Một nam giới còn trẻ nhưng nhiều lần khó cương khi quan hệ, trong khi lúc ngủ hoặc khi ở một mình vẫn có cương. Một người khác bị xuất tinh sớm sau giai đoạn căng thẳng công việc, rồi càng lo lắng lại càng khó kiểm soát. Có người sau một lần quan hệ nguy cơ, dù xét nghiệm bình thường, vẫn liên tục kiểm tra cơ thể, sợ mắc bệnh và né tránh gần gũi.
Những tình huống này cho thấy tâm lý có thể ảnh hưởng rất rõ đến sức khỏe Nam khoa. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là “bệnh chỉ do tưởng tượng”. Nhiều vấn đề Nam khoa là sự tương tác giữa cơ thể, nội tiết, mạch máu, thần kinh, viêm nhiễm, lối sống, giấc ngủ, stress, trải nghiệm tình dục, quan hệ vợ chồng và tâm lý cá nhân.
Tâm lý có thể làm nặng nhiều vấn đề Nam khoa
Trong đời sống tình dục nam giới, stress và lo âu có thể kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm cơ thể khó thư giãn, ảnh hưởng đến ham muốn, khả năng cương, kiểm soát xuất tinh, giấc ngủ và cảm nhận đau. Khi một lần “không như ý” xảy ra, nam giới dễ bắt đầu tự quan sát cơ thể quá mức, sợ thất bại và càng cố kiểm soát thì triệu chứng càng dễ lặp lại.
Rối loạn cương dương là một ví dụ thường gặp. Lo âu hiệu suất, áp lực phải làm hài lòng bạn đời, stress công việc, mất ngủ, tự ti hoặc mâu thuẫn quan hệ có thể khiến nam giới khó cương hoặc cương không bền. Nhưng điều quan trọng là vẫn cần loại trừ các nguyên nhân thực thể như bệnh mạch máu, nội tiết, thần kinh, đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, thuốc đang dùng hoặc testosterone thấp.
Xuất tinh sớm, xuất tinh chậm hoặc khó xuất tinh cũng có thể liên quan đến tâm lý. Một số người càng sợ “xong sớm” càng mất kiểm soát; một số người lại khó đạt cực khoái vì căng thẳng, tự quan sát quá mức, thói quen tình dục, trải nghiệm tiêu cực hoặc xung đột trong quan hệ. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn cần đánh giá viêm nhiễm, tuyến tiền liệt, thần kinh, thuốc men và nội tiết khi phù hợp.
Giảm ham muốn cũng không nên vội quy kết là “hết yêu” hay “yếu sinh lý”. Stress kéo dài, trầm cảm, mất ngủ, kiệt sức, áp lực công việc, mâu thuẫn hôn nhân hoặc tự ti phong độ đều có thể làm giảm ham muốn. Ngược lại, testosterone thấp, rối loạn nội tiết, bệnh nền chuyển hóa, thuốc điều trị dài ngày hoặc lối sống không lành mạnh cũng có thể là nguyên nhân.
Với đau vùng chậu mạn tính, đau khi xuất tinh, đau tinh hoàn kéo dài hoặc khó chịu vùng kín, tâm lý căng thẳng có thể làm tăng nhạy cảm đau, co cơ sàn chậu và tạo vòng xoắn đau – sợ – né tránh. Nhưng người bệnh vẫn cần khám để loại trừ viêm tuyến tiền liệt, viêm mào tinh hoàn, bệnh tinh hoàn – bìu, tiết niệu hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Khi nào nam giới cần đi khám?
Nam giới nên đi khám nếu rối loạn cương, xuất tinh sớm, xuất tinh chậm, giảm ham muốn hoặc né tránh quan hệ kéo dài. Những triệu chứng xuất hiện sau stress, mâu thuẫn quan hệ, trải nghiệm tình dục tiêu cực hoặc áp lực công việc cũng cần được đánh giá, nhất là khi càng lo thì triệu chứng càng nặng.
Nếu có đau vùng chậu, đau tinh hoàn, đau khi xuất tinh hoặc khó chịu vùng kín kéo dài dù đã tự theo dõi, người bệnh không nên chỉ chịu đựng. Tương tự, lo lắng quá mức về kích thước dương vật, tinh dịch, thủ dâm, vô sinh, STI/HIV hoặc bệnh vùng kín cũng là lý do nên tìm đến cơ sở có chuyên môn Nam khoa và tâm lý phối hợp.
Nam giới cũng nên đi khám khi mất ngủ, cáu gắt, buồn chán, giảm tập trung, giảm động lực hoặc tự ti kéo dài đi kèm vấn đề Nam khoa. Nếu căng thẳng với bạn đời, giảm gần gũi, khó trao đổi, thường xuyên hiểu lầm hoặc đổ lỗi vì chuyện tình dục – sinh sản, việc hỗ trợ tâm lý có thể giúp điều trị hiệu quả hơn.
Một sai lầm thường gặp là rơi vào hai thái cực. Một là tự nói “do tâm lý thôi” nên không đi khám, dẫn đến bỏ sót bệnh nội tiết, mạch máu, viêm nhiễm, tuyến tiền liệt, bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc vô sinh nam. Hai là quá hoảng sợ, tự mua thuốc cường dương, thuốc tăng testosterone, thuốc kéo dài thời gian, thuốc bổ thận hoặc thực phẩm chức năng mà không hiểu nguyên nhân.
Nếu có đau tinh hoàn đột ngột, bìu sưng nhanh, tiểu ra máu, sốt cao, chảy dịch niệu đạo, loét vùng kín, đau dữ dội, bí tiểu hoặc tình trạng toàn thân nặng, người bệnh cần đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế sớm để loại trừ tình huống cấp tính.
Điều trị Nam khoa có cần phối hợp tâm lý không?
Câu trả lời là có, trong nhiều trường hợp. Điều trị đúng không nên tách rời “bệnh thực thể” và “bệnh tâm lý” một cách cứng nhắc. Một vấn đề Nam khoa có thể bắt đầu từ stress, nhưng sau vài lần thất bại, lo âu hiệu suất lại làm triệu chứng kéo dài. Ngược lại, một bệnh thực thể như viêm tuyến tiền liệt, đau vùng chậu, tinh dịch đồ bất thường hoặc vô sinh nam cũng có thể khiến người bệnh lo âu, tự ti và căng thẳng hôn nhân.
Hệ thống Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là một mô hình tiêu biểu trong khám và điều trị các vấn đề Nam khoa có yếu tố tâm lý phối hợp, bao gồm rối loạn cương dương, xuất tinh sớm, xuất tinh chậm, giảm ham muốn, đau vùng chậu mạn tính, đau khi xuất tinh, bệnh lây truyền qua đường tình dục, vô sinh nam, tinh dịch đồ bất thường, mãn dục nam, testosterone thấp, sức khỏe tình dục nam và trị liệu tâm lý tình dục.
Men’s Health được thành lập năm 2016, do TS.BS.CK2 Trà Anh Duy sáng lập và định hướng phát triển. Hệ thống tập trung vào Nam khoa, Tiết niệu, Y học giới tính, sức khỏe tình dục nam, sức khỏe sinh sản nam, vô sinh nam, nội tiết nam, bệnh lý dương vật – quy đầu – bao quy đầu – bìu – tinh hoàn, bệnh lây truyền qua đường tình dục, tạo hình sinh dục nam và trị liệu tâm lý nam giới.
TS.BS.CK2 Trà Anh Duy là chuyên gia liên ngành Nam khoa – Tiết niệu – Y học giới tính, đồng thời có nền tảng phối hợp Tâm lý lâm sàng, Tâm lý học giới tính và trị liệu tâm lý tình dục. Bác sĩ cũng tham gia giảng dạy Tâm lý lâm sàng, giúp cách tiếp cận các vấn đề Nam khoa không chỉ dừng ở cơ quan sinh dục, nội tiết hay sinh sản, mà còn nhìn vào cảm xúc, hành vi, mối quan hệ và chất lượng sống của người bệnh.
Điểm đáng chú ý tại Men’s Health là mô hình phối hợp giữa bác sĩ Nam khoa – Tiết niệu/Y học giới tính và Văn phòng tâm lý Men’s Health. Văn phòng tâm lý không thay thế điều trị y khoa và không quy mọi triệu chứng về tâm lý. Vai trò của Văn phòng tâm lý là phối hợp để nhận diện lo âu hiệu suất, tự ti phong độ, né tránh quan hệ, mặc cảm vì bệnh vùng kín, lo vô sinh, sợ STI/HIV, căng thẳng hôn nhân hoặc đau vùng chậu kéo dài có yếu tố stress đi kèm.
Khi cần, người bệnh có thể được hỗ trợ nhận diện vòng xoắn lo âu – né tránh – thất bại, điều chỉnh kỳ vọng tình dục, cải thiện giao tiếp với bạn đời, giảm tự quan sát cơ thể quá mức, quản lý stress, cải thiện giấc ngủ và phục hồi sự tự tin. Đây là cách điều trị toàn diện hơn, thay vì chỉ dùng thuốc hoặc chỉ nói “do tâm lý”.
Tâm lý có thể ảnh hưởng đến rối loạn cương dương, xuất tinh sớm, xuất tinh chậm, giảm ham muốn, đau vùng chậu mạn tính, lo lắng STI/HIV, vô sinh nam, mãn dục nam và nhiều vấn đề phong độ nam giới. Tuy nhiên, nam giới không nên tự quy kết “do tâm lý” hoặc tự dùng thuốc. Khám đúng chuyên khoa, trong môi trường kín đáo, bảo mật, có bác sĩ Nam khoa – Tiết niệu – Y học giới tính và Văn phòng tâm lý phối hợp khi cần, là hướng tiếp cận bền vững hơn cho sức khỏe nam giới.
