Làm việc ca đêm không chỉ là chuyện đổi giờ ngủ, đổi bữa ăn hay uống thêm ly cà phê để tỉnh táo. Với nam giới, ca đêm còn có thể làm xáo trộn đồng hồ sinh học (circadian rhythm), ảnh hưởng đến giấc ngủ, hormone, chuyển hóa và cả phong độ tình dục. Nói vui một chút, cơ thể con người không phải cái công tắc điện: không thể cứ muốn bật ban đêm, tắt ban ngày là mọi hệ thống bên trong đều vui vẻ chạy theo.
1. Ca đêm làm rối loạn đồng hồ sinh học
Cơ thể nam giới vận hành theo chu kỳ ngày – đêm. Ban đêm, não bộ tăng tiết melatonin (melatonin) để giúp ngủ sâu. Buổi sáng, cortisol (cortisol) thường tăng để giúp cơ thể tỉnh táo. Testosterone (testosterone) cũng có liên quan mật thiết với giấc ngủ, đặc biệt là giấc ngủ sâu và thời điểm ngủ đủ.
Khi làm ca đêm, nam giới phải thức lúc cơ thể cần nghỉ, tiếp xúc ánh sáng lúc đáng lẽ phải tối, rồi ngủ vào ban ngày khi môi trường lại ồn, sáng và dễ bị gián đoạn. Theo nghiên cứu của Kim và cộng sự (2015) công bố trên International Journal of Endocrinology, rối loạn nhịp sinh học do làm việc theo ca có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa đường, mỡ, nhịp cortisol, melatonin và nhiều trục hormone khác trong cơ thể.
2. Testosterone có thể bị ảnh hưởng, nhưng không phải ai làm ca đêm cũng bị “tụt hormone”
Testosterone là hormone sinh dục nam quan trọng, liên quan đến ham muốn tình dục (sexual desire), khả năng cương (erectile function), khối cơ, năng lượng và tâm trạng. Tuy nhiên, mối liên quan giữa ca đêm và testosterone không đơn giản theo kiểu “làm đêm là testosterone giảm ngay”.
Theo nghiên cứu của Jensen và cộng sự (2016) công bố trên Chronobiology International, các ca đêm liên tiếp có thể làm thay đổi nhịp tiết của melatonin, cortisol và testosterone ở nam cảnh sát làm việc ban đêm. Điều đáng lưu ý là không chỉ nồng độ hormone, mà thời điểm hormone được tiết ra cũng có thể bị lệch. Nói cách khác, hormone vẫn có thể “đi làm”, nhưng đi sai giờ.
Theo tổng quan của Liu và cộng sự (2022) công bố trên Reviews in Endocrine and Metabolic Disorders, thiếu ngủ và thời lượng ngủ ngắn có liên quan đến testosterone thấp hơn, trong khi cortisol có thể tăng vào một số thời điểm trong ngày. Điều này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở ca đêm, mà còn nằm ở chất lượng ngủ sau ca đêm.
3. Cortisol, stress và cảm giác kiệt sức
Cortisol thường được gọi là hormone căng thẳng (stress hormone). Ở mức phù hợp, cortisol giúp cơ thể tỉnh táo và đáp ứng với áp lực. Nhưng khi làm ca đêm kéo dài, ngủ chập chờn, ăn uống thất thường, cơ thể có thể rơi vào trạng thái căng kéo dài.
Theo nghiên cứu của Brum và cộng sự (2022) công bố trên Scientific Reports, làm việc ca đêm cố định có liên quan đến thay đổi chu kỳ ngủ – thức, đồng thời ảnh hưởng đến nồng độ cortisol và melatonin trong ngày và đêm. Khi cortisol bị đảo nhịp, nam giới có thể cảm thấy mệt mỏi ban ngày, khó ngủ sau ca, dễ cáu gắt, giảm tập trung và giảm hứng thú sinh hoạt vợ chồng.
4. Ca đêm còn ảnh hưởng đến chức năng tình dục và sinh sản
Nhiều nam giới làm ca đêm than phiền “người lúc nào cũng đuối”, nhưng lại ngại nói đến chuyện giảm ham muốn hay rối loạn cương. Theo nghiên cứu của Rodriguez và cộng sự (2020) công bố trên The Journal of Sexual Medicine, nam giới làm ca đêm có điểm chức năng cương thấp hơn so với nhóm làm ban ngày hoặc buổi chiều. Nghiên cứu này cũng ghi nhận rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca (shift work sleep disorder) có thể ảnh hưởng đáng kể đến chức năng tình dục.
Về sinh sản, theo nghiên cứu của Viramgami và cộng sự (2025) công bố trên Endocrine, làm việc ca đêm có liên quan đến một số kết quả bất lợi về sức khỏe sinh sản nam giới trong phân tích hệ thống và phân tích gộp. Dù các bằng chứng vẫn cần được nghiên cứu thêm, nam giới mong con không nên xem nhẹ tác động của giấc ngủ và nhịp sinh học.
5. Làm gì để giảm tác động của ca đêm?
Nam giới không phải lúc nào cũng có thể bỏ ca đêm, nhất là trong y tế, bảo vệ, vận hành, sản xuất, giao thông hay dịch vụ. Tuy nhiên, có thể giảm hại bằng vài nguyên tắc thực tế: cố gắng ngủ bù đủ 7–8 giờ, dùng rèm tối hoặc bịt mắt khi ngủ ban ngày, hạn chế cà phê sau nửa ca làm, ăn nhẹ thay vì ăn quá no lúc gần sáng, tập thể dục đều nhưng tránh tập nặng sát giờ ngủ.
Ánh sáng cũng rất quan trọng. Khi làm việc, nên tiếp xúc ánh sáng đủ để tỉnh táo; sau ca, nên giảm ánh sáng mạnh, hạn chế màn hình và tạo môi trường ngủ yên tĩnh. Nếu có giảm ham muốn, rối loạn cương, mệt mỏi kéo dài, tăng cân, mất ngủ hoặc hiếm muộn, nam giới nên khám chuyên khoa để đánh giá testosterone, chuyển hóa, giấc ngủ và sức khỏe sinh sản.
Kết luận
Nam giới làm việc ca đêm có thể bị ảnh hưởng hormone, nhưng mức độ khác nhau tùy người, tùy thời gian làm ca, chất lượng giấc ngủ, tuổi, cân nặng, stress và bệnh nền. Ca đêm không đồng nghĩa chắc chắn bị suy giảm testosterone, nhưng có thể làm rối loạn nhịp sinh học, melatonin, cortisol, giấc ngủ, chức năng tình dục và sức khỏe sinh sản. Cách tiếp cận hợp lý là không hoang mang, nhưng cũng không xem nhẹ: ngủ đủ, ăn uống điều độ, vận động đều, quản lý stress và đi khám khi cơ thể có dấu hiệu bất thường.
