Hỏi: Thưa bác sĩ, làm thế nào để chúng ta phân biệt được một rối loạn chức năng tình dục có nguồn gốc từ thực thể (hormone, thần kinh) với một sự ‘đình trệ’ về ham muốn do các cơ chế phòng vệ tâm lý gây ra?
Trả lời
Ham muốn tình dục không phải chiếc công tắc muốn bật là sáng. Có lúc cơ thể thật sự đang gặp vấn đề về hormone, thần kinh, mạch máu; nhưng cũng có lúc tâm trí âm thầm “đạp phanh” vì stress, lo âu, mâu thuẫn tình cảm hoặc áp lực phải thể hiện. Vì vậy, khi một người giảm ham muốn, khó cương hoặc mất hứng thú gần gũi, câu hỏi đúng không phải là “tôi yếu rồi sao?”, mà là “điều gì đang làm hệ thống tình dục của tôi bị kẹt?”.
1. Khi nguyên nhân đến từ cơ thể
Rối loạn chức năng tình dục có nguồn gốc thực thể thường liên quan đến testosterone thấp, bệnh mạch máu, đái tháo đường, tăng huyết áp, tổn thương thần kinh hoặc tác dụng phụ của thuốc. Các dấu hiệu gợi ý là triệu chứng xuất hiện khá ổn định trong nhiều hoàn cảnh: khó cương cả khi ở nhà, khi đi du lịch, khi một mình; giảm ham muốn kéo dài; giảm cương sáng; kèm mệt mỏi, giảm cơ, tăng mỡ bụng hoặc bệnh nền rõ.
Theo nghiên cứu của Corona và cộng sự (2014) công bố trên Journal of Sexual Medicine, khoảng 35–40% nam giới có testosterone thấp ghi nhận giảm ham muốn tình dục rõ rệt. Con số này nhắc rằng đôi khi “lửa yếu” không phải do thiếu yêu, mà do cơ thể đang thiếu nhiên liệu sinh học.
2. Khi tâm lý là người âm thầm kéo thắng
Ngược lại, có người xét nghiệm bình thường, sức khỏe không quá xấu, nhưng cứ bước vào tình huống thân mật là “tắt sóng”. Đây có thể liên quan đến lo âu hiệu suất, stress kéo dài, trầm cảm ẩn, sợ thất bại hoặc cơ chế phòng vệ tâm lý (defense mechanism). Khi não cảm thấy không an toàn, ham muốn có thể bị đóng lại như một cách tự bảo vệ.
Dấu hiệu gợi ý nguyên nhân tâm lý là triệu chứng dao động theo hoàn cảnh: lúc được, lúc không; khi thư giãn thì tốt hơn; khi bị kỳ vọng hoặc áp lực thì trục trặc. Theo McCabe và cộng sự (2016) công bố trên Journal of Sexual Medicine, rối loạn chức năng tình dục ở nam giới có liên quan chặt chẽ với sức khỏe tâm thần, căng thẳng và chất lượng mối quan hệ.
3. Thực tế thường là cả hai cùng bắt tay nhau
Trong lâm sàng, hiếm khi mọi thứ chỉ thuộc về “thân” hoặc chỉ thuộc về “tâm”. Một chút testosterone thấp cộng thêm mất ngủ, stress và vài lần thất bại có thể tạo thành vòng xoắn: càng lo càng khó, càng khó càng lo. Vì vậy, đánh giá đúng cần xem cả nội tiết, thần kinh, mạch máu, giấc ngủ, thuốc đang dùng, tâm trạng và quan hệ đôi lứa.
Kết luận
Phân biệt rối loạn chức năng tình dục do thực thể và đình trệ ham muốn do tâm lý không thể chỉ dựa vào cảm giác. Nếu triệu chứng kéo dài vài tháng, ảnh hưởng đời sống tình cảm hoặc khiến người bệnh lo lắng nhiều, nên khám Nam khoa – Y học giới tính kết hợp đánh giá tâm lý. Cách tiếp cận toàn diện giúp tìm đúng nguyên nhân, thay vì chỉ uống thuốc cho “phần thân” trong khi “phần tâm” vẫn đang kéo thắng.
