“Thượng Mã Phong” Là Bị Gì Vậy?

---

Trong phim kiếm hiệp, nghe tới “thượng mã phong” là thấy mùi bí kíp giang hồ. Nhưng dưới góc nhìn y khoa, đây không phải là “trúng gió phòng the”, mà thường chỉ tình trạng ngất, đột quỵ, ngưng tim hoặc đột tử xảy ra trong lúc hoặc ngay sau hoạt động tình dục. Nói gọn: tên dân gian nghe ly kỳ, nhưng bản chất thường là một biến cố tim mạch hoặc thần kinh cần cấp cứu.

1. Không phải chẩn đoán y khoa chính thức

“Thượng mã phong” không phải thuật ngữ bác sĩ ghi trong bệnh án. Khi gặp tình huống này, y khoa sẽ tìm nguyên nhân thật sự như nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp tim, ngưng tim đột ngột, đột quỵ hoặc xuất huyết não.

Nói dễ hiểu, “thượng mã phong” giống như câu “xe chết máy giữa đường”: biết là có chuyện lớn, nhưng muốn xử lý phải tìm xem hư bình, hết xăng hay cháy bugi.

2. Vì sao có thể xảy ra khi gần gũi?

Hoạt động tình dục là một dạng gắng sức thể lực và cảm xúc. Khi hưng phấn, nhịp tim, huyết áp và nhu cầu oxy của cơ tim tăng lên. Người khỏe mạnh thường không sao, nhưng người có bệnh mạch vành, tăng huyết áp, rối loạn nhịp, từng nhồi máu cơ tim hoặc bệnh nền chưa phát hiện có thể gặp nguy cơ.

Theo nghiên cứu của Dahabreh và Paulus (2011) công bố trên JAMA, hoạt động tình dục có liên quan đến tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim trong thời gian ngắn với nguy cơ tương đối 2,70 lần; tuy nhiên, nguy cơ tuyệt đối vẫn thấp, chỉ tăng khoảng 2–3 ca nhồi máu cơ tim trên 10.000 người-năm cho mỗi 1 giờ hoạt động thể lực hoặc tình dục thêm mỗi tuần.

3. Có thường gặp không?

Rất hiếm. Theo nghiên cứu của Finocchiaro và cộng sự (2022) công bố trên JAMA Cardiology, trong 6.847 ca đột tử do tim được khảo sát, chỉ có 17 ca, tương đương 0,2%, xảy ra trong lúc hoặc trong vòng 1 giờ sau quan hệ tình dục.

Một nghiên cứu pháp y của Parzeller và cộng sự (2006) công bố trên Forensic Science, Medicine and Pathology khảo sát khoảng 32.000 ca khám nghiệm tử thi trong 33 năm ghi nhận 68 ca tử vong tự nhiên liên quan hoạt động tình dục, chiếm 0,22%; đa số là nam giới, tuổi trung bình 59,1 và nguyên nhân thường gặp nhất là nhồi máu cơ tim, chiếm 41,2%.

4. Ai cần đặc biệt cẩn trọng?

Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp chưa kiểm soát, đái tháo đường, béo phì, hút thuốc lá, rối loạn mỡ máu, từng đột quỵ, từng nhồi máu cơ tim hoặc hay đau ngực khi gắng sức cần thận trọng hơn. Đặc biệt, nếu lâu ngày ít vận động mà bất ngờ “vào trận” với tinh thần phải chứng minh phong độ thì cơ thể dễ bị quá tải.

Các dấu hiệu nguy hiểm gồm đau tức ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh, choáng, ngất, yếu liệt tay chân, méo miệng, nói khó, đau đầu dữ dội, co giật hoặc mất ý thức. Khi có các dấu hiệu này, cần gọi cấp cứu ngay, không chờ “nghỉ chút sẽ khỏe”. American Heart Association cũng khuyến cáo đau/nghẹn vùng ngực, khó thở, đau lan tay/cổ/hàm, buồn nôn, vã mồ hôi là những dấu hiệu cảnh báo nhồi máu cơ tim cần xử trí khẩn cấp.

Kết luận

“Thượng mã phong” là cách gọi dân gian cho các biến cố nghiêm trọng xảy ra trong lúc hoặc ngay sau hoạt động tình dục, thường liên quan đến tim mạch, rối loạn nhịp, đột quỵ hoặc bệnh nền chưa được phát hiện. Tình trạng này hiếm, nhưng không nên xem nhẹ. Cách phòng tránh tốt nhất là kiểm soát bệnh nền, vận động đều, hạn chế rượu bia, không tự ý dùng thuốc hỗ trợ sinh lý và đi khám khi có đau ngực, khó thở, ngất, yếu liệt hoặc dấu hiệu bất thường.

TS.BS.CK2. Trà Anh Duy

Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health