Testosterone Thấp Có Thể Làm Tăng Mỡ Bụng Và Giảm Cơ Không?

---

Nhiều nam giới bắt đầu để ý cơ thể mình theo kiểu rất quen: bụng dày lên nhanh, áo ôm hơn ở vòng eo nhưng lại lỏng ở vai ngực, tập hoài không lên cơ, người thì dễ mệt. Và rồi câu hỏi xuất hiện: có phải testosterone đang thấp nên mới ra nông nỗi này? Câu trả lời là có thể đúng, nhưng không nên hiểu theo kiểu bụng to là chắc chắn thiếu hormone. Thực tế, đây là mối quan hệ hai chiều: testosterone thấp có thể làm tăng mỡ bụng, giảm cơ; nhưng chính mỡ bụng nhiều cũng có thể kéo testosterone đi xuống.

1. Testosterone thấp có liên quan đến mỡ bụng và khối cơ không?

Có. Testosterone không chỉ liên quan đến ham muốn hay chuyện cương, mà còn tham gia vào việc duy trì khối cơ (lean mass) và phân bố mỡ trong cơ thể. Theo nghiên cứu của Bhasin và cộng sự (2001) công bố trên The New England Journal of Medicine, khi testosterone bị hạ xuống ở nam giới khỏe mạnh, nhóm nghiên cứu ghi nhận khối mỡ tăng lên và khối cơ nạc giảm xuống theo kiểu khá rõ ràng. Nói dễ hiểu, testosterone không phải “thần dược phòng gym”, nhưng nó có vai trò thật trong việc giữ cơ và kìm mỡ.

2. Vì sao bụng to lại hay đi kèm nội tiết nam đi xuống?

Mỡ bụng, nhất là mỡ nội tạng (visceral fat), không chỉ là chuyện thẩm mỹ. Khi mỡ vùng này tăng, cơ thể dễ rơi vào trạng thái rối loạn chuyển hóa và viêm mức độ thấp kéo dài, từ đó làm nội tiết nam hoạt động kém hơn. Theo phân tích gộp của Corona và cộng sự (2013) công bố trên European Journal of Endocrinology, giảm cân ở nam giới thừa cân béo phì có thể đi kèm với tăng testosterone; mức tăng trung bình khoảng 2,9 nmol/L sau can thiệp giảm cân bằng ăn uống – vận động. Điều này cho thấy mỡ bụng và testosterone liên quan khá chặt với nhau.

Cũng cần nói rõ: không phải ai có bụng to cũng do testosterone thấp. Muốn chẩn đoán thiếu testosterone, bác sĩ không chỉ nhìn vóc dáng mà còn phải dựa vào triệu chứng và xét nghiệm hormone buổi sáng. Theo hướng dẫn của Mulhall và cộng sự (2018) công bố trên The Journal of Urology, ngưỡng thường dùng tương đương khoảng 10,4 nmol/L trở xuống, và cần đánh giá ít nhất hai lần.

3. Có thể cải thiện tự nhiên không?

Có, và đây mới là phần đáng mừng. Với nhiều nam giới, điều chỉnh lối sống có thể giúp cải thiện cả vòng bụng lẫn nội tiết. Việc đầu tiên là giảm mỡ nội tạng bằng chế độ ăn hợp lý và vận động đều. Khi bụng bớt to, cơ thể thường đáp ứng nội tiết tốt hơn.

Việc thứ hai là ngủ đủ. Nghe đơn giản nhưng lại rất quan trọng. Theo nghiên cứu của Leproult và Van Cauter (2011) công bố trên JAMA, chỉ sau 1 tuần ngủ khoảng 5 giờ mỗi đêm, testosterone ban ngày ở nam giới trẻ khỏe đã giảm khoảng 10–15%, từ 18,4 xuống 16,5 nmol/L. Nghĩa là nếu đêm nào cũng ngủ muộn, sáng vẫn dậy sớm, thì đừng quá ngạc nhiên khi người vừa tích mỡ vừa mất cơ.

Việc thứ ba là tập kháng lực đều đặn. Không cần thành vận động viên, nhưng cơ bắp muốn giữ thì phải được dùng. Tập tạ, tập sức mạnh hoặc các bài tập sức bền giúp cơ thể giữ cơ tốt hơn, cải thiện chuyển hóa và hỗ trợ giảm mỡ bụng.

4. Khi nào cần đi khám?

Nếu chỉ mới tăng bụng nhẹ, người mềm hơn, ngủ kém do công việc và ít vận động, bạn có thể bắt đầu từ chuyện chỉnh lối sống. Nhưng nếu đi kèm giảm ham muốn, mệt kéo dài, khó cương, khí sắc xuống, mỡ bụng tăng nhanh, hoặc đã cố giảm cân – ngủ đủ mà vẫn không cải thiện, thì nên đi khám nam khoa hoặc nội tiết.

Điều quan trọng là đừng tự quy kết tất cả cho testosterone rồi tự mua thuốc. Có người bụng to vì ăn uống và stress. Có người testosterone thấp thật. Có người vừa có mỡ bụng vừa có rối loạn chuyển hóa. Muốn xử lý đúng, phải gọi đúng tên vấn đề trước đã.

Kết luận

Nói một cách ngắn gọn, chuyện testosterone thấp đi kèm tăng mỡ bụng và giảm cơ là có thật, nhưng đây không phải mối quan hệ một chiều đơn giản. Testosterone thấp có thể làm cơ thể tích mỡ, mất cơ dễ hơn; ngược lại, mỡ bụng nhiều và lối sống thiếu điều độ cũng có thể kéo testosterone đi xuống. Điều đáng mừng là ở nhiều trường hợp, tình trạng này có thể cải thiện theo hướng tự nhiên nếu ngủ đủ, giảm mỡ nội tạng, tập đều và kiểm soát stress tốt hơn. Nhiều khi cơ thể không cần thêm thuốc, mà cần bớt thức khuya, bớt bia và bớt sống quá sức.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health