Tinh hoàn teo nhỏ là tình trạng một hoặc hai tinh hoàn giảm kích thước so với trước hoặc có thể tích nhỏ bất thường so với tuổi và giai đoạn phát triển. Đây không phải tên của một bệnh duy nhất mà có thể là hậu quả của giãn tĩnh mạch thừng tinh, viêm tinh hoàn sau quai bị, xoắn tinh hoàn, tinh hoàn ẩn, rối loạn nội tiết, chấn thương hoặc sử dụng testosterone – steroid đồng hóa từ bên ngoài. Nếu nhận thấy tinh hoàn nhỏ dần, hai bên chênh lệch rõ, kèm đau, giảm ham muốn hoặc đang mong con, nam giới nên khám Nam khoa – Sức khỏe Nam giới để tìm nguyên nhân và đánh giá chức năng sinh sản.
Tinh hoàn teo nhỏ là gì?
Tinh hoàn là cơ quan đảm nhiệm hai chức năng quan trọng ở nam giới:
- Sản xuất tinh trùng.
- Sản xuất testosterone.
Khi mô tinh hoàn bị tổn thương hoặc không được kích thích nội tiết đầy đủ trong thời gian dài, thể tích tinh hoàn có thể giảm. Tình trạng này thường được gọi là teo tinh hoàn.
Tuy nhiên, không nên chỉ nhìn bằng mắt rồi kết luận mình bị teo tinh hoàn.
Bình thường, hai tinh hoàn không nhất thiết có kích thước hoàn toàn bằng nhau. Một bên có thể nằm thấp hơn và hơi khác về kích thước. Điều đáng lưu ý là sự thay đổi so với chính cơ thể người bệnh trước đây.
Nam giới nên quan tâm nếu:
- Một tinh hoàn nhỏ dần theo thời gian.
- Hai tinh hoàn đều nhỏ hơn rõ rệt.
- Một bên nhỏ hơn bên còn lại đáng kể.
- Tinh hoàn trở nên mềm hơn trước.
- Bìu có cảm giác “rỗng” hơn.
- Kèm giảm ham muốn hoặc rối loạn cương.
- Đang mong con nhưng tinh dịch đồ bất thường.
Theo các hướng dẫn về sức khỏe sinh sản nam, kích thước và thể tích tinh hoàn là một phần quan trọng trong đánh giá chức năng tinh hoàn, nhưng không thể dùng kích thước đơn độc để kết luận khả năng sinh sản.
Tinh hoàn nhỏ từ nhỏ và tinh hoàn teo dần có giống nhau không?
Không hoàn toàn giống nhau.
Đây là điểm rất quan trọng khi đánh giá.
Tinh hoàn vốn nhỏ từ trước
Một người có thể có tinh hoàn nhỏ do:
- Rối loạn phát triển từ thời thơ ấu.
- Tinh hoàn ẩn trước đây.
- Bất thường di truyền.
- Rối loạn nội tiết trong giai đoạn dậy thì.
- Tổn thương tinh hoàn xảy ra từ nhỏ.
Những trường hợp này đôi khi chỉ được phát hiện khi trưởng thành hoặc khi đi khám hiếm muộn.
Tinh hoàn trước đây bình thường nhưng nhỏ dần
Nếu một người từng cảm nhận hai tinh hoàn có kích thước bình thường nhưng sau đó một hoặc hai bên nhỏ lại, bác sĩ sẽ quan tâm nhiều hơn đến các nguyên nhân mắc phải như:
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Viêm tinh hoàn.
- Xoắn tinh hoàn.
- Chấn thương.
- Rối loạn nội tiết.
- Sử dụng hormone hoặc steroid đồng hóa.
- Tổn thương mạch máu nuôi tinh hoàn.
Vì vậy, khi đi khám, thông tin “từ nhỏ đã như vậy” hay “gần đây mới nhỏ đi” có giá trị chẩn đoán rất lớn.
Tinh hoàn teo nhỏ có thể là dấu hiệu của bệnh gì?
Teo tinh hoàn có nhiều nguyên nhân. Mỗi nguyên nhân có cơ chế, mức độ ảnh hưởng và cách xử trí khác nhau.
1. Giãn tĩnh mạch thừng tinh
Giãn tĩnh mạch thừng tinh là một trong những bệnh lý quan trọng cần nghĩ đến khi một bên tinh hoàn nhỏ hơn, đặc biệt ở bên trái.
Các tĩnh mạch quanh tinh hoàn bị giãn khiến quá trình điều hòa nhiệt và tuần hoàn tại tinh hoàn bị ảnh hưởng. Ở một số người, tình trạng kéo dài có thể liên quan đến:
- Tinh hoàn bên bệnh nhỏ hơn.
- Cảm giác nặng hoặc tức bìu.
- Đau âm ỉ khi đứng lâu.
- Các búi tĩnh mạch ngoằn ngoèo ở bìu.
- Tinh dịch đồ bất thường.
- Khó có con.
Tuy nhiên, không phải người bị giãn tĩnh mạch thừng tinh nào cũng bị teo tinh hoàn hoặc vô sinh.
Việc có cần điều trị hay không phải dựa vào tổng thể:
- Mức độ giãn.
- Triệu chứng đau.
- Chênh lệch thể tích tinh hoàn.
- Tinh dịch đồ.
- Tuổi.
- Nhu cầu sinh con.
Ở nam giới đang mong con, hướng dẫn chuyên môn hiện nay đặc biệt quan tâm đến giãn tĩnh mạch thừng tinh có thể sờ thấy trên lâm sàng đi kèm bất thường tinh dịch và vô sinh.
2. Viêm tinh hoàn sau quai bị
Quai bị ở nam giới sau tuổi dậy thì có thể gây viêm tinh hoàn do virus quai bị.
Người bệnh có thể từng trải qua:
- Sưng tuyến mang tai.
- Sốt.
- Sau đó tinh hoàn sưng to.
- Đau nhiều.
- Bìu nóng hoặc căng.
Sau giai đoạn viêm cấp, một số tinh hoàn bị tổn thương có thể giảm kích thước dần.
Teo tinh hoàn sau quai bị có thể xảy ra ở một bên hoặc hai bên. Mức độ ảnh hưởng đến sinh sản phụ thuộc số lượng mô tinh hoàn còn hoạt động và việc tổn thương xảy ra một hay hai bên.
Nếu từng bị quai bị kèm sưng đau tinh hoàn nhưng hiện tại thấy tinh hoàn nhỏ hơn, đặc biệt khi đang mong con, nên đánh giá:
- Thể tích tinh hoàn.
- Tinh dịch đồ.
- Testosterone.
- FSH và LH khi có chỉ định.
3. Xoắn tinh hoàn
Xoắn tinh hoàn xảy ra khi thừng tinh bị xoắn, làm giảm hoặc mất dòng máu đến tinh hoàn.
Đây là cấp cứu Nam khoa – Tiết niệu.
Triệu chứng thường gồm:
- Đau tinh hoàn đột ngột dữ dội.
- Một bên bìu sưng nhanh.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Tinh hoàn có thể nằm cao hơn bình thường.
Nếu máu nuôi tinh hoàn bị gián đoạn quá lâu, mô tinh hoàn có thể bị tổn thương không hồi phục. Ngay cả một số trường hợp đã được tháo xoắn và bảo tồn tinh hoàn, thể tích tinh hoàn vẫn có thể giảm về sau do tổn thương thiếu máu trước đó.
Vì vậy, người từng có cơn đau bìu cấp dữ dội trước đây và hiện nhận thấy tinh hoàn bên đó nhỏ hơn nên đi kiểm tra.
Đặc biệt, nếu đang có đau tinh hoàn đột ngột, không nên chờ xem tinh hoàn có tự hết đau hay không. Cần đến cơ sở cấp cứu ngay.
4. Tinh hoàn ẩn
Tinh hoàn ẩn là tình trạng một hoặc hai tinh hoàn không xuống đúng vị trí trong bìu trong giai đoạn phát triển.
Tinh hoàn nằm lâu ngoài bìu có nguy cơ:
- Phát triển kém.
- Giảm khả năng sinh tinh.
- Teo.
- Tăng nguy cơ một số bệnh lý khác của tinh hoàn.
Một số nam giới trưởng thành từng được phẫu thuật hạ tinh hoàn khi nhỏ nhưng tinh hoàn bên đó vẫn có thể nhỏ hơn bên còn lại.
Khi đánh giá khả năng sinh sản, bác sĩ thường hỏi rất kỹ tiền sử:
- Từng bị tinh hoàn ẩn không?
- Từng mổ tinh hoàn khi còn nhỏ không?
- Phẫu thuật vào khoảng độ tuổi nào?
Đây là thông tin không nên bỏ qua.
5. Rối loạn nội tiết nam
Tinh hoàn không hoạt động độc lập.
Não và tuyến yên tạo ra các hormone như LH và FSH để điều khiển hoạt động của tinh hoàn. Nếu hệ thống điều hòa này bị rối loạn, tinh hoàn có thể không nhận được kích thích cần thiết.
Nam giới có thể xuất hiện:
- Tinh hoàn nhỏ.
- Giảm ham muốn.
- Rối loạn cương.
- Ít râu hoặc lông cơ thể.
- Giảm khối cơ.
- Mệt mỏi.
- Giảm khả năng sinh tinh.
- Vô sinh.
Ngược lại, nếu bản thân tinh hoàn bị tổn thương nguyên phát, xét nghiệm có thể cho thấy FSH và LH tăng do cơ thể cố gắng kích thích tinh hoàn hoạt động.
Đó là lý do bác sĩ không chỉ xét nghiệm testosterone mà đôi khi cần đánh giá đồng thời:
- Testosterone toàn phần buổi sáng.
- LH.
- FSH.
- Prolactin.
- Các hormone khác tùy tình huống.
Không nên nhìn một chỉ số testosterone đơn độc để kết luận nguyên nhân teo tinh hoàn.
6. Sử dụng testosterone hoặc steroid đồng hóa
Đây là nguyên nhân đặc biệt cần lưu ý ở nam giới tập thể hình.
Một số người sử dụng:
- Testosterone tiêm.
- Testosterone dạng gel.
- Steroid đồng hóa.
- Các chu kỳ hormone tăng cơ không được bác sĩ chỉ định.
Khi testosterone được đưa từ bên ngoài vào cơ thể, não và tuyến yên có thể giảm tiết LH và FSH.
Hậu quả là tinh hoàn nhận ít tín hiệu kích thích hơn.
Người sử dụng kéo dài có thể nhận thấy:
- Tinh hoàn nhỏ hơn.
- Lượng tinh dịch giảm.
- Tinh trùng giảm mạnh hoặc không có tinh trùng.
- Khả năng sinh sản suy giảm.
Các chuyên gia nội tiết cũng cảnh báo việc lạm dụng steroid đồng hóa có thể gây ảnh hưởng kéo dài đến chức năng tinh hoàn, kể cả sau khi đã ngừng sử dụng.
Đặc biệt, testosterone ngoại sinh không phải thuốc điều trị vô sinh nam. Testosterone từ bên ngoài có thể làm giảm quá trình sinh tinh.
Do đó, nam giới đang mong con tuyệt đối không nên tự tiêm testosterone chỉ vì xét nghiệm thấy testosterone thấp hoặc vì muốn tăng cơ.
7. Chấn thương tinh hoàn
Chấn thương mạnh vùng bìu có thể gây:
- Tụ máu.
- Vỡ tinh hoàn.
- Tổn thương mạch máu.
- Viêm.
- Tổn thương mô tinh hoàn.
Sau khi tổn thương lành, phần mô chức năng còn lại có thể ít hơn và tinh hoàn trở nên nhỏ.
Người từng:
- Tai nạn giao thông.
- Chấn thương thể thao.
- Bị đá mạnh vào bìu.
- Tai nạn khi làm việc.
nếu nhận thấy tinh hoàn nhỏ dần sau đó nên được siêu âm kiểm tra.
8. Viêm tinh hoàn – mào tinh hoàn
Ngoài virus quai bị, nhiều tác nhân nhiễm trùng khác cũng có thể gây viêm tinh hoàn hoặc viêm mào tinh hoàn – tinh hoàn.
Triệu chứng trong giai đoạn cấp có thể gồm:
- Đau bìu.
- Sưng tinh hoàn.
- Sốt.
- Tiểu buốt.
- Chảy dịch niệu đạo.
- Đau khi xuất tinh.
Một đợt viêm nặng có thể ảnh hưởng mô tinh hoàn. Vì vậy, điều trị đúng nguyên nhân trong giai đoạn cấp rất quan trọng.
9. Bất thường di truyền hoặc rối loạn phát triển tinh hoàn
Một số nam giới có tinh hoàn nhỏ do bất thường nhiễm sắc thể hoặc di truyền ảnh hưởng quá trình phát triển và sinh tinh.
Những trường hợp này thường được phát hiện khi:
- Dậy thì không hoàn chỉnh.
- Tinh hoàn nhỏ hai bên.
- Testosterone thấp.
- Tinh trùng rất ít hoặc không có tinh trùng.
- Vợ chồng đi khám hiếm muộn.
Xét nghiệm di truyền không phải ai bị tinh hoàn nhỏ cũng cần làm.
Bác sĩ thường chỉ cân nhắc khi có những dữ kiện phù hợp, chẳng hạn vô tinh hoặc giảm tinh trùng rất nặng kèm các đặc điểm lâm sàng gợi ý.
Tinh hoàn teo nhỏ có gây vô sinh không?
Có thể, nhưng không phải cứ tinh hoàn nhỏ là vô sinh.
Tinh hoàn là nơi sản xuất tinh trùng nên khi mô sinh tinh bị tổn thương, khả năng sinh sản có thể giảm.
Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc:
- Teo một bên hay hai bên.
- Nguyên nhân gây teo.
- Thể tích mô tinh hoàn còn hoạt động.
- Chức năng của tinh hoàn bên còn lại.
- Nồng độ hormone.
- Chất lượng tinh trùng.
Một người chỉ teo một tinh hoàn nhưng tinh hoàn còn lại khỏe mạnh vẫn có thể có tinh trùng đủ để sinh con tự nhiên.
Ngược lại, tinh hoàn nhỏ hai bên, đặc biệt đi kèm FSH cao hoặc tinh dịch đồ rất xấu, có thể gợi ý suy giảm chức năng sinh tinh đáng kể hơn.
Muốn biết khả năng sinh sản, không nên đoán dựa vào kích thước tinh hoàn. Xét nghiệm quan trọng nhất ban đầu ở nam giới đang mong con thường là tinh dịch đồ.
Tinh hoàn teo nhỏ có làm giảm testosterone không?
Có thể.
Các tế bào Leydig trong tinh hoàn có nhiệm vụ sản xuất testosterone. Nếu mô tinh hoàn bị tổn thương đáng kể ở cả hai bên, testosterone có thể giảm.
Nam giới có thể biểu hiện:
- Giảm ham muốn.
- Cương kém.
- Ít cương buổi sáng.
- Mệt mỏi.
- Giảm sức cơ.
- Khó tăng khối cơ.
- Thay đổi tâm trạng.
- Giảm mật độ xương khi tình trạng kéo dài.
Tuy nhiên, tinh hoàn nhỏ không đồng nghĩa chắc chắn testosterone thấp.
Một số người có thể tích tinh hoàn nhỏ nhưng nồng độ testosterone vẫn nằm trong giới hạn phù hợp.
Vì vậy, nếu nghi thiếu testosterone, bác sĩ cần dựa trên triệu chứng kết hợp xét nghiệm hormone đúng thời điểm, không chỉ dựa vào kích thước tinh hoàn.
Tinh hoàn một bên nhỏ hơn bên kia có bình thường không?
Hai tinh hoàn có thể không hoàn toàn bằng nhau và thường một bên nằm thấp hơn bên còn lại.
Điều cần chú ý là sự thay đổi mới xuất hiện.
Nên đi khám nếu:
- Một bên ngày càng nhỏ.
- Chênh lệch hai bên rõ hơn trước.
- Có cảm giác nặng bìu.
- Sờ thấy búi tĩnh mạch.
- Có khối cứng.
- Đau hoặc tức.
- Tinh hoàn trở nên mềm bất thường.
- Đang gặp khó khăn trong việc có con.
Các khuyến cáo sức khỏe tinh hoàn cũng nhấn mạnh rằng nam giới nên chú ý những thay đổi mới về kích thước, hình dạng hoặc cảm giác của tinh hoàn thay vì cố so sánh với một “kích thước chuẩn” trên Internet.
Tinh hoàn nhỏ bao nhiêu thì được gọi là teo?
Không nên sử dụng một con số duy nhất để tự chẩn đoán.
Ở người trưởng thành, bác sĩ có thể đánh giá thể tích tinh hoàn bằng:
- Thăm khám trực tiếp.
- Dụng cụ đo thể tích tinh hoàn.
- Siêu âm bìu.
Siêu âm cho phép đo ba chiều của tinh hoàn và ước tính thể tích tương đối chính xác hơn so với việc người bệnh tự đo bằng tay.
Quan trọng hơn con số tuyệt đối là:
- So sánh hai bên.
- So với kết quả trước đó nếu có.
- Tuổi và giai đoạn phát triển.
- Tình trạng nội tiết.
- Tinh dịch đồ.
- Bệnh lý đi kèm.
Do đó, việc lên mạng tìm “tinh hoàn dài bao nhiêu cm là bình thường” rồi tự kết luận thường không có nhiều giá trị.
Tinh hoàn teo nhỏ cần đi khám ngay khi nào?
Một số trường hợp nên được đánh giá sớm.
Tinh hoàn nhỏ dần
Nếu nhận thấy kích thước tinh hoàn thay đổi rõ ràng trong vài tháng hoặc vài năm, nên tìm nguyên nhân.
Một bên tinh hoàn nhỏ rõ rệt
Đặc biệt nếu đi kèm:
- Đau âm ỉ.
- Búi tĩnh mạch.
- Tiền sử xoắn tinh hoàn.
- Chấn thương.
- Viêm tinh hoàn.
Tinh hoàn nhỏ kèm khó có con
Nam giới đang mong con nên khám nếu:
- Quan hệ đều đặn nhưng chưa có thai.
- Từng có tinh dịch đồ bất thường.
- Tinh hoàn nhỏ hai bên.
- Từng quai bị có viêm tinh hoàn.
- Từng tinh hoàn ẩn.
- Từng dùng testosterone hoặc steroid.
Tinh hoàn nhỏ kèm triệu chứng thiếu testosterone
Ví dụ:
- Giảm ham muốn rõ.
- Cương yếu.
- Mệt mỏi.
- Giảm cơ.
- Ít lông cơ thể.
- Khó phát triển đặc tính sinh dục nam.
Có khối cứng hoặc thay đổi hình dạng tinh hoàn
Tinh hoàn nhỏ không phải biểu hiện điển hình để tự kết luận ung thư. Tuy nhiên, bất kỳ khối cứng, vùng cứng bất thường, thay đổi hình dạng hoặc kích thước mới xuất hiện đều cần được kiểm tra.
Siêu âm bìu là phương tiện thường được sử dụng để đánh giá những thay đổi này.
Khi nào đau tinh hoàn cần đi cấp cứu?
Nếu xuất hiện đau tinh hoàn dữ dội đột ngột, đặc biệt kèm:
- Bìu sưng nhanh.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Tinh hoàn nằm cao.
- Đau không giảm.
cần nghĩ đến xoắn tinh hoàn và đến cơ sở cấp cứu ngay.
Không nên:
- Chườm nóng rồi chờ.
- Tự uống thuốc giảm đau để theo dõi nhiều giờ.
- Cố xoay tinh hoàn bằng tay.
- Chờ đến sáng hôm sau mới khám.
Xoắn tinh hoàn làm gián đoạn dòng máu nuôi tinh hoàn và thời gian xử trí có ý nghĩa quyết định đối với khả năng bảo tồn cơ quan.
Tinh hoàn teo nhỏ thì khám khoa nào?
Nam giới nhận thấy tinh hoàn nhỏ, teo hoặc hai bên không cân xứng nên khám Nam khoa – Sức khỏe Nam giới hoặc Tiết niệu chuyên sâu về Nam khoa.
Đây là nhóm bệnh cần đánh giá đồng thời cả:
- Cấu trúc tinh hoàn.
- Mạch máu thừng tinh.
- Nội tiết nam.
- Khả năng sinh tinh.
- Chức năng tình dục.
- Tiền sử bệnh lý và phẫu thuật.
Nếu chỉ xét nghiệm testosterone mà không khám tinh hoàn, hoặc chỉ siêu âm mà không xem xét chức năng sinh sản, việc đánh giá có thể chưa đầy đủ.
Đi khám tinh hoàn teo nhỏ, bác sĩ sẽ kiểm tra những gì?
Khám trực tiếp bìu và tinh hoàn
Bác sĩ đánh giá:
- Kích thước hai tinh hoàn.
- Độ chắc.
- Vị trí.
- Chênh lệch hai bên.
- Mào tinh hoàn.
- Thừng tinh.
- Có giãn tĩnh mạch thừng tinh hay không.
- Có khối bất thường hay không.
Siêu âm bìu – tinh hoàn
Siêu âm đặc biệt hữu ích khi cần xác định:
- Thể tích hai tinh hoàn.
- Cấu trúc mô tinh hoàn.
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Nang hoặc khối bất thường.
- Dòng máu nuôi tinh hoàn khi sử dụng Doppler.
Siêu âm cũng thường được chỉ định khi một hoặc hai tinh hoàn có thay đổi kích thước chưa rõ nguyên nhân.
Tinh dịch đồ
Nếu người bệnh đang quan tâm khả năng sinh sản, tinh dịch đồ có giá trị rất quan trọng.
Xét nghiệm giúp đánh giá:
- Mật độ tinh trùng.
- Tổng số tinh trùng.
- Khả năng di động.
- Hình thái tinh trùng.
- Các thông số liên quan khác.
Một kết quả bất thường thường cần được bác sĩ diễn giải theo bối cảnh lâm sàng và đôi khi cần kiểm tra lại thay vì kết luận chỉ dựa trên một lần xét nghiệm.
Xét nghiệm nội tiết
Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định:
- Testosterone.
- FSH.
- LH.
- Prolactin.
- Các xét nghiệm nội tiết khác khi cần.
Nhóm xét nghiệm này đặc biệt hữu ích nếu tinh hoàn nhỏ hai bên hoặc có biểu hiện suy sinh dục.
Xét nghiệm di truyền
Không phải mọi trường hợp đều cần.
Xét nghiệm nhiễm sắc thể hoặc các xét nghiệm di truyền liên quan vô sinh nam thường chỉ được cân nhắc khi có chỉ định cụ thể như:
- Không có tinh trùng.
- Tinh trùng rất ít.
- Tinh hoàn nhỏ rõ.
- Nội tiết gợi ý suy tinh hoàn.
- Có đặc điểm lâm sàng nghi ngờ bất thường di truyền.
Tinh hoàn teo có to trở lại được không?
Điều này phụ thuộc nguyên nhân và mức độ tổn thương.
Nếu mô tinh hoàn đã teo thực sự
Mô tinh hoàn đã bị tổn thương và mất đi thường khó trở về hoàn toàn như trước chỉ bằng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung.
Vì vậy, quảng cáo về các sản phẩm có thể “làm tinh hoàn to trở lại” trong thời gian ngắn cần được nhìn nhận thận trọng.
Nếu nguyên nhân còn có thể điều chỉnh
Bác sĩ sẽ tập trung vào nguyên nhân nền:
- Điều trị bệnh nội tiết.
- Xử trí giãn tĩnh mạch thừng tinh khi có chỉ định.
- Điều trị viêm nhiễm.
- Ngừng steroid hoặc hormone ngoại sinh dưới hướng dẫn y khoa.
- Bảo tồn khả năng sinh sản.
Mục tiêu điều trị không chỉ là làm thay đổi kích thước mà quan trọng hơn là:
- Bảo tồn chức năng tinh hoàn còn lại.
- Duy trì testosterone phù hợp.
- Bảo tồn hoặc cải thiện khả năng sinh sản.
- Ngăn tổn thương tiếp tục tiến triển.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh làm tinh hoàn nhỏ có phải mổ không?
Không phải tất cả đều cần phẫu thuật.
Việc điều trị cần cân nhắc nếu có:
- Đau kéo dài.
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh rõ trên thăm khám.
- Khó có con.
- Tinh dịch đồ bất thường.
- Chênh lệch thể tích tinh hoàn đáng kể trong nhóm tuổi phù hợp.
Ở nam giới trưởng thành đang điều trị vô sinh, hướng dẫn của AUA/ASRM khuyến nghị cân nhắc phẫu thuật giãn tĩnh mạch thừng tinh ở nhóm có giãn tĩnh mạch thừng tinh sờ thấy được, vô sinh và các thông số tinh dịch bất thường, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt.
Do đó, không nên quyết định mổ chỉ dựa trên dòng kết luận “giãn tĩnh mạch thừng tinh” của siêu âm.
Teo tinh hoàn do dùng testosterone có phục hồi không?
Khả năng hồi phục khác nhau giữa từng người và phụ thuộc vào:
- Loại hormone đã sử dụng.
- Liều.
- Thời gian sử dụng.
- Tuổi.
- Chức năng tinh hoàn trước đó.
- Mục tiêu sinh sản.
Sau khi ngừng testosterone hoặc steroid đồng hóa, trục nội tiết sinh sản có thể cần thời gian để hoạt động trở lại. Một số người hồi phục tốt, trong khi một số khác kéo dài tình trạng giảm sinh tinh hoặc suy chức năng.
Nam giới đang dùng steroid không nên tự ý chuyển sang các phác đồ “PCT” truyền miệng trên mạng. Nếu đang mong con hoặc có tinh hoàn teo, cần khám bác sĩ Nam khoa – Nội tiết sinh sản nam để đánh giá cụ thể.
Tinh hoàn teo nhỏ có chữa được vô sinh không?
Điều trị vô sinh không dựa đơn thuần vào việc “làm tinh hoàn to lên”.
Bác sĩ cần xác định:
- Tinh hoàn còn khả năng sinh tinh hay không.
- Có tinh trùng trong tinh dịch hay không.
- Nguyên nhân gây suy giảm sinh tinh là gì.
- Có yếu tố điều trị được không.
- Hai vợ chồng đang ở độ tuổi và tình trạng sinh sản nào.
Tùy trường hợp, hướng điều trị có thể gồm:
- Điều chỉnh nguyên nhân nội tiết.
- Điều trị giãn tĩnh mạch thừng tinh khi có chỉ định.
- Điều trị nhiễm trùng.
- Ngừng các yếu tố ảnh hưởng sinh tinh.
- Hỗ trợ sinh sản.
- Tìm tinh trùng từ tinh hoàn ở một số trường hợp vô tinh phù hợp.
Do đó, ngay cả khi tinh hoàn nhỏ, nam giới vẫn không nên tự kết luận mình “không thể có con”.
Khám tinh hoàn teo nhỏ ở đâu tại TP.HCM?
Nam giới tại TP.HCM có thể lựa chọn Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health khi nhận thấy một hoặc hai tinh hoàn nhỏ, tinh hoàn teo dần hoặc có bất thường liên quan đến khả năng sinh sản.
Đối với vấn đề này, cơ sở chuyên sâu về Sức khỏe Nam giới có lợi thế ở khả năng đánh giá đồng thời nhiều khía cạnh:
- Bệnh lý tinh hoàn – bìu.
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Nội tiết nam.
- Suy giảm testosterone.
- Vô sinh – hiếm muộn nam.
- Tinh dịch đồ.
- Các vấn đề sinh lý đi kèm.
- Ảnh hưởng của testosterone và steroid ở người tập luyện thể hình.
Đây là điều quan trọng bởi “tinh hoàn nhỏ” đôi khi chỉ là dấu hiệu bên ngoài của một vấn đề sâu hơn về sinh tinh hoặc nội tiết.
Một trường hợp đang mong con cần cách tiếp cận khác với một người chỉ có chênh lệch kích thước tinh hoàn nhưng chức năng sinh sản và nội tiết vẫn bình thường.
Tinh hoàn teo nhỏ & Những câu hỏi thường gặp
Một bên tinh hoàn nhỏ hơn có phải teo tinh hoàn không?
Không nhất thiết. Hai tinh hoàn có thể hơi khác nhau về kích thước. Tuy nhiên, nếu một bên nhỏ dần hoặc chênh lệch ngày càng rõ so với trước, nên đi khám.
Tinh hoàn nhỏ có phải yếu sinh lý không?
Không. Kích thước tinh hoàn và khả năng cương không phải là một khái niệm. Tuy nhiên, nếu cả hai tinh hoàn suy chức năng và testosterone giảm, nam giới có thể xuất hiện giảm ham muốn hoặc rối loạn cương.
Tinh hoàn nhỏ có tinh trùng không?
Có thể vẫn có. Muốn đánh giá chính xác cần làm tinh dịch đồ. Không thể nhìn kích thước tinh hoàn rồi kết luận có hay không có tinh trùng.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh có làm teo tinh hoàn không?
Có thể. Tinh hoàn bên có giãn tĩnh mạch thừng tinh đôi khi nhỏ hơn và bệnh cũng có thể liên quan đến bất thường tinh dịch. Tuy nhiên, không phải tất cả người bị giãn tĩnh mạch thừng tinh đều gặp tình trạng này.
Quai bị có làm teo tinh hoàn không?
Quai bị ở nam giới sau dậy thì có thể gây viêm tinh hoàn. Một số trường hợp sau giai đoạn viêm có thể xuất hiện teo tinh hoàn và ảnh hưởng khả năng sinh sản.
Tập gym có làm tinh hoàn teo không?
Bản thân tập gym không làm teo tinh hoàn. Nguy cơ đáng chú ý nằm ở việc tự sử dụng testosterone hoặc steroid đồng hóa để tăng cơ. Những hormone ngoại sinh này có thể ức chế trục nội tiết và làm giảm hoạt động của tinh hoàn.
Tinh hoàn teo do steroid có hồi phục không?
Một số người có thể hồi phục một phần hoặc đáng kể sau khi ngừng, nhưng thời gian và mức độ rất khác nhau. Nếu đang muốn có con, nên khám chuyên khoa thay vì tự sử dụng thuốc kích hormone.
Tinh hoàn teo nhỏ cần siêu âm không?
Siêu âm thường hữu ích khi có thay đổi kích thước, đau, nghi giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc cần đánh giá cấu trúc tinh hoàn. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ quyết định dựa trên thăm khám.
Tinh hoàn nhỏ có cần xét nghiệm testosterone không?
Không phải mọi người đều cần. Xét nghiệm đặc biệt được cân nhắc khi có tinh hoàn nhỏ hai bên, giảm ham muốn, rối loạn cương, dậy thì bất thường hoặc nghi suy sinh dục.
Teo một tinh hoàn có sinh con được không?
Nhiều nam giới vẫn có thể sinh con nếu tinh hoàn còn lại hoạt động tốt. Khả năng sinh sản nên được đánh giá bằng tinh dịch đồ thay vì chỉ dựa vào việc một tinh hoàn bị teo.
Đau tinh hoàn rồi sau đó tinh hoàn nhỏ lại có nguy hiểm không?
Có thể liên quan đến tiền sử xoắn tinh hoàn, viêm hoặc tổn thương mạch máu. Nếu từng có cơn đau bìu dữ dội và hiện thấy tinh hoàn nhỏ hơn, nên khám để đánh giá cấu trúc và chức năng tinh hoàn.
Kết luận
Tinh hoàn teo nhỏ không phải một bệnh duy nhất mà là dấu hiệu có thể xuất hiện sau nhiều tình trạng khác nhau, từ giãn tĩnh mạch thừng tinh, viêm tinh hoàn sau quai bị, xoắn tinh hoàn, tinh hoàn ẩn, chấn thương cho đến rối loạn nội tiết và sử dụng testosterone hoặc steroid đồng hóa.
Điều đáng quan tâm nhất không chỉ là “tinh hoàn nhỏ bao nhiêu”, mà là kích thước có đang giảm hay không, một hay hai bên bị ảnh hưởng, chức năng sản xuất testosterone còn tốt không và khả năng sinh tinh như thế nào.
Nam giới nên khám sớm nếu tinh hoàn nhỏ dần, hai bên chênh lệch rõ, từng bị quai bị có viêm tinh hoàn, từng xoắn hoặc chấn thương tinh hoàn, đang sử dụng hormone – steroid, có giảm ham muốn hoặc đang gặp khó khăn trong việc có con. Nếu xuất hiện đau tinh hoàn dữ dội đột ngột, cần đi cấp cứu để loại trừ xoắn tinh hoàn.
Tại TP.HCM, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy là một trong những chuyên gia uy tín, đầu ngành trong lĩnh vực Sức khỏe Nam giới, có chuyên môn về bệnh lý bìu – tinh hoàn, giãn tĩnh mạch thừng tinh, nội tiết nam và vô sinh – hiếm muộn nam. Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là một trong những cơ sở chuyên sâu về chăm sóc sức khỏe nam giới, phù hợp với người cần đánh giá đồng thời cấu trúc tinh hoàn, nội tiết và khả năng sinh sản trong môi trường chuyên nghiệp, kín đáo và chú trọng bảo mật.
Khám đúng nguyên nhân sớm giúp người bệnh biết được liệu đây chỉ là khác biệt kích thước bình thường, một tổn thương cũ đã ổn định hay một bệnh lý vẫn đang tiếp tục ảnh hưởng đến chức năng tinh hoàn và khả năng sinh sản.
