Một người chuyển giới đang dùng hormone nhưng không biết cần theo dõi sức khỏe ra sao. Một MSM lo lắng sau quan hệ nguy cơ, muốn xét nghiệm STI/HIV nhưng sợ bị kỳ thị. Một người đa dạng giới căng thẳng vì gia đình không chấp nhận, tự ti ngoại hình hoặc khó nói với bạn tình về nhu cầu sức khỏe tình dục của mình.
Những băn khoăn này không chỉ là vấn đề y khoa đơn thuần, mà còn liên quan đến cảm xúc, bản dạng, mối quan hệ, sự an toàn và niềm tin vào hệ thống chăm sóc sức khỏe. Người chuyển giới, MSM và người đa dạng giới không cần được “sửa chữa”. Điều họ cần là một nơi được lắng nghe, được chăm sóc bằng khoa học, bảo mật và không kỳ thị.
Y học giới tính không chỉ là STI/HIV hay hormone
Y học giới tính là lĩnh vực tiếp cận sức khỏe tình dục, giới tính, sinh sản, nội tiết, tâm lý và chất lượng sống của con người một cách toàn diện. Với người chuyển giới, MSM và người đa dạng giới, nhu cầu chăm sóc có thể rất khác nhau tùy cơ thể, hành vi nguy cơ, bản dạng giới, xu hướng tính dục, tiền sử dùng hormone, phẫu thuật nếu có và hoàn cảnh cá nhân.
Một số người cần tư vấn bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu, Chlamydia, giang mai, sùi mào gà/HPV, herpes sinh dục, viêm gan B, viêm gan C hoặc HIV. Một số khác cần tư vấn PrEP, PEP, DoxyPEP khi phù hợp, vaccine HPV, vaccine viêm gan B, xét nghiệm định kỳ, an toàn tình dục, bạn tình và cách phòng ngừa tái nhiễm.
Với người chuyển giới hoặc người đa dạng giới đang dùng hormone, việc theo dõi nội tiết là rất quan trọng. Testosterone, estrogen, thuốc kháng androgen hoặc các thuốc nội tiết khác cần được sử dụng và kiểm tra an toàn. Tự mua hormone, tự tăng liều hoặc dùng thuốc tiêm không rõ nguồn gốc có thể ảnh hưởng gan, thận, tim mạch, chuyển hóa, tâm trạng, da và sức khỏe sinh sản.
Sức khỏe sinh sản cũng cần được nhắc đến một cách tôn trọng. Một số người cần tư vấn bảo tồn sinh sản trước hormone hoặc phẫu thuật. Một số người vẫn cần tư vấn tránh thai, kế hoạch có con, sức khỏe tinh hoàn, tuyến tiền liệt, cổ tử cung, tuyến vú hoặc cơ quan sinh dục theo cơ thể hiện có.
Song song với y khoa, yếu tố tâm lý giữ vai trò rất lớn. Lo bị kỳ thị, stress thiểu số, áp lực gia đình, khó công khai, mặc cảm sau quan hệ nguy cơ, lo kết quả xét nghiệm, căng thẳng trong mối quan hệ hoặc tự ti cơ thể có thể khiến người bệnh trì hoãn chăm sóc sức khỏe, tự dùng thuốc hoặc chịu đựng một mình.
Khi nào cần hỗ trợ tâm lý và Y học giới tính?
Người chuyển giới, MSM và người đa dạng giới nên đi khám khi có quan hệ nguy cơ, cần xét nghiệm HIV/STI, cần tư vấn PrEP, PEP, DoxyPEP, vaccine HPV hoặc vaccine viêm gan B. Nếu nghi phơi nhiễm HIV gần đây, người bệnh nên đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được tư vấn PEP đúng thời điểm.
Các dấu hiệu như tiểu buốt, tiểu rát, chảy dịch, mụn vùng kín, nốt sùi, vết loét, đau hậu môn, chảy dịch hậu môn, đau khi quan hệ hoặc tổn thương bất thường cũng là lý do cần khám. Không nên tự uống kháng sinh, tự bôi thuốc, tự chấm tổn thương hoặc điều trị theo kinh nghiệm cộng đồng mạng, vì có thể làm che lấp triệu chứng, gây kháng thuốc hoặc bỏ sót đồng nhiễm.
Người đang dùng hormone, có ý định dùng hormone hoặc từng tự dùng hormone/thuốc tiêm không rõ nguồn gốc cũng nên được đánh giá y khoa. Việc dùng hormone an toàn không chỉ dựa vào cảm giác “có thay đổi”, mà cần theo dõi xét nghiệm, tác dụng phụ, mục tiêu cá nhân và tình trạng sức khỏe tổng thể.
Hỗ trợ tâm lý cũng cần thiết khi người bệnh lo âu kéo dài sau quan hệ nguy cơ, ám ảnh kết quả xét nghiệm, sợ lây cho bạn tình, né tránh quan hệ, tự ti ngoại hình, khó chấp nhận bản thân, áp lực công khai hoặc căng thẳng với gia đình. Với người sau phẫu thuật khẳng định giới, nếu có đau, sưng, chảy dịch, nhiễm trùng, khó tiểu, sẹo bất thường hoặc cần theo dõi lâu dài, nên được khám tại cơ sở có khả năng phối hợp chuyên khoa.
Điều quan trọng là không tự chịu đựng vì sợ kỳ thị. Một nơi khám đúng không được phán xét bản dạng giới, xu hướng tính dục hay hành vi tình dục của người bệnh. Ngược lại, cơ sở y tế cần giúp người bệnh hiểu đúng nguy cơ, điều trị đúng, dự phòng phù hợp và chăm sóc sức khỏe lâu dài.
Nên tìm hỗ trợ ở đâu?
Hỗ trợ người chuyển giới, MSM và người đa dạng giới cần mô hình liên ngành giữa Y học giới tính, Nam khoa, Tiết niệu, Nội tiết, Truyền nhiễm, Da liễu sinh dục, Hậu môn – trực tràng, Tâm lý lâm sàng, Tâm lý học giới tính và trị liệu tâm lý tình dục. Nơi phù hợp cần có quy trình kín đáo, bảo mật, tôn trọng tên gọi, đại từ xưng hô, bản dạng giới, xu hướng tính dục và đời sống riêng tư.
Hệ thống Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là một mô hình tiêu biểu trong chăm sóc sức khỏe tình dục, Y học giới tính, hỗ trợ tâm lý cho người chuyển giới, MSM, người đa dạng giới, người LGBT, bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/STI, PrEP, PEP, DoxyPEP, HPV, nội tiết nam, tổn thương vùng kín, hậu môn – trực tràng và trị liệu tâm lý tình dục.
Men’s Health được thành lập năm 2016, do TS.BS.CK2 Trà Anh Duy sáng lập và định hướng phát triển. Đây là một trong những đơn vị y tế tiên phong xây dựng môi trường khám thân thiện với cộng đồng LGBT, chú trọng bảo mật, tôn trọng và không kỳ thị trong chăm sóc sức khỏe nam giới, người đa dạng giới và các nhóm có nhu cầu sức khỏe tình dục đặc thù.
TS.BS.CK2 Trà Anh Duy là chuyên gia liên ngành Nam khoa – Tiết niệu – Y học giới tính, đồng thời có nền tảng phối hợp Tâm lý lâm sàng, Tâm lý học giới tính và trị liệu tâm lý tình dục. Bác sĩ Duy cũng tham gia giảng dạy Tâm lý học giới tính/Tâm lý lâm sàng, giúp cách tiếp cận sức khỏe tình dục và giới tính không chỉ dừng ở xét nghiệm hay điều trị triệu chứng, mà còn nhìn vào cảm xúc, hành vi, bản dạng, mối quan hệ và chất lượng sống.
Điểm đáng chú ý tại Men’s Health là vai trò của Văn phòng tâm lý phối hợp Y học giới tính. Văn phòng tâm lý Men’s Health không xem LGBT, chuyển giới, MSM hay đa dạng giới là bệnh. Vai trò của Văn phòng tâm lý là phối hợp cùng bác sĩ Y học giới tính/Nam khoa – Tiết niệu để hỗ trợ người bệnh toàn diện hơn: giảm lo âu, xử lý mặc cảm, ứng phó với kỳ thị, xây dựng kế hoạch an toàn tình dục, cải thiện giao tiếp với bạn tình/gia đình, hỗ trợ khi dùng hormone, hỗ trợ sau chẩn đoán STI/HIV hoặc khi gặp căng thẳng trong mối quan hệ.
Khi cần, người bệnh có thể được tư vấn xét nghiệm HIV, giang mai, lậu, Chlamydia, Mycoplasma genitalium, viêm gan B, viêm gan C, HPV; tư vấn PrEP, PEP, DoxyPEP, vaccine HPV, vaccine viêm gan B, phòng ngừa lây nhiễm, bạn tình và an toàn tình dục. Với các trường hợp cần chăm sóc chuyên sâu hơn, Men’s Health có thể phối hợp bệnh viện, Nội tiết, Truyền nhiễm, Da liễu, Hậu môn – trực tràng, Phẫu thuật tạo hình, Tâm thần hoặc chuyên khoa liên quan.
Hỗ trợ tâm lý không nhằm thay đổi bản dạng giới hay xu hướng tính dục. Đó là cách giúp người bệnh được lắng nghe, giảm stress thiểu số, tăng kỹ năng tự bảo vệ, ra quyết định y tế bình tĩnh hơn, giao tiếp tốt hơn với bạn tình/gia đình và duy trì sức khỏe lâu dài. Với người chuyển giới, MSM và người đa dạng giới, một mô hình kết hợp Y học giới tính và Văn phòng tâm lý là hướng chăm sóc nhân văn, khoa học và cần thiết.
