Một cặp vợ chồng chậm có con, người chồng vẫn nghĩ mình hoàn toàn khỏe mạnh vì vẫn có ham muốn, vẫn cương và xuất tinh bình thường. Chỉ đến khi làm tinh dịch đồ, anh mới phát hiện tinh trùng yếu, tinh trùng ít hoặc thậm chí không có tinh trùng trong mẫu xét nghiệm. Từ lúc đó, nỗi lo không chỉ là “vì sao chưa có con”, mà còn là: liệu còn cơ hội làm cha hay không, nên khám ở đâu và điều trị theo hướng nào?
Tinh trùng yếu, tinh trùng ít hoặc không có tinh trùng không đồng nghĩa với “hết cơ hội làm cha”. Đây là những bất thường cần được đánh giá đúng chuyên khoa để tìm nguyên nhân. Vấn đề có thể liên quan đến tinh hoàn, nội tiết nam, giãn tĩnh mạch thừng tinh, tắc nghẽn đường dẫn tinh, viêm nhiễm, bệnh lây truyền qua đường tình dục, lối sống, thuốc đang dùng, tiền sử phẫu thuật hoặc yếu tố di truyền.
Tinh dịch đồ bất thường không phải lúc nào cũng có dấu hiệu bên ngoài
Nam giới không thể tự đánh giá chất lượng tinh trùng bằng màu tinh dịch, lượng tinh dịch, cảm giác xuất tinh, ham muốn hay khả năng cương. Một người vẫn có đời sống tình dục bình thường nhưng tinh dịch đồ vẫn có thể bất thường.
Tinh trùng yếu thường được hiểu là khả năng di động của tinh trùng kém. Tinh trùng ít là số lượng tinh trùng thấp hơn mức cần thiết. Tinh trùng dị dạng là tỷ lệ tinh trùng có hình dạng bất thường cao. Không có tinh trùng là khi mẫu tinh dịch không thấy tinh trùng sau xét nghiệm đúng quy trình. Mỗi tình trạng có thể đến từ nguyên nhân khác nhau, nên không thể chỉ dùng một loại thuốc “bổ tinh” cho tất cả.
Nhóm nguyên nhân thường gặp liên quan đến tinh hoàn và quá trình sinh tinh. Nam giới có tinh hoàn nhỏ, tinh hoàn ẩn, từng quai bị sau tuổi dậy thì, viêm tinh hoàn, chấn thương tinh hoàn hoặc bệnh lý tinh hoàn có thể bị ảnh hưởng chất lượng tinh trùng.
Rối loạn nội tiết nam cũng là nhóm nguyên nhân quan trọng. Testosterone thấp, bất thường LH, FSH, prolactin, bệnh tuyến yên, suy sinh dục nam hoặc tự dùng testosterone/steroid có thể làm rối loạn quá trình sinh tinh. Đặc biệt, dùng testosterone sai chỉ định có thể khiến tinh hoàn giảm hoạt động và làm tình trạng hiếm muộn nặng hơn.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh cũng cần được chú ý, nhất là khi nam giới có cảm giác nặng bìu, đau tức bìu, tinh hoàn bên bệnh nhỏ hơn hoặc tinh dịch đồ bất thường. Ngoài ra, tắc ống dẫn tinh, tắc ống phóng tinh, từng phẫu thuật vùng bẹn – bìu, viêm mào tinh hoàn, viêm tuyến tiền liệt, viêm túi tinh, lậu, Chlamydia hoặc các bệnh lây truyền qua đường tình dục cũng có thể ảnh hưởng đường sinh dục nam.
Lối sống và bệnh nền cũng góp phần làm suy giảm chất lượng tinh trùng. Hút thuốc lá, rượu bia, béo phì, thiếu ngủ, stress, sốt cao kéo dài, làm việc trong môi trường nóng, tiếp xúc hóa chất, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh gan thận, thuốc điều trị dài ngày, thuốc tăng cơ hoặc chất kích thích đều có thể là yếu tố nguy cơ.
Khi nào nam giới hiếm muộn nên đi khám?
Nam giới nên đi khám nếu hai vợ chồng quan hệ đều, không dùng biện pháp tránh thai khoảng 12 tháng nhưng chưa có thai. Nếu người vợ trên 35 tuổi, có tiền sử sản phụ khoa hoặc cặp đôi muốn có con sớm, cả hai nên đi khám sớm hơn.
Nam giới cần khám chuyên sâu khi tinh dịch đồ báo tinh trùng yếu, tinh trùng ít, tinh trùng dị dạng, tinh dịch ít hoặc không có tinh trùng. Kết quả tinh dịch đồ có thể dao động theo thời gian, thời gian kiêng xuất tinh, sốt, stress, giấc ngủ, rượu bia hoặc cách lấy mẫu, nên bác sĩ có thể yêu cầu kiểm tra lại đúng quy trình trước khi kết luận.
Các dấu hiệu như tinh hoàn nhỏ, tinh hoàn ẩn, đau tức bìu, nặng bìu, nghi giãn tĩnh mạch thừng tinh, từng phẫu thuật vùng bẹn – bìu, từng quai bị sau tuổi dậy thì, viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn hoặc chấn thương tinh hoàn cũng là lý do nên đi khám.
Nếu có tinh dịch ít rõ, xuất tinh ngược, không xuất tinh, khó xuất tinh, rối loạn xuất tinh kéo dài, giảm ham muốn, rối loạn cương dương, giảm cương buổi sáng, mệt mỏi kéo dài hoặc nghi testosterone thấp, nam giới không nên trì hoãn. Người từng dùng testosterone, steroid đồng hóa, thuốc tăng cơ, thuốc cường dương không rõ nguồn gốc hoặc thuốc điều trị dài ngày càng cần được đánh giá đúng chuyên khoa.
Một sai lầm thường gặp là tự mua thuốc “bổ tinh”, kẽm, vitamin, testosterone, thuốc tăng sinh lý, thuốc đông y, rượu ngâm hoặc thực phẩm chức năng được quảng cáo “tăng tinh trùng”. Nếu nguyên nhân là giãn tĩnh mạch thừng tinh, tắc nghẽn, viêm nhiễm, rối loạn nội tiết, bệnh tinh hoàn, xuất tinh ngược hoặc bất thường di truyền, mỗi hướng xử trí sẽ khác nhau. Dùng thuốc sai có thể làm mất thời gian và chậm cơ hội điều trị đúng.
Nam giới tinh trùng yếu, tinh trùng ít, không có tinh trùng nên khám ở đâu?
Bất thường tinh trùng nằm giữa nhiều nhóm vấn đề: Nam khoa, Tiết niệu, Y học giới tính, nội tiết nam, di truyền, vi phẫu nam khoa, hỗ trợ sinh sản và tâm lý. Vì vậy, nơi khám phù hợp là cơ sở có bác sĩ Nam khoa – Tiết niệu/Y học giới tính có kinh nghiệm về sức khỏe sinh sản nam, đồng thời có khả năng phối hợp trung tâm hỗ trợ sinh sản hoặc bệnh viện khi cần.
Một địa chỉ khám tốt cần có quy trình kín đáo, bảo mật, tôn trọng cả người nam và bạn đời, không đổ lỗi. Việc đánh giá cần dựa vào tinh dịch đồ đúng quy trình, xét nghiệm nội tiết nam, testosterone, LH, FSH, prolactin, siêu âm bìu – tinh hoàn, xét nghiệm viêm nhiễm, xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục, xét nghiệm di truyền hoặc khảo sát chuyên sâu khi phù hợp.
Hệ thống Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là một mô hình tiêu biểu trong khám và tư vấn tinh trùng yếu, tinh trùng ít, không có tinh trùng, vô sinh nam, hiếm muộn nam, tinh dịch đồ bất thường, giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn nội tiết nam, testosterone thấp, rối loạn xuất tinh, viêm nhiễm đường sinh dục, bệnh lây truyền qua đường tình dục, vi phẫu nam khoa và sức khỏe sinh sản nam.
Men’s Health được thành lập năm 2016, do TS.BS.CK2 Trà Anh Duy sáng lập và định hướng phát triển. Hệ thống tập trung vào Nam khoa, Tiết niệu, Y học giới tính, nội tiết nam, sức khỏe sinh sản nam, vô sinh nam, hiếm muộn nam, sức khỏe tình dục nam, bệnh lý tinh hoàn, bệnh lý dương vật – bìu – tinh hoàn, bệnh lây truyền qua đường tình dục, vi phẫu nam khoa, tạo hình sinh dục nam và trị liệu tâm lý nam giới.
Với các vấn đề nhạy cảm như tinh dịch đồ bất thường hoặc không có tinh trùng, Men’s Health chú trọng quy trình khám kín đáo, bảo mật, tôn trọng và không đổ lỗi. Người bệnh và cặp đôi có thể được khai thác nguyên nhân toàn diện, xét nghiệm phù hợp, đánh giá Nam khoa – nội tiết – sinh sản – tâm lý và tư vấn theo từng cá nhân.
Điểm đáng chú ý là Men’s Health có Văn phòng tâm lý thuộc hệ thống, có thể hỗ trợ những trường hợp nam giới tự ti vì tinh dịch đồ bất thường, mặc cảm khi bị nghi “khó có con”, căng thẳng vì áp lực gia đình, lo hôn nhân rạn nứt, sợ bạn đời thất vọng, né tránh trao đổi hoặc rơi vào vòng xoắn im lặng – tự trách – căng thẳng.
Vai trò của Văn phòng tâm lý Men’s Health không phải là “quy mọi vấn đề về tâm lý”, mà là phối hợp cùng bác sĩ Nam khoa – Tiết niệu – Y học giới tính để nhìn người bệnh và cặp đôi toàn diện hơn. Khi cần, người bệnh và bạn đời có thể được hỗ trợ giảm lo âu, cải thiện giao tiếp, chia sẻ áp lực điều trị, xây dựng kỳ vọng thực tế và duy trì sự đồng hành trong hành trình tìm con.
Tinh trùng yếu, tinh trùng ít hoặc không có tinh trùng không phải là dấu chấm hết. Điều quan trọng là nam giới cần được khám đúng chuyên khoa, làm tinh dịch đồ đúng quy trình, tìm nguyên nhân và không tự dùng testosterone hay thuốc “bổ tinh”. Khi được tiếp cận bằng khoa học, sự tôn trọng và sự đồng hành của bạn đời, hành trình tìm con sẽ bớt áp lực và có định hướng rõ ràng hơn.
