Vì sao nhiều nam giới vẫn khỏe nhưng khả năng sinh sản lại yếu?

---

Có những anh nhìn rất khỏe: đi làm bình thường, tập gym đều, phong độ ngoài đời không có gì đáng lo. Nhưng khi hai vợ chồng mong con mãi chưa có tin vui, đi kiểm tra mới phát hiện tinh trùng ít, yếu hoặc di động kém. Lúc này mới vỡ lẽ: khỏe bên ngoài chưa chắc khỏe sinh sản bên trong.

1. Tinh trùng không thể nhìn bằng mắt thường

Khả năng sinh sản nam giới phụ thuộc vào số lượng tinh trùng, độ di động, hình dạng tinh trùng và chất lượng DNA tinh trùng. Một người vẫn sinh hoạt, làm việc, quan hệ bình thường nhưng tinh dịch đồ vẫn có thể bất thường.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, vô sinh ảnh hưởng khoảng 1 trong 6 người trưởng thành trong độ tuổi sinh sản trên toàn cầu. Nguyên nhân từ nam giới thường liên quan đến tinh trùng ít, di động kém, hình dạng bất thường hoặc rối loạn xuất tinh.

2. Lối sống hiện đại làm tinh trùng “xuống mood”

Tinh trùng rất nhạy với thức khuya, stress, thuốc lá, rượu bia, béo bụng, ngồi lâu và nhiệt độ cao. Những yếu tố này không làm nam giới bệnh ngay, nhưng có thể âm thầm ảnh hưởng quá trình sinh tinh, vốn kéo dài khoảng 2–3 tháng.

Theo nghiên cứu của Levine và cộng sự (2023) công bố trên Human Reproduction Update, phân tích dữ liệu toàn cầu ghi nhận xu hướng giảm đáng kể mật độ tinh trùng và tổng số tinh trùng trong nhiều thập kỷ qua. Nói vui một chút: cơ thể vẫn cho anh đi làm, đi nhậu, đi gym, nhưng tinh trùng thì lặng lẽ ghi sổ từng đêm thức khuya.

3. Béo bụng, thuốc lá và stress không chỉ hại tim mạch

Thừa cân, béo bụng và rối loạn chuyển hóa có thể làm giảm nội tiết nam, tăng viêm và tăng stress oxy hóa – tình trạng các gốc tự do tấn công tế bào, trong đó tinh trùng là nhóm khá mong manh.

Một nghiên cứu của Osadchuk và cộng sự (2023) công bố trên Frontiers in Endocrinology khảo sát 1.222 nam giới trẻ cho thấy hút thuốc liên quan đến thay đổi bất lợi về chất lượng tinh dịch, hormone sinh sản và chuyển hóa. Cái bụng và điếu thuốc đôi khi không chỉ làm xấu dáng, mà còn làm hành trình tìm con thêm gian nan.

4. Giãn tĩnh mạch thừng tinh: bệnh âm thầm nhưng hay gặp

Một nguyên nhân thường gặp ở nam giới vô sinh là giãn tĩnh mạch thừng tinh (varicocele). Bệnh này làm tăng nhiệt độ quanh tinh hoàn, ảnh hưởng sản xuất tinh trùng. Nhiều người không đau, không khó chịu, vẫn thấy mình khỏe nên không biết.

Theo báo cáo của Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ công bố trên Fertility and Sterility, giãn tĩnh mạch thừng tinh gặp ở khoảng 15% nam giới nói chung và khoảng 40% nam giới đi khám vì vô sinh.

5. Khỏe sinh lý chưa chắc khỏe sinh sản

Nhiều người nghĩ còn ham muốn, còn quan hệ được là sinh sản chắc ổn. Thực tế, chức năng tình dục và khả năng sinh sản là hai chuyện khác nhau. Một người không rối loạn cương, không xuất tinh sớm, nhưng tinh trùng vẫn có thể ít, yếu hoặc dị dạng.

Muốn biết chính xác cần làm tinh dịch đồ, khám nam khoa, kiểm tra nội tiết, siêu âm tinh hoàn – bìu nếu cần và đánh giá các yếu tố lối sống.

Kết luận

Nam giới nhìn khỏe nhưng khả năng sinh sản yếu là chuyện không hiếm. Nguyên nhân có thể đến từ lối sống, stress, thuốc lá, rượu bia, béo bụng, nhiệt độ cao, bệnh lý âm thầm như giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc rối loạn nội tiết. Về mặt y học, không thể đánh giá khả năng sinh sản chỉ bằng ngoại hình hay phong độ. Nếu hai vợ chồng quan hệ đều, không tránh thai trong khoảng 12 tháng mà chưa có thai, nam giới nên chủ động khám nam khoa và làm tinh dịch đồ sớm.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health