Làm Thế Nào Để Phòng Ngừa Các Bệnh Liên Quan Đến Tuyến Tiền Liệt?

---

Tuyến tiền liệt (prostate) là một tuyến nhỏ nằm dưới bàng quang, kích thước không lớn nhưng “lên tiếng” thì nam giới khó mà làm ngơ: tiểu đêm, tiểu khó, tiểu yếu, đau vùng chậu, viêm tuyến tiền liệt, phì đại lành tính tuyến tiền liệt (benign prostatic hyperplasia – BPH) hoặc ung thư tuyến tiền liệt (prostate cancer). Không phải bệnh nào cũng phòng ngừa tuyệt đối được, nhưng nam giới hoàn toàn có thể giảm nguy cơ và phát hiện sớm nếu chăm sóc đúng cách.

1. Đừng ngồi lì: tuyến tiền liệt cũng cần nam giới vận động

Ngồi lâu, ít vận động, vòng bụng tăng đều đều là “combo” không mấy thân thiện với tuyến tiền liệt. Vận động giúp kiểm soát cân nặng, cải thiện tuần hoàn, giảm viêm và hỗ trợ sức khỏe tiết niệu – sinh dục nam.

Theo nghiên cứu của Parsons và Kashefi (2008) công bố trên European Urology, hoạt động thể lực mức trung bình đến mạnh có thể giúp giảm nguy cơ phì đại tuyến tiền liệt hoặc triệu chứng đường tiểu dưới khoảng 25% so với lối sống ít vận động. Nói dễ hiểu, đi bộ nhanh, bơi, đạp xe vừa phải hay tập sức mạnh hợp lý không chỉ giúp bụng gọn hơn, mà còn giúp “đường nước” bớt kẹt xe.

2. Giữ cân nặng: bụng bia không phải bạn thân của tuyến tiền liệt

Béo phì, rối loạn mỡ máu, tăng đường huyết và tăng huyết áp có thể khiến cơ thể rơi vào tình trạng viêm âm ỉ, ảnh hưởng đến nội tiết và sức khỏe nam giới. Tuyến tiền liệt cũng không đứng ngoài “cuộc họp rắc rối” đó.

Báo cáo của World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research phân tích 104 nghiên cứu, gồm hơn 9,8 triệu nam giới và hơn 191.000 ca ung thư tuyến tiền liệt, ghi nhận bằng chứng mạnh cho thấy thừa cân, béo phì liên quan đến tăng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt tiến triển. Vì vậy, muốn phòng bệnh tuyến tiền liệt, đừng chỉ tìm thuốc bổ; hãy bắt đầu từ chuyện bớt ăn khuya, giảm rượu bia, ngủ đủ và giữ cân nặng hợp lý.

3. Ăn uống lành mạnh: không có món thần kỳ, chỉ có thói quen tử tế

Không có thực phẩm nào ăn vào là tuyến tiền liệt khỏe ngay như “bảo hành chính hãng”. Nhưng chế độ ăn nhiều rau xanh, trái cây, cá, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, chất béo tốt; đồng thời hạn chế thịt chế biến sẵn, đồ chiên nhiều dầu, đường ngọt và rượu bia sẽ có lợi cho sức khỏe tổng thể.

Với nam giới hay tiểu đêm, nên uống đủ nước ban ngày nhưng hạn chế uống quá nhiều sát giờ ngủ. Cà phê, trà đặc, bia rượu có thể kích thích bàng quang ở một số người. Tối uống nhiều rồi nửa đêm chạy vào nhà vệ sinh liên tục thì không phải tuyến tiền liệt “khó tính” một mình, mà có khi mình cũng đang tiếp tay cho nó.

4. Đừng nhịn tiểu và đừng tự mua thuốc

Nhịn tiểu thường xuyên là thói quen không tốt cho bàng quang và đường tiết niệu. Khi có tiểu buốt, tiểu rát, đau vùng chậu, sốt, đau khi xuất tinh hoặc tiết dịch bất thường, nam giới nên đi khám thay vì tự mua kháng sinh. Uống sai thuốc có thể làm triệu chứng kéo dài, khó chẩn đoán và tăng nguy cơ kháng thuốc.

Quan hệ tình dục an toàn, vệ sinh phù hợp và điều trị sớm các viêm nhiễm tiết niệu – sinh dục cũng là cách bảo vệ tuyến tiền liệt. Tuyến tiền liệt không thích kiểu “để từ từ tính”; nhiều chuyện càng để lâu, càng dễ thành phiền.

5. Khám định kỳ: đừng chờ tuyến tiền liệt “la làng”

Nam giới sau 40-50 tuổi, đặc biệt có cha hoặc anh em ruột từng mắc ung thư tuyến tiền liệt, nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra tuyến tiền liệt và xét nghiệm PSA (prostate-specific antigen) khi phù hợp. Theo American Cancer Society, nam giới nguy cơ trung bình nên bắt đầu trao đổi về tầm soát từ tuổi 50; nhóm nguy cơ cao nên trao đổi từ tuổi 45, và nhóm nguy cơ rất cao có thể từ tuổi 40.

PSA là xét nghiệm máu đo kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt, nhưng không phải cứ PSA tăng là ung thư. CDC và National Cancer Institute đều lưu ý PSA có thể tăng trong ung thư tuyến tiền liệt, nhưng cũng có thể tăng do phì đại lành tính hoặc viêm tuyến tiền liệt. Vì vậy, nhìn con số PSA rồi tự hoảng là chưa đúng; cần bác sĩ diễn giải trong bối cảnh tuổi, triệu chứng, thăm khám và các xét nghiệm liên quan.

Kết luận

Phòng ngừa bệnh tuyến tiền liệt không nằm ở một viên thuốc bổ hay vài mẹo truyền miệng. Cách bền vững nhất là vận động đều, giữ cân nặng hợp lý, ăn uống lành mạnh, hạn chế rượu bia, không hút thuốc, uống nước đúng cách, không nhịn tiểu, quan hệ an toàn và khám định kỳ khi đến tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ. Khi có tiểu đêm nhiều, tiểu khó, tiểu máu, đau vùng chậu, sốt, bí tiểu hoặc PSA bất thường, nam giới nên khám chuyên khoa Nam khoa – Tiết niệu để được đánh giá sớm và điều trị đúng hướng.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health