Lượng tinh dịch giảm rõ rệt: đáng lo hay chỉ là cơ thể đang “tiết kiệm nhiên liệu”?

---

Một ngày đẹp trời, nam giới nhận ra mỗi lần xuất tinh, lượng tinh dịch ít hơn hẳn so với trước. Thế là trong đầu bắt đầu có tiếng chuông báo động: “Có phải tinh trùng yếu?”, “Có bị vô sinh không?”, “Tuyến tiền liệt có vấn đề à?”. Thực tế, lượng tinh dịch giảm có thể chỉ là thay đổi tạm thời, nhưng cũng có lúc là tín hiệu cần khám nam khoa để tìm đúng nguyên nhân.

1. Bao nhiêu tinh dịch là bình thường?

Lượng tinh dịch, hay thể tích tinh dịch, là lượng dịch xuất ra khi xuất tinh. Theo nghiên cứu của Cooper và cộng sự (2010) công bố trên Human Reproduction Update, giá trị tham khảo thấp của thể tích tinh dịch ở nam giới có khả năng sinh sản là khoảng 1,5 mL, với khoảng tin cậy 1,4–1,7 mL. Tổ chức Y tế Thế giới cũng dùng ngưỡng này trong hướng dẫn xét nghiệm tinh dịch, với mẫu thường được lấy sau thời gian kiêng xuất tinh phù hợp.

Nói dễ hiểu, không thể nhìn bằng mắt rồi kết luận “ít là yếu”. Có người thấy giảm vì so với trước đây nhiều hơn, nhưng thể tích vẫn nằm trong khoảng chấp nhận được. Muốn biết chính xác, phải làm tinh dịch đồ (semen analysis), chứ ước lượng bằng cảm giác thì dễ sai như đo xăng bằng cách lắc bình.

2. Vì sao lượng tinh dịch có thể giảm tạm thời?

Nguyên nhân thường gặp nhất là khoảng cách giữa các lần xuất tinh quá ngắn. Nếu quan hệ hoặc thủ dâm liên tục, cơ thể chưa kịp “nạp lại kho”, lượng tinh dịch có thể ít hơn. Ngoài ra, thiếu ngủ, stress, mất nước, uống rượu bia, hút thuốc, ăn uống kém, làm việc quá sức cũng có thể ảnh hưởng đến cảm giác về lượng tinh dịch.

Một yếu tố khác là cách lấy mẫu. Nếu khi xuất tinh bị rơi mất phần đầu của tinh dịch, kết quả có thể thấp giả tạo. Phần đầu thường chứa nhiều tinh trùng hơn, nên trong xét nghiệm hiếm muộn, việc lấy đủ toàn bộ mẫu là rất quan trọng. Vì vậy, một vài lần thấy ít hơn chưa đủ để kết luận có bệnh.

3. Khi nào lượng tinh dịch giảm có thể đáng lo?

Nếu lượng tinh dịch giảm rõ rệt, kéo dài nhiều tuần đến vài tháng, đặc biệt kèm khó có con, đau khi xuất tinh, tiểu buốt, tiểu lắt nhắt, đau vùng chậu, giảm ham muốn, rối loạn cương hoặc xuất tinh “khô”, nam giới nên đi khám. Lúc này, bác sĩ cần kiểm tra các nguyên nhân như viêm tuyến tiền liệt, bất thường túi tinh, tắc ống phóng tinh, suy giảm nội tiết nam, xuất tinh ngược dòng hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Theo nghiên cứu tổng quan của Kidd và cộng sự (2001) công bố trên Fertility and Sterility, tuổi nam giới có thể liên quan đến sự suy giảm một số thông số tinh dịch; một số nghiên cứu ghi nhận thể tích tinh dịch giảm khoảng 0,6–0,9 mL khi so sánh nhóm nam lớn tuổi hơn với nhóm trẻ hơn. Điều này cho thấy tuổi tác cũng là một mảnh ghép, nhưng không phải cứ giảm tinh dịch là lập tức quy hết cho “già rồi”.

4. Tinh dịch ít có đồng nghĩa tinh trùng yếu không?

Không hẳn. Tinh dịch là “dung dịch vận chuyển”, còn tinh trùng là “hành khách”. Có người thể tích ít nhưng mật độ tinh trùng vẫn tốt; ngược lại có người tinh dịch nhiều nhưng tinh trùng ít, yếu hoặc dị dạng. Do đó, nếu đang chuẩn bị có con hoặc đã cố gắng một thời gian chưa thành công, nam giới nên làm tinh dịch đồ để đánh giá thể tích, mật độ tinh trùng, độ di động và hình dạng tinh trùng.

5. Nam giới nên làm gì?

Trước tiên, hãy quan sát trong điều kiện hợp lý: ngủ đủ, uống đủ nước, giảm rượu bia, không xuất tinh quá dày và theo dõi thêm. Nếu tình trạng vẫn kéo dài, đừng tự mua thuốc bổ sinh lý hoặc thuốc “tăng tinh dịch” trôi nổi. Bác sĩ nam khoa có thể chỉ định tinh dịch đồ, xét nghiệm nội tiết, nước tiểu, siêu âm tuyến tiền liệt – túi tinh hoặc kiểm tra bệnh lây truyền qua đường tình dục khi cần.

Kết luận

Lượng tinh dịch giảm không phải lúc nào cũng đáng lo. Nó có thể do xuất tinh quá thường xuyên, mệt mỏi, stress, thiếu ngủ hoặc mất nước. Tuy nhiên, nếu giảm rõ rệt, kéo dài, kèm đau, rối loạn tiểu tiện, giảm ham muốn, xuất tinh bất thường hoặc khó có con, nam giới nên khám nam khoa để được đánh giá khách quan. Nhìn chung, tinh dịch ít không tự động đồng nghĩa vô sinh; nhưng nếu cơ thể đã nháy đèn báo nhiều lần, tốt nhất nên kiểm tra thay vì ngồi đoán trong hoang mang.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health