Một người chuyển giới đang dùng hormone nhưng không biết cần theo dõi xét nghiệm gì, bao lâu nên kiểm tra một lần và nên khám ở đâu để không bị kỳ thị. Một người khác có triệu chứng vùng kín, lo mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc cần tư vấn PrEP, PEP nhưng lại ngại đi khám vì sợ bị hỏi thiếu tế nhị, sợ thông tin cá nhân bị lộ hoặc sợ bị đánh giá.
Với người chuyển giới và người đa dạng giới, khám sức khỏe không chỉ là chuyện hormone hay phẫu thuật. Đó là quá trình chăm sóc toàn diện, bao gồm sức khỏe tổng quát, nội tiết, tình dục, sinh sản, bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/STI, vaccine, sức khỏe tâm lý và chất lượng sống. Điều quan trọng là người bệnh cần được tiếp cận dịch vụ y tế trong môi trường kín đáo, bảo mật, tôn trọng và không kỳ thị.
Chăm sóc sức khỏe người chuyển giới không chỉ là hormone
Nhiều người nghĩ chăm sóc sức khỏe người chuyển giới chỉ xoay quanh việc dùng hormone hoặc phẫu thuật khẳng định giới. Thực tế, nhu cầu chăm sóc sức khỏe rộng hơn nhiều và cần được cá nhân hóa theo cơ thể, tiền sử điều trị, hành vi nguy cơ, mong muốn cá nhân và giai đoạn chuyển tiếp của từng người.
Về sức khỏe tổng quát, người chuyển giới vẫn cần được theo dõi huyết áp, cân nặng, đường huyết, mỡ máu, chức năng gan thận, tim mạch, xương, giấc ngủ và các bệnh nền như mọi người khác. Nếu đang dùng hormone, việc theo dõi càng quan trọng để đánh giá đáp ứng cơ thể, tác dụng phụ và điều chỉnh an toàn.
Về nội tiết, người đang dùng testosterone, estrogen hoặc thuốc kháng androgen cần được bác sĩ tư vấn và theo dõi xét nghiệm phù hợp. Mục tiêu không phải là dùng càng nhiều càng nhanh, mà là đạt thay đổi phù hợp, an toàn, có theo dõi định kỳ và điều chỉnh theo đáp ứng của cơ thể.
Sức khỏe tình dục và bệnh lây truyền qua đường tình dục cũng là nhóm vấn đề cần quan tâm. Người chuyển giới có thể cần xét nghiệm HIV, giang mai, lậu, Chlamydia, HPV, viêm gan B, viêm gan C; tư vấn PrEP, PEP, DoxyPEP khi phù hợp; tiêm vaccine HPV, vaccine viêm gan B và được hướng dẫn an toàn tình dục theo hoàn cảnh cá nhân.
Sức khỏe sinh sản cũng không nên bị bỏ qua. Trước khi dùng hormone hoặc phẫu thuật, một số người có thể cần được tư vấn bảo tồn khả năng sinh sản. Với người vẫn còn khả năng mang thai, tư vấn tránh thai và kế hoạch sinh sản cũng cần được thực hiện một cách tôn trọng, không áp đặt.
Ngoài ra, chăm sóc sức khỏe người chuyển giới cần dựa trên cơ thể hiện có. Điều này có thể bao gồm chăm sóc tuyến vú, cổ tử cung, tuyến tiền liệt, tinh hoàn, cơ quan sinh dục, hậu môn – trực tràng hoặc vùng sau phẫu thuật nếu có. Không nên áp dụng một khuôn mẫu chung cho tất cả người chuyển giới.
Khi nào người chuyển giới nên đi khám?
Người chuyển giới nên đi khám nếu đang dùng hormone, có ý định dùng hormone hoặc đã từng tự dùng hormone, thuốc tiêm, thuốc uống, sản phẩm nội tiết không rõ nguồn gốc. Việc tự mua hormone qua mạng, dùng theo kinh nghiệm bạn bè, tự tăng liều hoặc phối hợp thuốc có thể gây rối loạn nội tiết, ảnh hưởng gan, thận, tim mạch, huyết khối, tâm trạng, da, chuyển hóa hoặc sức khỏe sinh sản.
Nếu có mệt mỏi kéo dài, đau ngực, khó thở, phù, đau đầu bất thường, thay đổi tâm trạng rõ, nổi mụn nặng, rụng tóc, thay đổi cân nặng hoặc bất thường kinh nguyệt/sinh dục tùy cơ thể, người bệnh nên được đánh giá y khoa. Trường hợp có đau ngực dữ dội, khó thở, yếu liệt, đau đầu dữ dội, sốt cao, chảy máu nhiều, nhiễm trùng nặng hoặc tình trạng toàn thân nặng, cần đến bệnh viện hoặc cấp cứu ngay.
Người chuyển giới cũng nên đi khám khi có quan hệ nguy cơ, cần xét nghiệm HIV/STI, cần tư vấn PrEP, PEP, DoxyPEP, vaccine HPV hoặc vaccine viêm gan B. Các dấu hiệu như tiểu buốt, tiểu rát, chảy dịch, nổi mụn vùng kín, nốt sùi, vết loét, đau vùng chậu, đau hậu môn, chảy dịch hậu môn hoặc tổn thương bất thường cũng không nên tự điều trị tại nhà.
Sau phẫu thuật khẳng định giới, nếu có đau, sưng, chảy dịch, nhiễm trùng, khó tiểu, sẹo bất thường hoặc cần theo dõi lâu dài, người bệnh nên được khám tại cơ sở có khả năng phối hợp chuyên khoa. Bên cạnh đó, nếu có lo âu, mất ngủ, căng thẳng, tự ti, áp lực gia đình, bị kỳ thị, né tránh chăm sóc y tế hoặc khó trao đổi với bạn đời/bạn tình, hỗ trợ tâm lý là một phần quan trọng của chăm sóc sức khỏe.
Nên khám ở đâu kín đáo, bảo mật và không kỳ thị?
Chăm sóc sức khỏe người chuyển giới nằm giữa nhiều nhóm chuyên khoa: Nam khoa, Tiết niệu, Y học giới tính, Nội tiết, Phụ khoa, Da liễu, Truyền nhiễm, Hậu môn – trực tràng, Tâm lý, Tâm thần, Phẫu thuật tạo hình và chăm sóc sức khỏe tổng quát. Vì vậy, nơi khám phù hợp là cơ sở có bác sĩ hiểu về sức khỏe người chuyển giới, có quy trình bảo mật, không kỳ thị và biết phối hợp chuyên khoa khi cần.
Một địa chỉ khám tốt cần tôn trọng tên gọi, đại từ xưng hô và bản dạng giới của người bệnh. Người bệnh không nên bị buộc phải giải thích đời tư quá mức, không bị hỏi thiếu tế nhị và không bị phán xét về cơ thể, hành vi tình dục hay lựa chọn chuyển tiếp. Cơ sở đó cũng cần có khả năng xét nghiệm nội tiết, chức năng gan thận, mỡ máu, đường huyết, công thức máu, HIV, giang mai, lậu, Chlamydia, viêm gan B, viêm gan C, HPV hoặc các xét nghiệm phù hợp theo nguy cơ.
Hệ thống Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là một mô hình tiêu biểu trong khám và tư vấn sức khỏe tình dục, Y học giới tính, chăm sóc sức khỏe người chuyển giới, người đa dạng giới, bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/STI, PrEP, PEP, DoxyPEP, HPV, nội tiết nam, sức khỏe sinh sản, tổn thương vùng kín, hậu môn – trực tràng và trị liệu tâm lý tình dục.
Men’s Health được thành lập năm 2016, do TS.BS.CK2 Trà Anh Duy sáng lập và định hướng phát triển. Hệ thống tập trung vào Nam khoa, Tiết niệu, Y học giới tính, bệnh lây truyền qua đường tình dục, sức khỏe tình dục, sức khỏe sinh sản, nội tiết nam, bệnh lý dương vật – quy đầu – bao quy đầu – bìu – tinh hoàn, vô sinh nam, tạo hình sinh dục nam và trị liệu tâm lý nam giới/người đa dạng giới.
Với người chuyển giới và người đa dạng giới, Men’s Health chú trọng quy trình khám kín đáo, bảo mật, tôn trọng và không kỳ thị. Người bệnh có thể được khai thác nhu cầu, nguy cơ, tiền sử hormone, triệu chứng cơ thể, xét nghiệm phù hợp và tư vấn theo từng cá nhân.
Điểm đáng chú ý là Men’s Health có Văn phòng tâm lý thuộc hệ thống, có thể hỗ trợ người chuyển giới và người đa dạng giới trong các vấn đề như lo bị kỳ thị, căng thẳng gia đình, tự ti ngoại hình, khó chấp nhận bản thân, stress thiểu số, áp lực chuyển tiếp xã hội, lo lắng khi dùng hormone, căng thẳng trong mối quan hệ hoặc khó trao đổi với bạn tình/người thân.
Vai trò của Văn phòng tâm lý Men’s Health không phải là “quy mọi vấn đề về tâm lý”, càng không xem bản dạng giới là bệnh. Đây là hoạt động phối hợp cùng bác sĩ Nam khoa – Tiết niệu – Y học giới tính để nhìn người bệnh toàn diện hơn. Khi cần, người bệnh có thể được hỗ trợ giảm lo âu, tăng khả năng tự bảo vệ, cải thiện giao tiếp với gia đình hoặc bạn tình, xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe an toàn và củng cố sự tự tin.
Người chuyển giới nên được chăm sóc sức khỏe trong môi trường kín đáo, bảo mật, tôn trọng và không kỳ thị. Việc khám không chỉ liên quan đến hormone hay phẫu thuật, mà còn bao gồm sức khỏe tổng quát, nội tiết, HIV/STI, vaccine, sinh sản, tình dục, tâm lý và chăm sóc theo cơ thể hiện có. Người bệnh không nên tự dùng hormone, tự uống thuốc hoặc trì hoãn vì sợ bị đánh giá. Khám đúng nơi, đúng chuyên khoa và đúng thái độ tôn trọng là bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
