lên đùi 2–3 giờ mỗi tối, điện thoại luôn để túi quần trước, ngồi làm việc trên 8 giờ mỗi ngày.
Tinh dịch đồ ghi nhận thể tích tinh dịch 2,1 mL, mật độ tinh trùng 18 triệu/mL, tổng di động 32%, hình dạng bình thường 3%, đều ở mức cần theo dõi và đánh giá thêm. Khai thác kỹ hơn cho thấy người bệnh ngủ muộn, stress kéo dài, thỉnh thoảng hút thuốc khi căng thẳng, vòng bụng 94 cm, BMI 27,2 kg/m². Siêu âm bìu ghi nhận giãn tĩnh mạch thừng tinh trái nhẹ với đường kính tĩnh mạch khoảng 2,8 mm khi làm nghiệm pháp gắng sức. Testosterone toàn phần buổi sáng 13,1 nmol/L, glucose đói 5,9 mmol/L, HbA1c 5,8%.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, ở nam giới có tinh dịch đồ bất thường, việc đặt laptop lên đùi hoặc để điện thoại sát vùng bẹn chỉ là một phần của bức tranh. Bác sĩ cần tìm thêm các yếu tố thường gặp hơn như giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn giấc ngủ, thuốc lá, rượu bia, tăng cân, stress và bệnh chuyển hóa.
Ở góc độ nam khoa và sức khỏe sinh sản nam giới, BS Duy cho rằng điều quan trọng là không chỉ nhìn vào thiết bị điện tử, mà phải đánh giá toàn bộ bức tranh: tinh hoàn, giãn tĩnh mạch thừng tinh, giấc ngủ, cân nặng, hút thuốc, rượu bia, bệnh nền và tinh dịch đồ. Với trường hợp này, hướng xử trí không phải là mua miếng dán chống sóng, mà là đặt laptop lên bàn, giảm nhiệt vùng bìu, đứng dậy vận động sau mỗi 45–60 phút, bỏ thuốc lá, cải thiện giấc ngủ, kiểm soát cân nặng và theo dõi lại tinh dịch đồ theo chỉ định.
Kết luận
Nam giới không cần hoảng sợ với điện thoại hoặc laptop. Hiện chưa thể kết luận chắc chắn rằng dùng thiết bị điện tử gần vùng kín là nguyên nhân trực tiếp gây vô sinh nam. Tuy nhiên, nên tránh đặt laptop nóng sát vùng bìu quá lâu, hạn chế để điện thoại sát bẹn khi không cần thiết, đứng dậy vận động, mặc đồ thoáng và giảm các yếu tố giữ nhiệt kéo dài. Nếu vợ chồng quan hệ đều trên 12 tháng chưa có thai, tinh dịch đồ bất thường, tinh hoàn đau/sưng/teo, từng quai bị sau dậy thì, có giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn cương hoặc giảm ham muốn kéo dài, nam giới nên khám chuyên khoa để được đánh giá đầy đủ. Vấn đề không phải là sợ công nghệ, mà là dùng công nghệ sao cho cơ thể bớt chịu nhiệt và bớt ngồi lì.
