“Con trai gì mà yếu đuối thế!”, “Đàn ông phải có sự nghiệp, phải kiếm nhiều tiền, phải là chỗ dựa cho người khác”. Những câu nói tưởng chừng quen thuộc ấy đã theo không ít nam giới từ khi còn nhỏ đến lúc trưởng thành.
Nhưng với thế hệ Gen Z, những người lớn lên cùng mạng xã hội, sự cởi mở về cảm xúc và những thay đổi trong quan niệm giới, câu hỏi đang dần khác đi: Liệu đàn ông có nhất thiết phải luôn mạnh mẽ, hay cũng có quyền mệt mỏi, tổn thương và cần được giúp đỡ?
Đây không đơn thuần là chuyện thay đổi cách nhìn về nam tính, mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe tâm thần, các mối quan hệ và cả đời sống tình dục của nam giới hiện đại.
Khi hai chữ “phái mạnh” trở thành áp lực vô hình
Trong quan niệm truyền thống, nam giới thường được kỳ vọng phải quyết đoán, độc lập, có khả năng bảo vệ gia đình và kiểm soát tốt cảm xúc. Những phẩm chất như trách nhiệm hay kiên trì vốn có giá trị tích cực. Vấn đề xuất hiện khi chúng trở thành yêu cầu bắt buộc: đàn ông không được khóc, không được thất bại và càng không được thừa nhận bản thân đang yếu đuối.
Với Gen Z, áp lực ấy đôi khi còn được khuếch đại bởi mạng xã hội. Một chàng trai mới ngoài 20 tuổi có thể liên tục nhìn thấy hình ảnh những người đồng trang lứa sở hữu cơ thể sáu múi, thu nhập cao, xe đẹp và tình yêu lý tưởng.
Từ đó, sự mạnh mẽ không còn là phẩm chất bên trong mà dễ biến thành cuộc chạy đua chứng minh giá trị bản thân.
Tuy nhiên, sẽ thiếu công bằng nếu cho rằng toàn bộ Gen Z đang quay lưng với những chuẩn mực nam tính truyền thống.
Theo khảo sát của Ipsos và King’s College London năm 2025 tại 30 quốc gia, 28% nam giới Gen Z đồng ý rằng người đàn ông ở nhà chăm sóc con cái sẽ bị xem là kém nam tính hơn. Trong khi đó, 60% nam giới Gen Z cảm thấy đàn ông đang được kỳ vọng phải làm quá nhiều để thúc đẩy bình đẳng giới.
Những con số này không đại diện riêng cho Việt Nam, nhưng cho thấy một thực tế đáng suy nghĩ: Gen Z không có một quan điểm thống nhất về nam tính. Một bộ phận muốn thoát khỏi khuôn mẫu cũ, trong khi những người khác vẫn tìm kiếm giá trị bản thân qua vai trò truyền thống.
Đàn ông có quyền yếu lòng: Sự thay đổi cần thiết cho sức khỏe tinh thần
Một trong những chuyển biến tích cực của xã hội hiện đại là việc nam giới ngày càng có nhiều cơ hội nói về cảm xúc, tổn thương tâm lý và nhu cầu được hỗ trợ.
Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew năm 2024 với 6.204 người trưởng thành tại Mỹ ghi nhận 60% cho rằng xã hội chưa đánh giá đúng mức những người đàn ông biết quan tâm và cởi mở về cảm xúc.
Ở góc độ y học, đây không phải câu chuyện nhỏ.
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2020 về nam tính và sức khỏe tâm thần, những chuẩn mực đề cao sự tự lực tuyệt đối, kiểm soát cảm xúc và không bộc lộ yếu đuối có thể trở thành rào cản khiến nam giới ngại tìm kiếm hỗ trợ tâm lý.
Một tổng quan đăng trên International Journal of Mental Health năm 2025, phân tích 82 nghiên cứu, cũng ghi nhận mối liên hệ giữa việc tuân thủ cứng nhắc các chuẩn mực nam tính truyền thống với xu hướng ít tìm kiếm hỗ trợ tâm lý hơn.
Điều đáng nói là áp lực phải mạnh mẽ không chỉ khiến nam giới khó chia sẻ nỗi buồn. Nó còn có thể ảnh hưởng đến cách họ nhìn nhận sức khỏe tình dục.
Trên thực tế, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, từng chia sẻ với báo chí về trường hợp một nam nhân viên 26 tuổi luôn lo sợ mình không thể hiện tốt khi gần gũi bạn đời. Nỗi sợ bị đánh giá khiến anh quá chú ý đến kết quả cuộc yêu, từ đó ảnh hưởng đến phản ứng tình dục tự nhiên.
Theo BS Duy, đây là biểu hiện của lo âu hiệu suất tình dục, tình trạng mà người đàn ông quá tập trung vào việc phải đáp ứng một tiêu chuẩn nào đó thay vì tận hưởng sự gần gũi.
Trường hợp này cho thấy đôi khi điều khiến một người đàn ông mệt mỏi không phải vì cơ thể thiếu mạnh mẽ, mà vì anh luôn cảm thấy mình không được phép yếu đi.
Gen Z đang định nghĩa lại bản lĩnh đàn ông như thế nào?
Thay vì chỉ gắn nam tính với sức mạnh thể chất, tiền bạc hay khả năng chinh phục, một cách nhìn rộng mở hơn đang được đặt ra: người đàn ông bản lĩnh còn là người hiểu bản thân, có trách nhiệm với cảm xúc, biết tôn trọng người khác và dám tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần.
Điều đó không có nghĩa sự mạnh mẽ truyền thống trở nên lỗi thời. Kiên trì, độc lập và khả năng vượt qua khó khăn vẫn đáng trân trọng. Nhưng chúng không nhất thiết phải đi kèm với việc che giấu cảm xúc hoặc chịu đựng một mình.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, trong tiếp cận sức khỏe nam giới hiện đại, cần nhìn nhận con người một cách toàn diện giữa thể chất, tâm lý, tình dục và môi trường sống.
Một người đàn ông mất ngủ vì áp lực công việc, suy giảm ham muốn vì căng thẳng hoặc gặp khó khăn trong mối quan hệ không nên lập tức bị đánh giá là thiếu bản lĩnh.
Thay vào đó, họ cần được lắng nghe, tìm hiểu nguyên nhân và hỗ trợ phù hợp. Khi những biểu hiện lo âu, buồn chán hoặc rối loạn chức năng tình dục kéo dài, việc tìm đến chuyên gia tâm lý hay bác sĩ nam khoa là một lựa chọn có trách nhiệm với sức khỏe.
Với Gen Z, có lẽ thách thức lớn nhất không phải là lựa chọn giữa “nam tính truyền thống” và “nam tính hiện đại”, mà là xây dựng được một bản sắc riêng, không bị chi phối quá mức bởi những tiêu chuẩn từ gia đình, bạn bè hay mạng xã hội.
Kết luận
Quan niệm “đàn ông phải mạnh” không hoàn toàn sai nếu sự mạnh mẽ được hiểu là tinh thần trách nhiệm, sự kiên trì và khả năng đối diện khó khăn.
Nhưng nếu mạnh mẽ đồng nghĩa với việc không được khóc, không được thất bại, không được tìm kiếm hỗ trợ và luôn phải chứng tỏ phong độ, đó có thể trở thành gánh nặng đối với sức khỏe tinh thần nam giới.
Gen Z không nhất thiết phải phủ nhận những giá trị nam tính trước đây. Điều quan trọng hơn là có quyền lựa chọn cách thể hiện bản thân phù hợp với tính cách, hoàn cảnh và sức khỏe của mình.
Bởi bản lĩnh của một người đàn ông không chỉ nằm ở khả năng đứng vững trước giông bão, mà còn ở việc đủ can đảm thừa nhận khi bản thân cần một bàn tay nâng đỡ.
Và có lẽ, đã đến lúc xã hội thôi hỏi đàn ông có đủ mạnh hay không, để bắt đầu quan tâm rằng họ có đang thực sự ổn hay không.
