Đau âm ỉ vùng đáy chậu, khó chịu sau khi xuất tinh, thỉnh thoảng tiểu rát… là những triệu chứng khiến không ít nam giới lo lắng. Nhưng với người đang chuẩn bị lập gia đình hoặc mong có con, câu hỏi lớn hơn thường là: “Viêm tuyến tiền liệt kéo dài như vậy, liệu tinh trùng có bị ảnh hưởng không?”.
Nỗi lo này có cơ sở y học. Tuy nhiên, viêm tuyến tiền liệt mạn tính không đồng nghĩa với vô sinh. Điều quan trọng là xác định đúng tình trạng bệnh và đánh giá chất lượng tinh trùng bằng những xét nghiệm phù hợp.
Viêm tuyến tiền liệt mạn tính ảnh hưởng đến tinh trùng như thế nào?
Tuyến tiền liệt không trực tiếp sản xuất tinh trùng, nhưng đóng góp một phần đáng kể vào tinh dịch, cung cấp môi trường hỗ trợ tinh trùng hoạt động.
Khi tuyến tiền liệt bị viêm kéo dài, thành phần dịch tiết có thể thay đổi. Phản ứng viêm còn làm gia tăng các chất trung gian gây viêm và stress oxy hóa, có khả năng ảnh hưởng đến màng tế bào, khả năng di động và chức năng của tinh trùng.
Cần phân biệt viêm tuyến tiền liệt mạn tính do vi khuẩn với hội chứng viêm tuyến tiền liệt/đau vùng chậu mạn tính (CP/CPPS). Ở nhóm thứ hai, người bệnh có thể đau kéo dài nhưng không tìm thấy bằng chứng nhiễm khuẩn. Vì vậy, không phải trường hợp nào cũng cần điều trị bằng kháng sinh.
Theo phân tích tổng hợp của Condorelli và cộng sự (2017), công bố trên Journal of Endocrinological Investigation, từ 27 nghiên cứu với 3.241 người tham gia, viêm tuyến tiền liệt mạn tính có liên quan đến sự suy giảm một số chỉ số tinh trùng, đặc biệt là khả năng di động và sức sống.
Đáng chú ý, nghiên cứu của Rosellen và cộng sự (2024), công bố trên Journal of Clinical Medicine, đánh giá 674 nam giới mắc hội chứng viêm tuyến tiền liệt/đau vùng chậu mạn tính cho thấy các giá trị trung vị của tinh dịch đồ vẫn nằm trong khoảng tham chiếu, dù khoảng một phần tư người bệnh có một số chỉ số thấp hơn ngưỡng tham chiếu.
Điều này cho thấy viêm tuyến tiền liệt mạn tính có thể ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng, nhưng mức độ ảnh hưởng rất khác nhau giữa các cá nhân. Những kết quả nghiên cứu trên cũng chưa chứng minh rằng viêm tuyến tiền liệt là nguyên nhân trực tiếp gây vô sinh ở mọi trường hợp.
Đừng vội quy mọi bất thường tinh trùng cho tuyến tiền liệt
Hãy hình dung một nam giới 33 tuổi, làm việc văn phòng, thường xuyên ngồi nhiều, đau âm ỉ vùng đáy chậu trong vài tháng. Anh đang mong có con nên quyết định kiểm tra sức khỏe sinh sản.
Trong một tình huống lâm sàng minh họa, tinh dịch đồ ghi nhận mật độ tinh trùng 28 triệu/mL, nằm trên giới hạn tham chiếu; tổng di động 34%, giảm; hình dạng bình thường 3%, thấp; bạch cầu tinh dịch 1,5 × 10⁶/mL, tăng và gợi ý phản ứng viêm.
Những kết quả này cho thấy chất lượng tinh trùng có bất thường, nhưng chưa đủ để kết luận nguyên nhân chính là viêm tuyến tiền liệt. Người bệnh vẫn cần được đánh giá thêm tình trạng nhiễm khuẩn, tinh hoàn, giãn tĩnh mạch thừng tinh, nội tiết, giấc ngủ, stress và các thói quen sinh hoạt.
Ở góc độ nam khoa và sức khỏe sinh sản nam giới, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy cho rằng việc đánh giá cần đặt trong bối cảnh toàn diện, thay vì chỉ tập trung vào một cơ quan. Bất thường tinh dịch đồ có thể chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố, trong đó viêm nhiễm chỉ là một phần.
Đặc biệt, tình trạng căng thẳng kéo dài, đau khi xuất tinh hoặc lo lắng về khả năng có con còn có thể ảnh hưởng đến đời sống tình dục, khiến vấn đề trở nên phức tạp hơn.
Những xét nghiệm nào giúp kiểm tra sớm?
Nếu nam giới mắc viêm tuyến tiền liệt mạn tính và đang có kế hoạch sinh con, tinh dịch đồ là xét nghiệm nên được ưu tiên.
Xét nghiệm này đánh giá thể tích tinh dịch, mật độ, số lượng, khả năng di động và hình dạng tinh trùng. Theo hướng dẫn WHO năm 2021, giới hạn tham chiếu dưới của mật độ tinh trùng là 16 triệu/mL, tổng di động 42% và hình dạng bình thường 4%.
Tuy nhiên, những con số này không phải ranh giới tuyệt đối giữa có khả năng sinh sản và vô sinh. Nếu kết quả bất thường, bác sĩ thường đề xuất xét nghiệm lại, có thể cách lần đầu khoảng một tháng, nhằm hạn chế ảnh hưởng của biến động sinh học.
Khi nghi ngờ viêm nhiễm, bác sĩ có thể yêu cầu định lượng bạch cầu tinh dịch. Mức trên 1 × 10⁶ bạch cầu/mL gợi ý tình trạng viêm đường sinh dục, nhưng không đủ để khẳng định nhiễm vi khuẩn hay xác định vị trí viêm.
Ngoài ra, xét nghiệm nước tiểu và cấy nước tiểu giúp tìm dấu hiệu nhiễm khuẩn. Trong trường hợp nghi ngờ viêm tuyến tiền liệt mạn tính do vi khuẩn, bác sĩ chuyên khoa có thể thực hiện xét nghiệm định vị vi khuẩn bằng mẫu nước tiểu trước và sau xoa bóp tuyến tiền liệt. Xét nghiệm tác nhân lây truyền qua đường tình dục cũng được cân nhắc theo yếu tố nguy cơ.
Theo hướng dẫn của Hội Tiết niệu châu Âu, cấy tinh dịch đơn thuần không phải xét nghiệm thường quy để chẩn đoán viêm tuyến tiền liệt mạn tính do vi khuẩn. Siêu âm và xét nghiệm PSA cũng không thể thay thế đánh giá lâm sàng.
Những xét nghiệm chuyên sâu như phân mảnh DNA tinh trùng hoặc đánh giá hormone sinh dục chỉ nên thực hiện khi có chỉ định phù hợp, đặc biệt ở những trường hợp hiếm muộn chưa rõ nguyên nhân hoặc kết quả tinh dịch đồ bất thường kéo dài.
Kết luận
Viêm tuyến tiền liệt mạn tính có thể làm suy giảm một số đặc điểm của tinh trùng, nhưng không có nghĩa người bệnh chắc chắn bị vô sinh.
Nam giới đang mong có con nên chủ động kiểm tra tinh dịch đồ, thăm khám nam khoa và tìm nguyên nhân viêm nhiễm khi có triệu chứng. Đồng thời, cần chú ý cải thiện giấc ngủ, vận động hợp lý, hạn chế thuốc lá, kiểm soát stress và tránh tự ý dùng kháng sinh kéo dài.
Nếu xuất hiện sốt, rét run, đau nhiều hoặc bí tiểu, người bệnh cần được khám khẩn cấp thay vì chờ kiểm tra khả năng sinh sản.
Phát hiện sớm không nhất thiết là thực hiện thật nhiều xét nghiệm, mà là lựa chọn đúng xét nghiệm, đúng thời điểm và đánh giá kết quả trong bối cảnh sức khỏe toàn diện. Đây mới là cách giúp nam giới bảo vệ khả năng sinh sản một cách khoa học, tránh lo lắng không cần thiết.
